Machina Czasu
Radio Szczecin » Audycja Agaty Rokickiej - w niedzielę, po 20.

7 maja

  • 1763 - urodził się Józef Poniatowski, dowódca i polityk. Bratanek króla Stanisława Augusta, należy do grona czołowych polskich bohaterów narodowych. Był generałem, ministrem wojny i naczelnym wodzem wojsk Księstwa Warszawskiego, a także marszałkiem Francji. Początkowo służył w armii austriackiej, a od 1789 r. w wojsku polskim. W wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. dowodził m.in. w zwycięskiej bitwie pod Zieleńcami, potem uczestniczył też niezbyt udanie w insurekcji kościuszkowskiej. Zrehabilitował się później jako minister wojny Księstwa Warszawskiego, którym był od 1806 r. W kampanii przeciw Austrii trzy lata później odznaczył się w bitwie pod Raszynem, następnie przeprowadził udaną operację w głębi Galicji. Podczas wojny z Rosją w 1812 r. dowodził 5. Korpusem Wielkiej Armii. Poległ w październiku 1813 r. w bitwie pod Lipskiem, wkrótce po swojej nominacji na marszałka Francji. W 1819 r. jego zwłoki złożono w katedrze na Wawelu.
  • 1794 - naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej Tadeusz Kościuszko ogłosił w obozie pod Połańcem słynny uniwersał, który ustanawiał instytucję dozorców, mających sprawować "opiekę rządową" nad chłopami i rozstrzygać spory między dworem a wsią. Chłopom nadano wolność osobistą i zapewniono nieusuwalność z ziemi tym spośród nich, którzy wypełniali świadczenia na rzecz dworu. Uniwersał zmniejszał ponadto pańszczyznę z 33% do 50%, a następnie zawieszał ją całkowicie uczestnikom powstania. Dokument ten, z założenia bardzo postępowy i opracowany "na wyrost", miał w gruncie rzeczy zapewnić napływ rekrutów do armii i przychylność wsi dla powstania.
  • 1840 - zmarł Caspar David Friedrich, malarz niemiecki. Był szczególnie znany z nastrojowych pejzaży o romantycznej symbolice. Z upodobaniem malował morze ("Morze lodowe", "Wschód księżyca na morzu"), a także ruiny i cmentarze, oddając w swoich obrazach charakterystyczny dla romantyzmu nastrój refleksji nad śmiercią i przemijaniem ("Krzyż w górach", "Pogrzeb mnicha"). W swoich obrazach artysta przeciwstawiał człowieka potędze natury, ukazanej z rozmachem i patosem, w charakterystycznej aurze poezji i tajemniczości. Obraz Friedricha pt. "Dwaj ludzie kontemplujący księżyc" to jedno z najsłynniejszych dzieł malarskich niemieckiego romantyzmu.

Pół wieku z "Małym Księciem"

50 lat temu Krzysztof Dzikowski napisał słowa do "Małego Księcia", jednej z najpiękniejszych piosenek w historii polskiej muzyki. Muzykę napisał Ryszard Poznakowski, a pierwszą i najbardziej znaną wykonawczynią tego przeboju była Kasia Sobczyk, która ponoć z czasem przyzwyczaiła się do tego, że, kiedy skupiona zaczynała słowami „Gdzie jesteś Mały Książę? Gdzie?” z sali, niejednokrotnie rozbrzmiewał okrzyk, czasem kilka: „Tu! Tu jestem!”

14 lutego

  • 270 - Św. Walenty, biskup miasta Terni we Włoszech, został skazany za wiarę i stracony, a za datę jego śmierci przyjmuje się 14 lutego 270 r. Z jego postacią związane są legendy, mające potwierdzać jego patronat nad zakochanymi. Jedna z nich mówi, że dawał on wbrew zakazom Claudiusza II tajemne śluby (cesarz uważał, że żonaci młodzi ludzie mniej chętnie przyłączali się do jego armii). Inna, że uwięziony przywrócił wzrok córce swego strażnika, by ta mogła wyjść za mąż, lub też, że przekazał jej kartkę z napisem: „Od twojego Walentego”. Jego święto, przypadające 14 lutego, jest dniem, w którym przez wysłanie kartki lub ofiarowanie drobnego upominku okazuje się miłość bliskiej sercu osobie. Źródeł tego zwyczaju możemy doszukiwać się już w Cesarstwie Rzymskim, w którym data 14 lutego była wigilią Lupercaliów, święta płodności poświęconego Faunowi. Jednym z rytuałów było pisanie przez kobiety swoich imion na kartkach, które zostawiały w urnie. Kawalerowie natomiast losowali je i odszukiwali kobiety, które je napisały. W średniowiecznej Francji zaś uważano, że ptaki zaczynają zalecać się do siebie właśnie 14 lutego.
  • 1929 - Odkrycie penicyliny przez A. Fleminga. Był on młodym bakteriologiem, gdy przypadkowe odkrycie doprowadziło do jednego z największych wydarzeń w nowoczesnej medycynie. Pozostawiwszy nie przykryty talerz z kulturą bakterii zauważył, że pleśń, która pokryła bakterie, zabiła je. Wyodrębnił tę substancję jako penicylinę, a 14 lutego 1929 r. oficjalnie zaprezentował ją jako środek farmakologiczny przydatny do zwalczania infekcji bakteryjnych. Jednak terapeutyczne zastosowanie penicyliny jako antybiotyku wykazano dopiero w kilkanaście lat później, a wielka kariera tego środka nastąpiła w szpitalach polowych czasu II wojny światowej. W 1945 roku uczony ten został laureatem Nagrody Nobla.
  • 1989 - Irański ajatollah Ruhollah Homeini skazał na karę śmierci brytyjskiego pisarza Salmana Rushdiego (ur. 1947) za obrazę islamu w książce „Szatańskie wersety”.

7 lutego

  • 1812 - Urodził się Charles Dickens, pisarz angielski. „Klub Pickwicka”, „Dawid Copperfield”, „Mała Dorritt” - to najbardziej znane jego dzieła. Początkowo pracował jako dziennikarz i dopiero sukces czytelniczy „Klubu Pickwicka” skłonił go do zajęcia się tylko pisarstwem. Podejmował tematykę społeczną i obyczajową, niektóre postacie wiktoriańskiej Anglii przedstawiał w groteskowym świetle pełnym specyficznego angielskiego humoru, ale też wprowadzał w swych utworach atmosferę liryzmu, tajemnicy i baśniowości.
  • 1894 - Zmarł Adolphe Sax, wynalazca saksofonu. Był budowniczym instrumentów, skonstruował rodzinę instrumentów dętych: saksofonów (1840) i sakshornów (1845); od 1842 roku w Paryżu.
  • 1927 - Urodziła się Juliette Greco, piosenkarka francuska, której czas największej sławy przypadł na lata 50. i 60. XX wieku. Zadebiutowała w 1949 r. jako piosenkarka kabaretowa. Wykonywała piosenki poetyckie i dramatyczne, pisane przez czołowych przedstawicieli egzystencjalizmu, m.in. J.P. Sartre’a, A. Camusa, F. Mauriaca, J. Brela, do muzyki Ch. Aznavoura i J. Kosmy (stąd zwana muzą egzystencjalizmu lub muzą Saint-Germain-des-Près). Stworzyła własny oryginalny styl piosenki aktorskiej, charakteryzujący się maksymalną prostotą i siłą wyrazu (z tą dewizą korespondował także jej wygląd - niezmienna prosta czarna suknia bez ozdób, gładko zaczesane, krótko ścięte włosy i mocny ciemny makijaż).
  • 1984 - Pierwszy „spacer” człowieka w przestrzeni kosmicznej. Po raz pierwszy dokonali tego dwaj kosmonauci amerykańscy Bruce McCandless i Robert Stewart, którzy opuścili pokład wahadłowca „Challenger” na wysokości 259 km nad Hawajami. Nie używali lin zabezpieczających, a jedynie posługiwali się ręcznie sterowanymi silniczkami odrzutowymi umocowanymi na plecach. Oddalili się na odległość ok. 100 metrów od wahadłowca, po czym wrócili na pokład statku kosmicznego.

31 stycznia

  • 1881 - Urodziła się Anna Pawłowa, wybitna rosyjska tancerka tańca klasycznego. Występowała w Petersburgu jako primabalerina, zaś w latach 1909 i 1911 równocześnie występowała w Les Ballets Russes Sergiusza Diagilewa. Później, po przeniesieniu się do Wielkiej Brytanii, kierowała własnym zespołem. Wybitne kreacje stworzyła m.in. w baletach „Giselle” A. Adama, „Jezioro łabędzie” P. Czajkowskiego i „Umierający łabędź” M. Fokina do muzyki C. Saint Saënsa.
  • 1958- W październiku 1957 roku Rosjanie umieścili na orbicie okołoziemskiej pierwszego sztucznego satelitę „Sputnika 1”. Niedługo potem, 31 stycznia następnego roku Amerykanie wysłali w przestrzeń własnego satelitę, „Explorer 1”. Tak rozpoczęła się radziecko-amerykańska rywalizacja w kosmosie. W odróżnieniu od „Sputnika”, który był kulą, satelita amerykański miał kształt ołówka, wysokość 2 metrów, promień 0,15 m i ciężar 14 kilogramów. Dzięki temu satelicie odkryto tzw. pasy van Allena (promieniowanie pierścieniowe Ziemi). „Explorer” krążył w odległości od 360 do 2545 km od Ziemi.
  • 1966 - Pierwsze lądowanie pojazdu kosmicznego na Księżycu. Związek Radziecki wysłał w kosmos pojazd Luna 9, który jako pierwszy bezpiecznie wylądował na powierzchni Księżyca.

24 stycznia

  • 1921 - Urodził się Tadeusz Zawadzki, pseud. „Zośka”, podporucznik Armii Krajowej, pełniący funkcję zastępcy dowódcy Oddziału Specjalnego „Jerzy”, znany z popularnej lektury Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”. W przeciwieństwie do delikatnej, dziewczęcej urody (stąd przezwisko w szkole i pseudonim konspiracyjny), „Zośka” był urodzonym przywódcą. Harcmistrz, dowódca harcerskich Grup Szturmowych, kierował wieloma akcjami konspiracyjnymi, m.in. akcją uwolnienia polskich więźniów pod Arsenałem w Warszawie i pod Celestynowem. Poległ pod Sieczychami w sierpniu 1943 roku. Jego imieniem nazwano później najsłynniejszy batalion harcerski, okryty chwałą podczas powstania warszawskiego.1947 - W koncernie IBM powstał pierwszy komputer, który przetwarzał dane posługując się programami operacyjnymi.
  • 1965 - Zmarł Sir Winston Churchill, jeden z najznamienitszych polityków XX wieku, brytyjski mąż stanu, pisarz, doskonały mówca. Z wykształcenia i zamiłowania historyk, wcześnie związany z wojskiem i parlamentem, z czasem stał się wybitnym specjalistą i praktykiem w tych dwóch dziedzinach. Styl wygłaszanych mów, odwaga cywilna (udział w wojnie burskiej), upór w dążeniu do celu, ale także charakterystyczny, nieco groteskowy wygląd (pokaźna tusza i nieodłączne cygaro) zjednały mu wielu zwolenników w kraju i za granicą. W latach 1940-55 był premierem Wielkiej Brytanii z ramienia Partii Konserwatywnej i doskonale sprawdził się na tym stanowisku w trudnych latach II wojny światowej. Współtwórca koalicji antyhitlerowskiej. Uczestnik konferencji w Teheranie, Jałcie i Poczdamie, jako bodaj jedyny spośród koalicjantów zachodnich, trzeźwo oceniał zamiary i metody działania Stalina. W 1945 roku konserwatyści przegrali wybory, lecz Churchill nadal zajmował się polityką. W latach 1951-55 ponownie wybrany został premierem. Był autorem szeregu cennych prac, głównie historycznych, a także wielotomowych pamiętników („Druga wojna światowa”). Za swoją twórczość został w 1953 roku wyróżniony literacką Nagrodą Nobla.
  • 1972 - Poddał się ostatni żołnierz II wojny światowej. Fanatyzm lub, jak chcą niektórzy, silnie rozwinięte poczucie honoru, jest charakterystyczną cechą żołnierzy japońskich, którzy jeszcze w latach II wojny światowej kierowali się przepisami samurajskiego kodeksu bushido. Jedną z głównych zasad owego zbioru praw była zdecydowanie negatywna ocena postawy żołnierza poddającego się przeciwnikowi. W styczniu 1972 roku świat obiegła sensacyjna wiadomość o schwytaniu przez żandarmerię amerykańską w dżungli na wyspie Guam sierżanta Shoichi Yokoi - żołnierza japońskiego, który dopiero wtedy dowiedział się o zakończeniu wojny. Ukrywał się przez 28 lat. Zmarł w 1997 r. w wieku 82 lat.

7 czerwca

  • 1492 - Zmarł Kazimierz Jagiellończyk, król Polski i Wielki Książę Litewski, młodszy syn Władysława Jagiełły. Jego zaplecze polityczne stanowiła średnia szlachta, zwłaszcza wielkopolska. W czasie swoich rządów musiał zwalczać opozycję związaną z kardynałem Zbigniewem Oleśnickim. Kazimierz pokonał Krzyżaków w wojnie trzynastoletniej (1454–1466) i powiększył obszar państwa o Pomorze Gdańskie, księstwo oświęcimskie i część Mazowsza. Dzięki rozważnej polityce dynastycznej umocnił dynastię Jagiellonów i zapewnił swej rodzinie czołową rolę w ówczesnej Europie Środkowej. Czasy Kazimierza Jagiellończyka były też dla Polski okresem rozkwitu gospodarczego i kulturalnego.
  • 1848 - Urodził się malarz, Paul Gauguin. Był początkowo marynarzem, później zaś urzędnikiem bankowym w Paryżu. Malarstwo traktował przeważnie jako rozrywkę, ale od 1883 r. całkowicie poświęcił się sztuce. Początkowo pozostawał pod silnym wpływem impresjonistów, z czasem jednak wytworzył własny styl, będący odbiciem refleksji i wrażeń z kolejnych podróży do Panamy i na Martynikę, a także z pobytu w Bretanii i kontaktów z Vincentem van Goghiem. W 1891 r. Gauguin wyjechał na Tahiti i Martynikę, gdzie pozostał już do końca życia, zafascynowany egzotyką odległych kultur. Pozostawił po sobie pamiętnik pisany na Tahiti.
  • 1959 - na wyspie White przeprowadzono pierwszą próbę techniczną z poduszkowcem, zwanym wówczas latającym talerzem. Pojazd ważył 3,5 tony, a jego napęd miał moc 540 koni mechanicznych, co pozwalało unieść maszynę na wysokość 30–40 cm od podłoża. Przemieszczanie się pojazdu następowało dzięki dwóm umieszczonym poziomo dyszom sprężonego powietrza.

31 maja

  • 1809 - Zmarł Joseph Haydn, kompozytor austriacki, najstarszy z tzw. klasyków wiedeńskich, zaliczany jest do tytanów światowej muzyki. Początkowo był tylko kapelmistrzem na dworze książąt w Eisenstadt, później jednak osiadł w Wiedniu. W latach 1791 i 1794 odbył triumfalne podróże do Londynu. Wówczas powstało 12 symfonii i dwa oratoria ("Stworzenie świata", "Pory roku"). Fragment jego „Kwartetu cesarskiego” wykorzystano jako melodię hymnu Niemiec i monarchistycznej Austrii.
  • 1819 - Urodził się Walt Whitman, poeta amerykański. Był z zawodu drukarzem i publicystą. Podczas wojny secesyjnej służył ochotniczo jako sanitariusz w armii Północy. W swych wierszach podejmował problematykę człowieka jako twórcy cywilizacji oraz istoty biologicznej, głosił optymistyczne idee równości i braterstwa wszystkich stanów i ras, wyrażał wiarę w cywilizacyjną i wolnościową misję Ameryki.
  • 1938 - Emisja pierwszego teleturnieju. Został wyemitowany przez brytyjską sieć BBC. Był to rozgrywany między dwiema sześcioosobowymi drużynami turniej ortograficzny, którego twórcą był Freddie Grisewood.
  • 1957 - Zmarł Leopold Staff, polski poeta, dramaturg i tłumacz. Był związany ze środowiskami Lwowa i Warszawy. Początkowo bliski był mu impresjonizm i symbolizm, skłaniał się ku nietzscheanizmowi, później stał się piewcą wartości życia codziennego, humanitaryzmu, zbliżając się ku problemom życia społecznego. Po wojnie dokonał w swoich wierszach rozrachunku z doświadczeniami faszyzmu, wojny i własną twórczością. Ze względu na okresy, w jakich tworzył (Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne i okres powojenny), bywa nazywany poetą trzech pokoleń.

25 stycznia

  • 1077 - Król Henryk IV ukorzył się przed papieżem Grzegorzem VII w Canossie. Pójść do Canossy - to znaczy być zmuszonym do ukorzenia się przed przeciwnikiem. Sytuacja taka nastąpiła w styczniu 1077 roku, gdy król niemiecki, Henryk IV, musiał udać się do Włoch, do Canossy, by upokorzyć się przed papieżem i uzyskać zdjęcie klątwy. Mimo początkowego triumfu papieża, w wyniku dalszych walk w marcu 1084 roku Henryk został koronowany na cesarza, zaś Grzegorz VII opuszczony przez niektórych kardynałów, w osamotnieniu zmarł na wygnaniu w Salerno.
  • 1815 - Ostatni publiczny występ Ludwika van Beethovena. Dramatem tego muzyka była utrata słuchu w wieku dojrzałym, co wprawdzie nie przeszkadzało mu w komponowaniu, lecz ogromnie utrudniało kontakty z innymi ludźmi, przede wszystkim zaś uniemożliwiało normalne występy koncertowe. Po raz ostatni publicznie Beethoven wystąpił w Wiedniu w styczniu 1815 roku, na dwanaście lat przed śmiercią.
  • 1882 - Urodziła się Virginia Woolf, pisarka angielska. Pisała powieści psychologiczne, wykorzystując technikę monologu wewnętrznego („Pani Dalloway”, „Do latarni morskiej”), eseje krytycznoliterackie, których wybór ukazał się w Polsce w zbiorze „Pochyła wieża”.
  • 1913 - Urodził się Witold Lutosławski, kompozytor i dyrygent. Gruntownie wykształcony, absolwent uczelni warszawskich (studiował matematykę). Pierwsze próby kompozycji podejmował już przed wojną, jednak najszerszą działalność twórczą rozwinął po roku 1945. Dyrygował największymi orkiestrami światowymi. Wykładał na uczelniach amerykańskich, szwedzkich, duńskich i brytyjskich.
1234567

FOTOGALERIA

17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
17.09.2017 - Szukaj, Burz, Buduj
© Polskie Radio Szczecin SA. Wszystkie prawa zastrzeżone.Regulamin korzystania z portaluPolityka prywatnościBiuletyn Informacji Publicznej
Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W programie służącym do obsługi internetu można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej "Polityce prywatności".