Machina Czasu
Radio SzczecinRadio Szczecin » Machina Czasu
  • 1913 - Marcel Proust opublikował utwór „W stronę Swanna”, pierwszy z serii siedmiu tomów składających się na cykl powieściowy „W poszukiwaniu straconego czasu”, dzieło życia. Pozostałe części („W cieniu zakwitających dziewcząt”, „Strona Guermantes”, „Sodoma i Gomora”, „Uwięziona”, „Nie ma Albertyny”, „Czas odnaleziony”) ukazywały się stopniowo do roku 1927. Cykl ten, łączący w sobie subtelną analizę psychologiczną z rozważaniami filozoficznymi i estetycznymi, uznawany jest za przełomowy dla XX-wiecznej powieści.
  • 1960 - Zmarł Clark Gable, amerykański aktor filmowy. Był gwiazdą kina lat 30., grając głównie role amantów. Brał udział w dziesiątkach produkcji, ale do dziś kojarzony jest przede wszystkim z rolą Rhetta Butlera w słynnym obrazie V. Fleminga „Przeminęło z wiatrem” z 1939 r. i kreacją z filmu „Ich noce”, za którą uhonorowany został Oscarem. Ponadto wystąpił m.in. w „Chińskich morzach” , „Żonie czy sekretarce”, „Honorowych ludziach” i „Skłóconych z życiem”. Premiery tego ostatniego obrazu już nie doczekał. Zmarł w Hollywood na atak serca wkrótce po ukończeniu zdjęć.
  • 1989 - Wielki dźwig przystąpił do demontażu zaprojektowanego przez Z. Dunajewskiego w 1951 r. pomnika Feliksa Dzierżyńskiego. Plac, na którym stał monument, noszący również imię sowieckiego działacza komunistycznego, powrócił do swojej dawnej nazwy (plac Bankowy). Wkrótce po rozbiórce warszawskiego pomnika Dzierżyńskiego w Krakowie oblano i podpalono pomnik Lenina. W tym okresie zniszczono w całej Polsce bardzo wiele pomników – za zgodą lub z inicjatywy władz miejskich, a niekiedy nawet bez nich. Niestety, przy okazji uwalniania kraju od symboli dawnego porządku zniszczono również niezaprzeczalne dzieła sztuki, m.in. pomnik autorstwa W. Hasiora ku czci poległych przy zdobywaniu Wału Pomorskiego.
  • 1938 - W nocy z 9 na 10 listopada doszło do wielkiego pogromu Żydów w Niemczech i Austrii. Podczas akcji przeprowadzonej przez bojówki SA, SS i Hitlerjugend zginęło 91 osób, a setki zostało rannych. Naziści spalili lub zdemolowali 177 synagog oraz splądrowali i zniszczyli 7,5 tysiąca sklepów i warsztatów. Nazwa „kryształowa noc” albo „noc potłuczonego szkła” przyjęła się ze względu na mnóstwo stłuczonych szyb, które następnego ranka zaśmiecały ulice. Pretekstem do pogromu stał się zamach na niemieckiego dyplomatę Ernsta von Ratha, dokonany w Paryżu przez polskiego Żyda, studenta Herschela Grynszpana. Zgodnie z planem szefa niemieckiej propagandy Josepha Goebbelsa działania bojówek miały wyglądać na spontaniczną demonstrację oburzonego społeczeństwa, policja zaś otrzymała rozkaz wstrzymania się od interwencji. Następnego dnia w całym kraju aresztowano około 30 tys. najbogatszych Niemców pochodzenia żydowskiego, od których zażądano zrzeczenia się majątku albo opuszczenia kraju. Jednocześnie wprowadzono politykę segregacji rasowej, m.in. zakazano Żydom korzystania z publicznych parków. Noc kryształowa stanowiła kolejny krok w kierunku zaostrzania prześladowań ludności żydowskiej w hitlerowskich Niemczech.
  • 1989 - Zaczęło się burzenia muru berliński, ponury symbol komunizmu i tzw. żelaznej kurtyny, zbudowany przez władze NRD w sierpniu 1961 r. w celu powstrzymania fali ucieczek na Zachód. W 1949 r. Berlin został podzielony między utworzone wówczas państwa RFN i NRD, pozostające w zachodniej i wschodniej strefie okupowanej przez aliantów. Centralne położenie miasta doprowadziło do jego podziału na Berlin Wschodni i Berlin Zachodni, a granicę między nimi stanowił pas umocnień o długości ponad 45 km, który tworzyły początkowo zasieki z drutu kolczastego, a następnie pilnie strzeżona ściana z betonu o wysokości 4 metrów, wyposażona w system alarmowy i automaty samostrzelające. Przy próbie ucieczki do RFN zginęło w okolicach muru niemal 200 osób. Kryzys rządów komunistycznych w 1989 r. doprowadził do otwarcia granicy i manifestacyjnego rozbierania znienawidzonego muru. Obecnie znajduje się w Berlinie jedynie jego fragment, zachowany jako pomnik historii.
  • 1755 - Urodziła się Maria Antonina, królowa Francji, żona Ludwika XVI. W latach 1781–1786 wywierała ogromny wpływ na politykę swojego kraju. Ze względu na rozrzutność i kontrowersyjne wypowiedzi (np. na wieść, że lud Paryża burzy się z powodu braku chleba, miała powiedzieć: „Jeśli brakuje im chleba, niech jedzą ciastka”) nie cieszyła się sympatią poddanych. W czasie rewolucji francuskiej zabiegała o interwencję wojsk austriackich. Podczas dyktatury jakobinów została w 1792 r. osadzona razem z mężem w więzieniu, skazana na śmierć i ścięta na gilotynie.
  • 1859 - John Brown został skazany na śmierć. Abolicjonista amerykański, bojownik o prawa ludności murzyńskiej, podczas referendum w stanie Kansas, w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć za lub przeciw legalnemu niewolnictwu na tym terenie, brał wraz z synami udział w krwawych zamieszkach. W 1959 r., stojąc na czele oddziału złożonego z 16 białych i 155 murzynów, próbował zorganizować powstanie niewolników. Po niespełna 2 dniach siedzibę Browna na jego farmie, gdzie mieściła się kwatera dowodzenia, zdobył oddział US Marines. Sądzony za morderstwo, zorganizowanie powstania niewolników i porwanie został 2 listopada 1859 r. skazany na śmierć przez powieszenie, a wyrok wykonano miesiąc później. Śmierć Browna odbiła się szerokim echem w całej Europie, swój wiersz poświęcił mu m.in. Cyprian Norwid („Do obywatela Johna Brown”).
  • 1950 - Zmarł George Bernard Shaw, angielski dramatopisarz, krytyk i publicysta pochodzenia irlandzkiego, należał do elity intelektualnej Europy przełomu wieków XIX i XX. Zasłynął jako autor 53 dramatów, w których poddawał krytyce współczesne porządki społeczne i fałszywą moralność (m.in. „Szczygli zaułek”, 1892; „Profesja pani Warren”, 1898; „Major Barbara”, 1905). Jego najsłynniejszym utworem jest „Pigmalion” (1913), przerobiony po latach na słynny musical „My Fair Lady” (1964). Shaw był bystrym obserwatorem, mistrzem aforyzmu i paradoksu. W 1925 r. został wyróżniony literacką Nagrodą Nobla. Do końca długiego życia zachowywał humor, werwę, cięty język, z czasem stając się postacią niemalże mityczną. Umarł w swoim domu na wsi niedaleko Londynu. Dziś uważany jest za jednego z najwybitniejszych dramaturgów XX w.
  • 490 p.n.e. - Bitwa pod Maratonem. 21 września 490 r. p.n.e. w okolicach Maratonu, miejscowości położonej w Attyce, Ateńczycy pod wodzą Miltiadesa, wspierani przez Platejczyków, pokonali armię perską. Według legendy z pola bitwy przybiegł do Aten goniec, aby przekazać Ateńczykom wieść o zwycięstwie. Po osiągnięciu celu posłaniec zmarł z wycieńczenia, przebiegłszy dystans ok. 42 km. Na pamiątkę tych wydarzeń usypano wielki kurhan, a w czasach nowożytnych zaczęto organizować biegi długodystansowe zwane maratonami.
  • 1792 - Obalenie monarchii we Francji. W drugiej połowie XVIII wieku we Francji doszło do wielkich napięć społecznych wynikających z kryzysu finansowego monarchii, ucisku podatkowego i pogłębiającej się niechęci do absolutyzmu orazprzywilejów stanowych. W lipcu 1789 r. doszło w końcu do wybuchu – lud paryski zdobył Bastylię, twierdzę będącą symbolem znienawidzonego reżimu. We wrześniu 1791 r. Francja została przekształcona w monarchię konstytucyjną, a w kwietniu następnego roku wypowiedziała wojnę Austrii, a następnie Prusom. Niepowodzenia wojsk francuskich, chaos gospodarczy, głód i nędza spowodowały bunty ludności, zwłaszcza w Paryżu. Król Ludwik XVI został uwięziony, a nowo wybrany Konwent Narodowy dnia 22 września 1792 r. proklamował we Francji tzw. I Republikę. Króla oskarżonego o zdradę państwa skazano na śmierć i stracono wraz z żoną Marią Antoniną. Wydarzenia we Francji były ogromnym wstrząsem dla monarchii europejskich, które zawiązały wkrótce koalicję antyfrancuską, zmierzającą do obalenia rewolucji. Po okresie wojen i terroru wewnętrznego władzę w kraju przejął wtedy Napoleon Bonaparte, który przekształcił republikę w cesarstwo.
  • 1866 - Urodził się Herbert George Wells, pisarz angielski, entuzjasta postępu naukowo-technicznego, zasłynął w 1895 r. jedną z pierwszych powieści fantastycznonaukowych pt. „Wehikuł czasu”, w której przedstawił wizję różnych etapów rozwoju życia na Ziemi. Trzy lata później napisał kolejną słynną powieść „Wojna światów” (1898), opowiadającą o walce z najazdem Marsjan, usiłujących podbić Ziemię. Z czasem Wells zaczął pisać również realistyczne powieści obyczajowe („Historia pana Polly”, 1910) i reportaże społeczno-polityczne („Rosja we mgle”, 1920), był również autorem popularnej „Historii świata” (1920). W 1934 r. opublikował „Próbę autobiografii” (1934), w której scharakteryzował siebie i wiele znanych osób z ówczesnego establishmentu.
  • 1934 - Urodził się Leonard Cohen, poeta i pieśniarz kanadyjski pochodzący z rodziny polskich Żydów. Studiował ekonomię w Montrealu i literaturę w Columbia University w Nowym Jorku. Debiutował w 1956 r. jako poeta związany z miejscową bohemą artystyczną, następnie opublikował kolejne zbiory poezji, m.in. „Szkatułkę z ziemią” (1961), „Kwiaty dla Hitlera” (1964) i „Pasożyty nieba” (1966), napisał też dwie, wysoko oceniane powieści „Ulubiona gra” (1963) i „Piękni przegrani” (1966). W połowie lat 60. zaczął komponować piosenki i wykonywać je na kameralnych koncertach w klubach i na festiwalach, wreszcie w 1968 r. wydał swoją pierwszą płytę „The Songs Of Leonard Cohen”, z takimi utworami jak „Suzanne”, „So Long, Marianne” i „Famous Blue Raincoat”. Cohen, obdarzony głębokim, niskim głosem, piszący nastrojowe, przepojone erotyzmem ballady, stał się wkrótce najsłynniejszym śpiewającym poetą świata. Szczyt jego popularności nastąpił w latach 80., m.in. dzięki płytom „Various Positions” (1984) i „I’m Your Man” (1988), zawierającym takie utwory jak „Dance Me To The End Of Love”, „I’m Your Man” i „Take This Waltz”.




  • 1927 - Zmarła Isadora Duncan, tancerka amerykańska. Była żoną rosyjskiego poety Siergieja Jesienina. Wykonywała tzw. taniec wyzwolony, interpretując trudną do tańczenia muzykę poważną (m.in. Chopina, Schuberta i Brahmsa). Występowała zazwyczaj boso, w krótkiej tunice, a jej własny, nowatorski styl sprawił, że artystka uważana jest obecnie za współtwórczynię tańca nowoczesnego. Zmarła tragicznie 14 września 1927 r., uduszona własnym szalem, który wplątał się w szprychy koła jej samochodu. Pozostawiła po sobie pamiętnik „Moje życie” (1930).
  • 1929 - Utworzenie Centrolewu. Przewrót majowy, przeprowadzony w 1926 r., uaktywnił opozycję antysanacyjną, która z czasem przeszła do etapu formowania bloku politycznego. We wrześniu 1930 r. powstał sojusz polityczny złożony z klubów sejmowych sześciu stronnictw centrum i lewicy parlamentarnej. Centrolew utworzyły m.in. Chrześcijańska Demokracja, Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” i Polska Partia Socjalistyczna. W czerwcu 1930 r. zorganizowano w Krakowie Kongres Obrony Praw i Wolności Ludu, domagający się ustąpienia rządu Józefa Piłsudskiego i utworzenia konstytucyjnego rządu opartego na zaufaniu społeczeństwa. Wkrótce doszło do aresztowań członków Centrolewu, a na początku 1931 r. nastąpił rozpad sojuszu. Czołowymi działaczami tego bloku byli m.in. Stanisław Dubois, Adam Ciołkosz, Wincenty Witos i Wojciech Korfanty.
  • 2000 - Zmarł Jerzy Giedroyć, polski publicysta i działacz emigracyjny. W latach 1929–1939 był urzędnikiem ministerialnym i redaktorem pisma „Bunt Młodych”, przekształconego w 1937 r. w tygodnik „Polityka”. Podczas II wojny światowej służył m.in. w Samodzielnej Brygadzie Strzelców Karpackich na Bliskim Wschodzie, walczącej w Tobruku, a potem w 2. Korpusie Polskim, gdzie był m.in. kierownikiem Wydziału Czasopism i Wydawnictw Wojskowych. W 1946 r. założył w Rzymie Instytut Literacki, który następnie przeniósł do Paryża. Instytut wydawał m.in. słynny miesięcznik „Kultura”, prowadził także liczne serie wydawnicze prezentujące m.in. utwory pisarzy emigracyjnych i dzieła wstrzymane w Polsce przez cenzurę. Giedroyc był zwolennikiem dobrosąsiedzkich stosunków między Polską a Litwą i Ukrainą, otrzymał wiele odznaczeń i nagród od władz polskich, litewskich i francuskich. Był człowiekiem cieszącym się wielkim autorytetem i uznaniem. W 1994 r. opublikował książkę „Autobiografia na cztery ręce” (1994).
Józef Chełmoński - "Babie lato", 1875, olej na płótnie, Muz.Narodowe, Warszawa"
Józef Chełmoński - "Babie lato", 1875, olej na płótnie, Muz.Narodowe, Warszawa"
  • 1199 - Zmarł król Ryszard Lwie Serce. Postać angielskiego króla jest tematem wielu rycerskich legend i opowieści. Ryszard pochodził z dynastii Plantagenetów, był synem Henryka II. Władał początkowo częścią francuskich posiadłości dynastii, a potem w przymierzu z królem Francji zaczął występować przeciw ojcu. W latach 1190–1192 walczył z Saladynem, dowodząc jedną z trzech wypraw III krucjaty. W 1191 r. opanował Cypr, uczestniczył też w zdobyciu Akki, a potem do 1192 r. walczył z Saladynem o przywrócenie Królestwa Jerozolimskiego. W drodze powrotnej został uwięziony w Niemczech i zmuszony przez cesarza Henryka VI do zapłacenia okupu i złożenia hołdu. Później toczył walki we Francji z Filipem II Augustem i zmarł w wyniku ran odniesionych podczas oblężenia zamku Chalus. Ryszard Lwie Serce był opromieniony sławą i uważany za ideał króla-rycerza, jego rządy w Anglii sprawiły jednak, że pozostawił po sobie państwo zubożałe i osłabione.
  • 1901 - Urodził się Marian Hemar, pisarz i satyryk. Marian Hemar to artystyczny pseudonim Mariana Heschelesa (1901–1972), pisarza, satyryka i kierownika teatrów rozrywkowych w międzywojennej Warszawie, m.in. słynnego „Qui pro Quo”. Szczególnie znane i popularne były coroczne szopki polityczne Hemara pisane wspólnie z Julianem Tuwimem, Janem Lechoniem i Antonim Słonimskim. W latach II wojny światowej Hemar znalazł się na emigracji, a w 1942 r. zamieszkał w Wielkiej Brytanii. Nadal pisał wiersze satyryczne i patriotyczne, a także teksty piosenek. Był człowiekiem dynamicznym i pełnym humoru. Do końca życia prowadził cotygodniowy kabaret radiowy na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, w którym wygłaszał wierszowany komentarz satyryczny do bieżących wydarzeń.
  • 1909 - Pierwszy człowiek na Biegunie Północnym. 6 kwietnia 1909 r. amerykański oficer marynarki, a zarazem badacz polarny Robert Peary (1856–1920) jako pierwszy człowiek dotarł do Bieguna Północnego. Jego relacja z tej wyprawy została opublikowana w 1911 r. W ciągu swej aktywnej działalności badawczej Peary zorganizował w sumie osiem wypraw arktycznych, podczas których dotarł m.in. do najdalej wysuniętego na północ krańca Grenlandii, czyli do przylądka Morris Jesup.
  • 1914 - Zmarł Józef Chełmoński. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu w polskim malarstwie. Podczas pobytu w Monachium związał się z tamtejszą polską kolonią artystyczną, skupioną wokół Józefa Brandta i Maksymiliana Gierymskiego. Po powrocie do Polski osiadł we wsi Kuklówka i zajął się przedstawianiem realizmu życia i pejzażu wiejskiego. Powstało wówczas wiele nastrojowych i dynamicznych obrazów, wśród nich „Czwórka” (1881), „Sprawa u wójta” (1873), a także słynne „Babie lato” (1875) i „Bociany” (1900).
  • 1505 - Początek sejmu radomskiego, który uchwalił konstytucję „nihil novi”. Tak nazywano potocznie akt prawny, który zakazywał królowi wydawania ustaw bez zgody senatu i izby poselskiej. Równocześnie unieważniono postanowienia przywileju mielnickiego z 1501 r., podnosząc znaczenie szlachty w państwie kosztem uprawnień możnowładztwa. Odtąd król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach i w sprawach górniczych.
  • 1853 - Urodził się Vincent van Gogh. Należy do najwybitniejszych malarzy holenderskich XIX wieku. Początkowo zajmował się działalnością misyjną wśród górników belgijskich, później jednak rozpoczął studia malarskie w Hadze i Antwerpii. W tym okresie reprezentował styl nawiązujący do realizmu XVII wieku. W 1886 r. van Gogh przybył do Paryża, gdzie przez jakiś czas pozostawał pod wpływem malarstwa impresjonistycznego. Efektem jego ciągłych poszukiwań stała się twórczość bliska ekspresjonizmowi, z jasnymi, rozsłonecznionymi barwami, charakterystyczną deformacją i grubą warstwą farby na płótnie. Szczytowy okres twórczości Van Gogha przypada na pobyt w Arles w Prowansji, gdzie powstało ponad 200 jego obrazów, m.in. portrety i pejzaże (m.in. „Most w Arles”). Wieloma cyklami obrazów zaowocowała wtedy jego fascynacja światłem słonecznym (m.in. słynne „Słoneczniki”, 1888). Artysta uległ w końcu postępującej chorobie psychicznej, która doprowadziła go do samookaleczeń – jedno z nich zostało utrwalone na słynnym „Autoportrecie z obandażowanym uchem” z 1889 r. Van Gogh zmarł 27 lipca 1890 r., dwa dni po oddaniu do siebie samobójczego strzału z pistoletu. Za życia pozostał niedoceniony i cierpiał przeważnie nędzę, ale jego twórczość wywarła niezwykle silny wpływ na malarstwo, szczególnie w XX wieku. Obecnie jego obrazy należą do najdroższych na świecie.
  • 1912 - Zmarł Karol May, pisarz niemiecki. Był niezwykle popularnym wśród dzieci i młodzieży autorem powieści przygodowych, rozgrywających się przeważnie na Dzikim Zachodzie. Obraz Ameryki tamtego czasu Karol May odtwarzał w zasadzie na podstawie obiegowych opinii i stereotypów, nie znając tak naprawdę amerykańskich realiów. Pisanie swych powieści rozpoczął przebywając w więzieniu. Tak powstał m.in. słynny czterotomowy cykl „Winnetou”, a potem kolejne powieści, m.in. „Old Surehand” i „Skarb w Srebrnym Jeziorze”. Bohaterami tych historii byli Indianie, traperzy i łowcy przygód. Twórczość Karola Maya doskonale trafiła do młodych czytelników, a dochody uzyskane z sprzedaży książek pozwoliły autorowi zwiedzić Amerykę.
  • 1945 - Urodził się Eric Calpton, angielski gitarzysta, wokalista i kompozytor rockowy, uważany za współtwórcę hardrocka. Clapton zaczynał jako odtwórca bluesa, country i gospel. Należał do trzech zespołów, m.in. w latach 1966–1968 do grupy Cream. Miał w swojej karierze kłopoty z narkotykami i na jakiś czas wycofał się ze świata showbiznesu. Po powrocie na sceny w 1973 r. Clapton stopniowo podbił rynek muzyczny, zdobywając od tego czasu siedem nagród Grammy, m.in. za piosenkę „Tears in Heaven” dedykowaną tragicznie zmarłemu synowi.




  • 1603 - Zmarła Elżbieta I Tudor, królowa Anglii. Zjednoczyła społeczeństwo rozbite dotychczas konfliktami religijnymi, zakwestionowała hiszpańską hegemonię na morzach i monopol kolonialny. W 1588 r. zmobilizowała państwo do odparcia hiszpańskiej Niezwyciężonej Armady, udzielała też pomocy przeciw Hiszpanii powstańcom niderlandzkim i Henrykowi IV francuskiemu. Dzięki jej polityce morskiej dla angielskiego handlu, rzemiosła i żeglugi otworzyły się kraje pozaeuropejskie. Elżbieta popierała też handel z państwami basenu Morza Bałtyckiego, Rosją (przez Archangielsk) i Lewantem, doprowadzając do rozkwitu gospodarczego Anglii. Pokojowe stosunki ze Szkocją Jakuba VI umożliwiły przyszłą unię obu królestw. Za rządów Elżbiety I Anglia przerodziła się z drugorzędnego państwa w jedną z największych europejskich potęg. Epoka elżbietańska przeszła do historii również jako okres wspaniałego rozkwitu literatury, nauki i sztuki - był to okres działalności m.in. Williama Szekspira, Christophera Marlowe'a i Francisa Bacona.
  • 1883 - Urodził się Karl Jaspers, filozof niemiecki. Reprezentował kierunek zwany egzystencjalizmem. Człowiek powinien według niego zyskać autentyczność drogą uświadomienia sobie własnej wolności. Jaspers należał do grona konsekwentnych przeciwników Adolfa Hitlera i militaryzmu, a po wojnie podkreślał zagrożenia dla świata wynikające z produkcji i ewentualnego użycia broni nuklearnej. Był autorem wielu prac, m.in. „Rozumu i egzystencji” oraz „Filozofii i świata”.
  • 1965 - Pierwszy amerykański kosmiczny lot zespołowy. Amerykańscy astronauci Virgil Grissom i John Young odbyli pierwszy amerykański lot zespołowy w kabinie kosmicznej Gemini 3. Statek został wyniesiony na orbitę przez rakietę Titan 2. Załoga dokonała trzech okrążeń Ziemi w ciągu 4 godzin i 53 minut po orbicie, która w najdalszej części odległa była od naszej planety o 230 km, a w najbliższej o 160 km. Grissom był ponadto pierwszym człowiekiem, który za pomocą ręcznego sterowania zmieniał orbitę statku kosmicznego.
  • 2011 - Zmarła Elizabeth Taylor. Do najsłynniejszych kreacji Elizabeth Taylor należą role w filmach: "Lassie wróć" (grała w nim mając 9 lat), "Wielka nagroda", "Miejsce pod słońcem" (film zdobył 9 nominacji do Oskara), "Ojciec panny młodej", "Olbrzym", "Kotka na gorącym, blaszanym dachu", "Kleopatra", "Kto się boi Virginii Woolf?". Z grania w filmach wycofała się, aby wesprzeć karierę polityczną siódmego męża, senatora Johna W. Warnera.W 1985 roku, pod wpływem śmierci swojego przyjaciela Rocka Hudsona oraz informacji, iż żona syna jest nosicielką HIV, Elisabeth Taylor założyła fundację AmFAR, wspierającą badania nad AIDS. W 2004 lekarze wykryli u aktorki wadę serca. Przeszła także operację usunięcia guza mózgu, raka skóry. Dwukrotnie walczyła o życie z powodu zapalenia płuc. Przez długi okres poruszała się na wózku inwalidzkim.



  • 37 - Zmarł cesarz Tyberiusz. Należał do grona szczególnie bezwzględnych, ale i skutecznych władców starożytnego Rzymu. W 4 r. n.e. został adoptowany i wyznaczony na następcę przez cesarza Oktawiana Augusta. Tyberiusz był obok Marka Agrypy najwybitniejszy wodzem rzymskim epoki augustowskiej. W 15 r. p.n.e. podbił Recję, później Panonię i Germanię, a po klęsce Warrusa obronił granicę na Renie. Już jako cesarz (od 14 r. n.e.) zgromadził w Rzymie wszystkie oddziały gwardii pretorianów i przy pomocy jej dowódców bezwzględnie zwalczał przeciwników politycznych. W relacjach czołowych historyków rzymskich Tacyta i Swetoniusza został przedstawiony jako okrutny tyran i despota.
  • 1787 - Urodził się Georg Simon Ohm, fizyk niemiecki. Zajmował się elektrycznością i akustyką. Uczony ten był profesorem politechniki w Norymberdze, a potem w Monachium. W latach 1826–1827 sformułował i uzasadnił teoretycznie prawo dotyczące elektryczności, nazwane od jego nazwiska prawem Ohma. Fizyk ten odkrył, że natężenie prądu elektrycznego płynącego przez przewodnik jest wprost proporcjonalne do różnicy potencjałów (napięcia elektrycznego) i odwrotnie proporcjonalne do oporu elektrycznego (nazwiskiem Ohma ochrzczono również jednostkę oporu elektrycznego). Ohm badał ponadto zjawisko nagrzewania się przewodników wskutek przepływu prądu elektrycznego, a także drgania harmoniczne powodujące wrażenia słuchowe.
  • 1926 - Pierwszy lot rakiety na paliwo płynne. W Auburn w stanie Michigan (USA) dokonano pierwszej próby startu rakiety napędzanej paliwem płynnym. Była to mieszanina benzyny i ciekłego tlenu zapalana przy pomocy lampy lutowniczej. Rakieta w ciągu 2,5 sekundy osiągnęła prędkość około 90 km/h i wysokość 56 metrów. Konstruktorem urządzenia był Robert Hutchings Goddard z Clark University.
  • 1971 - Telewizja Polska wyemitowała pierwszy program w kolorze. Audycje kolorowe nadawano początkowo tylko raz w tygodniu, a od 6 grudnia 1971 r. codziennie.
Jurij Gagarin
Jurij Gagarin
  • 1454 - Urodził się Amerigo Vespucci, włoski podróżnik i odkrywca. Był włoskim żeglarzem i podróżnikiem w służbie hiszpańskiej i portugalskiej. W latach 1499–1502 dotarł do Gujany, Wenezueli i Haiti, opłynął też wschodnie wybrzeże Ameryki Południowej, odkrywając m.in. ujście Amazonki. Odnalezione przez siebie lądy Vespucci nazywał Nowym Światem, ponieważ w przeciwieństwie do Krzysztofa Kolumba sądził, że nie są to wybrzeża Azji, lecz ziemie nowego kontynentu. Na początku XVI wieku kartografowie zaczęli w odniesieniu do nich używać nazwy „Ameryka”, na cześć imienia Vespucciego. Z czasem nazwa ta zaczęła dotyczyć również Ameryki Północnej. Po 1505 r. Vespucci osiedlił się w Hiszpanii, a w 1508 r. został naczelnym pilotem floty hiszpańskiej. Pozostawił po sobie wiele map i zapisków z podróży.
  • 1652 - Pierwszy przypadek wykorzystania zasady liberum veto. Przyjmuje się, że po raz pierwszy prawo liberum veto wykorzystał na sejmie w marcu 1652 r. poseł trocki, stolnik upicki Władysław Siciński. Ewenement ten uruchomił fatalną tradycję, która od drugiej połowy XVII wieku paraliżowała pracę sejmu. Zasada liberum veto dawała bowiem prawo unieważniania uchwał sejmowych dowolnemu, nawet pojedynczemu posłowi szlacheckiemu. Wystarczyło krzyknąć „veto” lub „protestuje się”, by aktualnie dyskutowana sprawa, a wraz z nią wszystkie przyjęte wcześniej postanowienia traciły ważność. Protest zgłoszony przeciwko jednej z uchwał zwołanego sejmu unieważniał wszystkie jego postanowienia, ponieważ traktowano je jako całość. Zasada liberum veto wyrosła z wymogu jednomyślności dotyczącej uchwał sejmowych. Nadużywaniu tego prawa próbowano zapobiec poprzez limitowanie, czyli zawieszanie lub odraczanie obrad sejmu, a także poprzez zawiązywanie konfederacji, ponieważ sejmu konfederacyjnego nie można było zerwać, a jego uchwały podejmowano większością głosów. Zasada liberum veto została zniesiona postanowieniami konstytucji 3 maja 1791 r.
  • 1934 - Urodził się Jurij Gagarin, pierwszy człowiek w kosmosie. Ukończył szkołę lotniczą w Orenburgu, a w 1968 r. Akademię Techniki Lotnictwa w Moskwie. Od 1960 r. znajdował się w pierwszym zespole radzieckich astronautów, a rok później, 12 kwietnia 1961 r., odbył na pokładzie statku Wostok 1 lot kosmiczny, podczas którego w ciągu 108 minut okrążył Ziemię. Zginął w 1968 r. podczas rutynowego lotu treningowego. Po jego śmierci Międzynarodowa Federacja Lotnicza ustanowiła złoty medal jego imienia.
1234567