Machina Czasu
Radio SzczecinRadio Szczecin » Machina Czasu
  • 1815 - zginął Joachim Murat, jeden z najzdolniejszych dowódców francuskich ery napoleońskiej, był adiutantem i szwagrem Napoleona I, a później marszałkiem Francji i królem Neapolu. Walczył w wojnie hiszpańskiej, następnie dowodził kawalerią francuską w kampanii przeciw Rosji w 1920 r. Po upadku Napoleona walczył o zjednoczenie Włoch pod swoim berłem, przegrał jednak z Austrią w bitwie pod Tolentino w 1815 r., po czym zbiegł na Korsykę. Próbował później odzyskać władzę w Neapolu, został jednak schwytany i rozstrzelany 13 października 1815 r.
  • 1884 - przyjęto, że południk przechodzący przez obserwatorium astronomiczne w Greenwich na przedmieściach Londynu będzie południkiem zerowym. Czas miejscowy na południku zerowym uznano za tzw. uniwersalny czas średni, czyli GMT (Greenwich Mean Time). W stosunku do czasu uniwersalnego określa się na całym świecie tzw. strefy czasowe, zmieniające się o godzinę co 15 stopni długości geograficznej. 1921 - urodził się Yves Montand, francuski piosenkarz i aktor, pracował długo jako robotnik, m.in. w porcie w Marsylii. Z czasem rozpoczął karierę piosenkarską i zdobył wielką popularność, m.in. dzięki pomocy Edith Piaf, z którą występował w słynnej rewii Moulin Rouge. W 1944 r. debiutował jako aktor, zdobywając wkrótce uznanie francuskich reżyserów i publiczności. Wystąpił w wielu głośnych filmach, takich jak "Wrota nocy", "Cena strachu" i "Żyć aby żyć" czy "W kręgu zła".
  • 1925 - urodziła się Margaret Hilda Thatcher, polityk brytyjski, z wykształcenia chemik i prawnik. Podczas studiów związała się z Partią Konserwatywną, którą od 1959 r. reprezentowała w Izbie Gmin. W latach 1964–1970 pełniła funkcję rzecznika prasowego Partii Konserwatywnej, a w 1970 r. objęła stanowisko ministra nauki i wychowania. Pięć lat później została przewodniczącą partii, z którą odniosła zwycięstwo wyborcze i została pierwszą kobietą pełniącą funkcję premiera Wielkiej Brytanii. Wobec ogromnych trudności gospodarczych w kraju przyjęła twardą linię polityki wewnętrznej, m.in. zlikwidowała dotacje dla przedsiębiorstw państwowych, ograniczyła wpływy związków zawodowych i zdecydowała się na zwiększenie bezrobocia w celu powstrzymania inflacji. W zakresie polityki zagranicznej walczyła głównie z terroryzmem Irlandzkiej Armii Republikańskiej (IRA), doprowadziła też do udziału Wielkiej Brytanii w zwycięskiej wojnie z Argentyną o Falklandy. Twarda polityka Margaret Thatcher, zwanej Żelazną Damą, przyniosła jej wielką popularność i zaowocowała potrójną kadencją premiera. Po roku 1987 poparcie dla niej spadło, m.in. wskutek decyzji podatkowych rządu i rozłamu wewnętrznego wśród konserwatystów. Thatcher przegrała wówczas kolejne wybory na przewodniczącego Partii Konserwatywnej, a w 1990 r. zdecydowała się ustąpić ze stanowiska. Dwa lata później za swoje zasługi dla kraju otrzymała tytuł szlachecki.
  • 1941 - urodził się Paul Simon, amerykański piosenkarz i kompozytor



  • 1997 - na pustyni w Nevadzie brytyjski pojazd kołowy z silnikiem rakietowym przekroczył barierę dźwięku, stając się najszybszym „samochodem” świata. Pojazd kierowany przez Andy’ego Greena, pilota brytyjskich Królewskich Sił Powietrznych (Royal Air Force – RAF), rozpędził się do 1229,8 km/h (prędkość dźwięku przy ziemi wynosi 1224 km/h). Po godzinie wykonano drugą próbę – tym razem pojazd jechał wolniej, mimo to ponownie udało mu się pokonać barierę dźwięku.
  • 1829 - Zorganizowane wyścigi lokomotyw pod Liverpoolem wygrał parowóz konstrukcji George'a Stephensona osiągnąwszy prędkość około 45 km/h.
  • 1882 - Urodził się Karol Szymanowski, kompozytor polski okresu międzywojennego. Pochodził z kresów, był uczniem Harry’ego Neuhausa i Zygmunta Noskowskiego. Szymanowski podróżował po całym świecie, kierował warszawskim konserwatorium i Wyższą Szkołą Muzyczną w Warszawie, a w 1905 r. został jednym z założycieli spółki nakładowej o nazwie Młoda Polska. Komponował impresjonistyczne sonaty, wariacje i symfonie (m.in. III Symfonia „Pieśń o nocy”, 1916), a także opery („Król Roger”, 1924). W swojej twórczości Szymanowski często wykorzystywał motywy ludowe, zwłaszcza kurpiowskie i góralskie (balet „Harnasie”, 1933), miał też w swym dorobku liczne artykuły publicystyczne.
  • 1927 - W Nowym Jorku odbył się publiczny pokaz pierwszego udanego filmu dźwiękowego "Śpiewak jazzbandu" ("The Jazz Singer") z Alem Jolsonem w roli głównej.
  • 1973 - Wybuch tzw. wojny Jom Kippur. 6 października 1973 r. Egipt i Syria zaatakowały Izrael z zamiarem odzyskania terenów utraconych w 1967 r. w czasie tzw. wojny sześciodniowej. Arabowie przeprowadzili jednoczesny atak w czasie Jom Kippur, jednego z najważniejszych świąt judaizmu, licząc na zaskoczenie przeciwnika. Syryjczycy zajęli Wzgórza Golan, a armia pancerna Egipcjan przekroczyła Kanał Sueski i rozpoczęła szturm w głąb potężnych umocnień izraelskich zwanych linią Bar-Lev na półwyspie Synaj. W połowie października Izraelczycy rozpoczęli kontrofensywę na obu frontach. Po ciężkich walkach Syryjczycy wycofali się ze Wzgórza Golan, a Egipcjanie wskutek sprawnej akcji lądowo powietrznej Izraelczyków zostali okrążeni i rozbici. Dalsze działania zostały przerwane pod naciskiem mocarstw światowych i Rady Bezpieczeństwa ONZ.
  • 1518 -Urodził się Tintoretto, malarz włoski
  • 1912 - Urodził się Michelangelo Antonioni, włoski reżyser filmowy
  • 1913- Zmarł Rudolf Diesel, konstruktor niemiecki. Specjalizował się w konstruowaniu silników spalinowych. W 1897 r. zbudował pierwszy w pełni udany silnik wysokoprężny napędzany olejem napędowym. W silniku Diesla następował samoczynny zapłon wywoływany przez sprężenie powietrza do 3,5 MPa. Konstrukcja ta Diesla jest dziś powszechnie stosowana w samochodach osobowych i ciężarowych, a także w różnego typu urządzeniach przemysłowych.
  • 1933 - Utworzenie faszystowskiej Falangi w Hiszpanii.
  • 1943 - Urodził się Lech Wałęsa, działacz związkowy i polityk, z zawodu elektryk. Pracował jako elektrotechnik, następnie elektryk w Stoczni Gdańskiej. Kilkakrotnie zwalniano go z pracy za działalność w niezależnych związkach zawodowych. W 1970 r. został członkiem stoczniowego Komitetu Strajkowego, potem został współzałożycielem Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. W sierpniu 1980 r. jako przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego podpisał tzw. porozumienia sierpniowe z komisją rządową. Wkrótce potem został jednym z założycieli Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, na którego czele stał w następnych latach jako przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. W czasie stanu wojennego został internowany, a po uwolnieniu kontynuował działalność konspiracyjną. W 1989 r. uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu, które doprowadziły do rozpisania wolnych wyborów w Polsce i upadku komunizmu. W latach 1990– 1995 Lech Wałęsa sprawował urząd prezydenta RP i zwierzchnika Sił Zbrojnych. Opowiadał się za systemem prezydenckim, lecz nie zdołał utworzyć własnego obozu politycznego i mimo kilkakrotnych prób nie odzyskał już później dawnego wpływu na politykę państwa. W 1983 r. otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla, otrzymał też doktoraty honoris causa wielu uczelni, m.in. prestiżowego Uniwersytetu Harvarda w 1983 r. Już wkrótce na ekrany kin wejdzie film Andrzeja Wajdy "Wałęsa. człowiek z nadziei".


  • 1890 - Urodził się Stan Laurel, komik z duetu Flipa i Flapa. Debiutował jako dubler Charliego Chaplina, a następnie na stałe związał się z filmem. Od 1927 r. występował w duecie z Oliverem Hardym, z którym stworzył najpopularniejszy duet komików w historii kina, występujących na ekranie jako Flip i Flap. Laurel był mózgiem przedsięwzięcia, co zostało docenione w roku 1960, kiedy to wręczono aktorowi Oscara za wkład w rozwój komedii. 1903 - Henry Ford i Horace Dodge zarejestrowali w Detroit firmę The Ford Motor Company, w której wkrótce rozpoczęto masową produkcję samochodów osobowych o nazwie Model A. Sam Ford był wicedyrektorem i głównym konstruktorem tego przedsiębiorstwa, które stało się wkrótce jednym z największych na światowym rynku motoryzacyjnym.
  • 1963 - o godz. 10:30, w Związku Radzieckim wystartował statek kosmiczny "Wostok-6" z pierwszą kobietą na pokładzie, Walentyną Tiereszkową - inżynierem i pułkownikiem lotnictwa. Jej misja zakończyła się pełnym sukcesem. Był to jej jedyny lot. Po triumfalnym powrocie na ziemię wszyscy chcieli z bliska zobaczyć Walentynę Tiereszkową pierwszą w świecie "podniebną miss". Walentyna Tiereszkowa po powrocie otrzymała nie tylko ówczesne najwyższe odznaczenie państwowe - została bohaterką Związku Radzieckiego - ale stała się także bohaterką bigbitowych przebojów, uczestniczyła w licznych spotkaniach z uwielbiającymi ją ludźmi - także Polakami.




  • 1977 - Zmarł Wernher von Braun, niemiecki konstruktor broni rakietowej. Był od 1930 r. aż do końca II wojny światowej aktywnie zaangażowany w badania nad konstrukcją rakiet wojskowych w Niemczech. Jako ekspert w dziedzinie pocisków balistycznych w latach 1937–1945 był kierownikiem technicznym wojskowego ośrodka badań rakietowych Peenemünde. Pod kierunkiem Brauna powstawały m.in. słynne rakiety dalekiego zasięgu V-2. Po zakończeniu wojny von Braun znalazł się w Stanach Zjednoczonych, gdzie na zlecenie rządu amerykańskiego opracował serię pocisków balistycznych oraz układów napędowych statków kosmicznych.
  • 1672 - Urodził się Piotr I Wielki, car Rosji. Był twórcą nowoczesnej Rosji. Poszerzył granice państwa ku Bałtykowi, unowocześnił system władzy i armię, następnie pokonał Szwecję w wojnie północnej z lat 1700–1721, anektował Estonię, Łotwę oraz część Finlandii i ogłosił się cesarzem Rosji. W 1703 r. wybudował nowe miasto, Petersburg, i uczynił je stolicą państwa. Swoje cele osiągał brutalnymi i okrutnymi metodami, nie przebierając w środkach. Był to jednak rezultat bezwzględnej walki o władzę, w jakiej kształtował się charakter cara Piotra I.
  • 1781 - Urodził się George Stephenson, konstruktor lokomotywy
  • 1815 - Zakończyły się obrady Kongresu Wiedeńskiego. Był to zjazd dyplomatów 16 największych państw europejskich. Kongres został zwołany w celu uporządkowania polityki europejskiej po zwycięstwie nad napoleońską Francją.
  • 1870 - Zmarł Charles Dickens, jeden z najsłynniejszych pisarzy angielskich drugiej połowy XIX wieku. Początkowo pracował jako dziennikarz. Z czasem zajął się również pisarstwem, któremu oddał się całkowicie po sukcesie czytelniczym „Klubu Pickwicka”
  • 1934 - Odbyła się premiera pierwszego filmu z Kaczorem Donaldem.





  • 1963 - Urodził się Johnny Depp, aktor amerykański.
  • 1818 - Urodził się Karol Marks, filozof niemiecki, ekonomista, publicysta i działacz polityczny. Współpracował i przyjaźnił się z Fryderykiem Engelsem, z którym opublikował w 1848 r. "Manifest komunistyczny". Wg Marksa siłą napędową dziejów jest rewolucja proletariacka będąca wynikiem walki klasowej. Ostatecznym celem rewolucji powinno być powstanie bezklasowego i bezpaństwowego społeczeństwa komunistycznego. Jednym z najważniejszych dzieł Marksa był trzytomowy "Kapitał".
  • 1819 - Urodził się Stanisław Moniuszko, kompozytor uważany za twórcę polskiej opery narodowej. Z zawodu był organistą, pracował też jako dyrektor teatru i nauczyciel gry na fortepianie. Był zafascynowany folklorem, zarówno w zakresie tematyki ludowej, jak i stylizacji tańca i melodii, co widać zwłaszcza w słynnej operze "Halka". Kompozytor często akcentował siłę tradycji narodowej i rolę uczuć patriotycznych, m.in. w utworach "Straszny dwór", "Hrabina" czy "Verbum nobile".
  • 1821 - na Wyspie św. Heleny zmarł Napoleon Bonaparte, polityk i jeden z największych wodzów w dziejach ludzkości. Zmarł otruty przez jednego ze swoich najbliższych współpracowników.
  • 1846 - Urodził się Henryk Sienkiewicz. Zyskał sławę jednego z największych twórców prozy polskiej i światowej jako autor powieści historycznych pisanych "ku pokrzepieniu serc", bardzo często przenoszonych później na ekran. "Trylogia", składająca się z "Ogniem i mieczem", "Potopu" i "Pana Wołodyjowskiego", została sfilmowana przez Jerzego Hoffmana, "Krzyżaków" zekranizował Aleksander Ford, a powieść o Rzymie z czasów Nerona, zatytułowana "Quo vadis", była ekranizowana trzykrotnie, we Włoszech i w USA. W 1905 r. Sienkiewicz otrzymał literacką Nagrodę Nobla za całokształt twórczości.
  • 1891 - Otwarcie nowojorskiej Carnegie Hall. Jest jedną z najsłynniejszych i najbardziej renomowanych sal koncertowych świata. Jej nazwa pochodzi od nazwiska Andrew Carnegiego, głównego sponsora budowy.
  • 1921 - Paryska projektantka Gabrielle Bonheur, znana jako "Coco" Chanel, zaprezentowała perfumy Chanel No 5 - lubiane i sprzedawane do dzisiaj.
  • 1964 - Prezentacja pierwszego faksu. Został pokazany w Nowym Jorku w salonie wystawowym firmy Xerox. Aparat o nazwie Xerox LDX był sporych rozmiarów, zawierał oddzielne skanery i specjalne łącza telefoniczne. Wynajęcie urządzenia kosztowało miesięcznie 859 dolarów, a każde połączenie wymagało odrębnej opłaty.
  • 1789 - Bunt na "Bounty" Żaglowiec "Bounty"płynął na południe w poszukiwaniu źródeł zaopatrzenia dla rozrastającego się Imperium Brytyjskiego. Rejs trwał dłużej niż planowano, dowódca okrętu nie znosił sprzeciwu więc wybuchł bunt. 28 kwietnia 1789 roku oficer Christian Fletcher przejął władzę nad okrętem. Kapitan i kilkunastu wiernych mu ludzi zostali porzuceni na oceanie w 7-metrowej szalupie, na pewną zdawałoby się śmierć. Po trzech miesiącach żeglugi, przebyli prawie 4 tysięce mil i dotarli na Timor. A rebelianci uprowadzili żaglowiec na zapomnianą wyspę Pitcairn i tam osiedli się. Okręt spalili, aby zatrzeć ślady. Po 19 latach poznano dalsze losy buntowników, ale wtedy na wyspie żyli ich potomkowie i tylko jeden z uczestników buntu. To wydarzenie było podstawą do nakręcenia kilku filmów.
  • 1904 - Urodził się Jan Sztaudynger, poeta i satyryk.
  • 1914 - Zgłoszono patent na urządzenie do klimatyzacji pomieszczeń. Autorem patentu był Willis H. Carrier.
  • 1947 - Początek akcji „Wisła” w Bieszczadach, polegającej na wysiedlaniu Ukraińców z południowo-wschodnich obszarów Polski i likwidowaniu oddziałów UPA. Do lipca rozbito większość tych oddziałów i wysiedlono ponad 140 tys. osób – Ukraińców i Łemków, bez względu na stopień lojalności wobec państwa polskiego. Przesiedleńców rozmieszczono na obszarze tzw. ziem odzyskanych, prawdopodobnie z pogwałceniem praw człowieka.
  • 1947 - Norweski podróżnik Thor Heyerdahl wraz z pięcioma towarzyszami wyruszył w podróż przez Pacyfik na tratwie "Kon-tiki" z drzewa balsa, aby udowodnić, że peruwiańscy Indianie mogli dotrzeć do Polinezji.
  • 1968 - Na Broadwayu odbyła się premiera musicalu "Hair". Potem na tej podstawie nakręcono film.




  • 966 - Chrzest Polski
  • 1759 - Zmarł Georg F. Händel, kompozytor niemiecki. Był jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki baroku. Znany jest przede wszystkim jako twórca monumentalnego oratorium "Mesjasz" ze słynnym "Alleluja", do dziś wysłuchiwanym w Anglii na stojąco.
  • 1865 - W zamachu zginął Abraham Lincoln, prezydent Stanów Zjednoczonych, wkrótce po tym, jak został wybrany na drugą kadencję. Został zamordowany w teatrze przez aktora, fanatycznego zwolennika pokonanej Konfederacji.
  • 1902 - Marii Skłodowskiej - Curie pracującej wraz z mężem Piotrem Curie udało się wyizolować rad, za co 9 lat później zostali uhonorowani przyznaniem Nagrody Nobla.
  • 1912 - W nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 r. świat obiegła wiadomość o zatonięciu Titanica – największego wówczas pasażerskiego transatlantyku, uważanego powszechnie za niezatapialny. Parowiec ten miał długość 259,7 m, szerokość 28,0 m, a zanurzenie 10,54 m. Napęd turbinowy o mocy 31442 koni mechanicznych mógł nadać statkowi prędkość 40 km/h (22 węzły). W wyniku nieuwagi nawigatorów Titanic już w swoim pierwszym rejsie zderzył się z górą lodową i zatonął na północnym Atlantyku wraz z 1503 osobami. Wrak odnaleziono w 1986 r. na głębokości 3800 m. W wyniku dokładnych badań udało się ustalić, że główną przyczyną tragedii był niewłaściwy gatunek stali użytej do budowy statku. Materiał nie wytrzymał kolizji, która w innych okolicznościach była możliwa do przetrwania.





  • 1956 - Pokaz pierwszego profesjonalnego magnetowidu. Był to model VR-1000, opracowany przez Charlesa Ginsburga i Raya Miltona. Cena urządzenia wynosiła 75 tys. dolarów. Najczęściej korzystały z tego sprzętu stacje telewizyjne, które zyskały możliwość taniego nagrywania audycji przed ich emisją na antenie.
  • 1336 - Urodził się Tamerlan (Timur Kulawy), twórca czternastowiecznego imperium mongolskiego, które wyłoniło się z potężnej niegdyś monarchii Czyngis-chana, coraz bardziej jednak nękanej walkami wewnętrznymi. Tamerlan działał bezwzględnie i okrutnie, ale przy tym skutecznie. Opanował Chorezm, Armenię, Azerbejdżan i Gruzję, zdobył Bagdad, a w 1398 r. ruszył na Indie, po czym opanował Delhi i Peszawar. Już cztery lata później stał się panem Turcji i tylko śmierć uniemożliwiła mu planowaną wyprawę na Chiny. Ten nieustanny wojownik kilkakrotnie krwawo tłumił organizowane przeciw niemu bunty i powstania, a jego imię było postrachem całej Azji Mniejszej. Imperium Tamerlana ze stolicą w Samarkandzie rozpadło się jednak wkrótce po jego śmierci.
  • 1795 - W kwietniu 1795 r. Francuskie Zgromadzenie Narodowe ustanowiło wzorzec jednostki długości – metra. Przyjęto, że jeden metr odpowiada dziesięciomilionowej części ćwierci południka Ziemi przechodzącego przez obserwatorium paryskie.
  • 1900 - Urodził się Adolf Dymsza, aktor charakterystyczny




  • 1915 - W Stanach Zjednoczonych uruchomiono pierwszą powszechnie dostępną, międzykontynentalną linię telefoniczną. Za pierwsze trzy minuty rozmowy płacono 20 dolarów 70 centów, a za każdą kolejną minutę 6 dolarów 75 centów.
  • 1947 - Zmarł Henry Ford, słynny producent pojazdów mechanicznych, opanował w swoim czasie niemal cały rynek samochodowy w USA. Pierwszy samochód skonstruował w 1892 r., a dziewięć lat później założył istniejący do dziś w Detroit wielki koncern Ford Motor Company, w którym po raz pierwszy zastosowano taśmową produkcję samochodów tzw. powszechnego użytku, czyli Forda T. W ciągu dziewiętnastu lat wyprodukowano 15 milionów egzemplarzy tego modelu.
  • 1995 - W Warszawie oddano do użytku pierwszy w Polsce odcinek metra
  • 1898 - Sprzedano pierwszy samochód.
  • 1903 - Urodził się Igor Newerly, pisarz. W latach 1915–1923 przebywał w Rosji, a od 1926 r. był sekretarzem i współpracownikiem Janusza Korczaka. W okresie międzywojennym redagował „Mały Przegląd”, a po wojnie, którą przeżył głównie w obozie koncentracyjnym, poświęcił się twórczości literackiej. Niektóre z jego utworów były wykorzystywane w oficjalnej propagandzie PRL, m.in. "Chłopiec z Salskich Stepów" i "Pamiątka z Celulozy" Ostatnie utwory Newerly’ego to refleksyjna opowieść "Zostało z uczty bogów" i książka "Wzgórze Błękitnego Snu".
  • 1905 - Zmarł Jules Verne, pisarz francuski, pionier literatury science fiction. Jego twórczość jest o tyle niezwykła, że zawiera wiele pomysłów wprowadzonych później w życie. Przewidział m.in. wyprawy na Księżyc, a w powieści "20 000 mil podmorskiej żeglugi" przedstawił możliwości, jakie dawałoby skonstruowanie łodzi podwodnej. Wielką popularnością cieszyły się także inne jego powieści, m.in. "Dzieci kapitana Granta", "W 80 dni dookoła świata" i "Tajemnicza wyspa".
  • 1945 - Ukazał się pierwszy numer "Tygodnika Powszechnego". Pisali tam m.in. ks. Józef Tischner, Stefan Kisielewski, Stanisław Stomma i Hanna Malewska. Długoletnim redaktorem naczelnym "Tygodnika..." był Jerzy Turowicz.
  • 1985 - Zmarł Marc Chagall, malarz francuski

3456789