Zapasy Językowe | Radio Szczecin

Teatr

Mon, 04 Mar 2024 21:18:07 +0100

Zapasy Językowe (05.03.2024) - Teatr
radioszczecin.pl/421,103

Motyw świata jako teatru jest znany już od antyku, ale spopularyzowany został przez Szekspira. Taki obraz uświadamia nam, że jesteśmy tylko aktorami, którzy wchodzą na scenę życia i kolejno z niej znikają. A los człowieka nie spoczywa w jego rękach, jak głosił Jan Kochanowski w jednej ze swych fraszek.

Inwektywy

Mon, 26 Feb 2024 14:55:38 +0100

Zapasy Językowe (27.02.2024) - Inwektywy
radioszczecin.pl/421,102

Rzeczownik inwektywa pochodzi z łaciny od formy invectivus co oznacza obraźliwy, obelżywy. Synonimem słowa inwektywa jest epitet, wyzwisko i obelga.

Kupować czy kupywać?

Sun, 18 Feb 2024 17:24:51 +0100

Zapasy Językowe (20.02.2024) - Kupować czy kupywać
radioszczecin.pl/421,101

Które słowo jest poprawne kupować czy kupywać? Błędna jest forma kupywać, swoją popularność zawdzięcza rozpowszechnieniu w gwarach, głównie na Mazowszu.

Wszystko czerwone

Sun, 04 Feb 2024 17:27:08 +0100

Zapasy językowe (13.02.2024) - Wszystko czerwone
radioszczecin.pl/421,100

Tytuł powieści kryminalnej Joanny Chmielewskiej brzmi „Wszystko czerwone”. Twórczość zmarłej przed dekadą „Królowej Polskiego Kryminału” cieszyła się ogromną popularnością, o czym świadczy 6 milionów sprzedanych książek, co w minionych czasach było olbrzymim sukcesem. Tytułowy kolor czerwony jest grą słowną, opartą na znaczeniach dosłownych i przenośnych.

Walec historii

Sun, 04 Feb 2024 17:25:07 +0100

Zapasy językowe (06.02.2024) - Walec historii
radioszczecin.pl/421,99

Frazeologizm walec historii ma nacechowanie książkowe, czyli jego poprawnym kontekstem użycia są dłuższe teksty pisane, jak felietony czy też beletrystyka. Sam związek wyrazowy oznacza wydarzenie historyczne niosące zniszczenie i zagładę, zazwyczaj mamy tu na myśli wojnę.

Filipiki i Filipinki

Thu, 18 Jan 2024 15:58:33 +0100

Zapasy Językowe (30.01.2024) - Filipiki i Filipinki
radioszczecin.pl/421,98

Dwa rzeczowniki filipika i filipinka bardzo podobnie brzmią, lecz znaczenia mają skrajnie różne. Filipika bowiem wzięła swą nazwę od mowy politycznej wygłoszonej przez Demostenesa przeciwko Filipowi Macedońskiemu.

Na ulicy i przy ulicy

Thu, 18 Jan 2024 15:37:11 +0100

Zapasy Językowe (23.01.2024) - Na ulicy i przy ulicy
radioszczecin.pl/421,97

W codziennych rozmowach wielokrotnie używamy rzeczownika ulica i wiemy, że poprawne są wyrażenia: główna ulica, wąska, boczna, ruchliwa, a także ślepa ulica. I choć niektórzy użytkownicy polszczyzny krytykują połączenie ślepa ulica, nie jest ono błędne.

Czas nas uczy pogody!

Mon, 15 Jan 2024 09:28:31 +0100

Zapasy Językowe (16.01.2024) - Czas nas uczy pogody!
radioszczecin.pl/421,96

Rzeczownik pogoda jest wyrazem pochodzącym jeszcze z języka prasłowiańskiego, pierwotnie oznaczał zgodę, a następnie dogodny czas. Współczesne znaczenia wykształciły się później.

Alma Mater

Mon, 01 Jan 2024 19:53:33 +0100

Zapasy Językowe (09.01.2024) - Alma Mater
radioszczecin.pl/421,95

Wyrażenie dosłownie w łacinie oznacza karmiąca matka, matka karmicielka, a w kontekstach książkowych jest uroczystą nazwą nadawaną szkołom wyższym, zwłaszcza uniwersytetom.

Goły czy nagi?

Mon, 01 Jan 2024 19:52:13 +0100

Zapasy Językowe (02.01.2024) - Goły czy nagi
radioszczecin.pl/421,94

Dwa przymiotniki goły i nagi mają prawie identyczne znaczenia. Goły oznacza nieprzykryty, nieosłonięty ubraniem, a także potocznie goły, czyli biedny, niezamożny, nie mający żadnych środków. Podobnie nagi to nieubrany, obnażony, ale także przestarzale o kimś bez żadnego majątku.

Limuzyna ze Szczecina

Tue, 26 Dec 2023 08:50:51 +0100

Zapasy Językowe (26.12.2023) - Limuzyna ze Szczecina
radioszczecin.pl/421,93

Limuzyna – tego rzeczownika z pewnością nie odniesiemy ani do „Fiata 126 p”, ani do innych małych samochodów, ponieważ limuzyna to duży, luksusowy samochód. Natomiast na miano limuzyny ze Szczecina zasługują samochody, które były produkowane w fabryce Stoewerów.

Spolegliwy pasjonat

Tue, 24 Oct 2023 15:04:29 +0200

Zapasy Językowe (19.12..2023) - Spolegliwy pasjonat
radioszczecin.pl/421,92

Przymiotnik spolegliwy zapożyczony z czeskiego do gwary śląskiej, za sprawą profesora Tadeusza Kotarbińskiego, wszedł do zasobu ogólnego polszczyzny. Profesor stworzył koncepcję opiekuna spolegliwego, czyli osoby wrażliwej na cudze potrzeby, empatycznego towarzysza, na którym można polegać, opiekuna skłonnego do pomagania. Początkowo wyraz spolegliwy – zgodnie z czeskim odpowiednikiem – oznaczał osobę niezawodną, a słowniki języka polskiego definiowały przymiotnik jako określenie człowieka, na którym można polegać.

Sąd radziecki

Tue, 24 Oct 2023 15:02:51 +0200

Zapasy Językowe (12.12.2023) - Sąd radziecki
radioszczecin.pl/421,91

Współcześnie przymiotnik radziecki kojarzy się tylko ze Związkiem Radzieckim i budzi zdecydowanie negatywne emocje. Nie zawsze tak było. Do XX wieku wyraz radziecki związany był z instytucjami rad miejskich i oznaczał wszystko, co dotyczyło radców miejskich, rady albo radzenia.

Natchnienie

Tue, 24 Oct 2023 15:01:08 +0200

Zapasy Językowe (05.12.2023) - Natchnienie
radioszczecin.pl/421,90

Stan duchowego napięcia, poryw twórczy, inspiracja, inicjatywa, bodziec do działania – wszystkie te określenia definiują wyraz natchnienie. Rzeczownik ten pochodzi od czasownika tchnąć, który w prasłowiańskim oznaczał ‘wydawać tchnienie, dmuchać, wiać’ i historycznie jest związany z formą dychać.

Morze głupoty

Tue, 24 Oct 2023 14:59:40 +0200

Zapasy Językowe (28.112023) - Morze głupoty
radioszczecin.pl/421,89

Istnieje cała rodzina zapomnianych już przysłów związanych z wodą, a stanowiących drwinę z głupoty ludzkiej, z osób, które usiłują robić rzeczy bezsensowne, niegodne człowieka myślącego, z ludzi marnujących bezsensownie czas.

Cicha woda

Tue, 24 Oct 2023 14:57:36 +0200

Zapasy Językowe (21.11.2023) - Cicha woda
radioszczecin.pl/421,88

Doskonale znamy piosenkę, w której dosłownie wykorzystano znaczenie przysłowia, pokazując siłę wodnego żywiołu i wyrażając przestrogę: „Płynął strumyk przez zielony las, A przy brzegu leżał stukilowy głaz. Płynął strumyk. Minął jakiś czas, Stukilowy głaz zaginął, Strumyk płynie tak jak płynął. Cicha woda brzegi rwie Nie wiesz nawet jak i gdzie...”. Słowa do piosenki napisał Ludwik Jerzy Kern, a wykonywał ją Zbigniew Kurtycz, później również była odtwarzana przez innych artystów w różnych aranżacjach.

Liczygrosz i liczykrupa

Tue, 24 Oct 2023 14:55:58 +0200

Zapasy Językowe (14.112023) - Liczygrosz i liczykrupa
radioszczecin.pl/421,87

Skąpstwo jest cechą, którą napiętnuje literatura, ale także język jest dowodem lekceważenia osób zbytnio przywiązanych do pieniędzy. Świadczą o tym liczne pogardliwe, czy nawet obraźliwe, określenia ludzi skąpych.

Drzewa

Tue, 24 Oct 2023 14:54:24 +0200

Zapasy Językowe (07.11.2023) - Drzewa
radioszczecin.pl/421,86

W przysłowiach polskich drzewa stanowią symbol człowieka lub życia ludzkiego i służą przekazaniu mądrości życiowych

Jaki to dzień – zmarłych czy świętych?

Fri, 20 Oct 2023 08:35:22 +0200

Zapasy Językowe (31.10.2023) - Jaki to dzień – zmarłych czy świętych?
radioszczecin.pl/421,85

Wyrażenie dzień zmarłych bardzo rozpowszechnione w czasach PRL-u było nazwą, która brzmiała świecko, nie odwoływała się do wymiaru transcendentnego, pasowała do nowomowy tamtych czasów. Dzisiaj używamy innego określenia w odniesieniu do święta przypadającego 1 listopada.

Co ma wisieć, nie utonie

Fri, 20 Oct 2023 08:32:54 +0200

Zapasy Językowe (24.10.2023) - Co ma wisieć, nie utonie
radioszczecin.pl/421,84

Powiedzenie co ma wisieć, nie utonie przekazuje nam prawdę życiową o nieuchronności losu – co jest nam pisane, nie ominie nas. Frazeologizm należy do zbioru przysłów związanych z szubienicą.

Finał

Tue, 19 Sep 2023 13:49:54 +0200

Zapasy Językowe (17.10.2023) - Finał
radioszczecin.pl/421,83

Rzeczownik finał oznacza zakończenie, koniec czegoś, ostateczne rozwiązanie lub ostateczną rozgrywkę. Mówimy o pomyślnym i szczęśliwym finale jakiejś sprawy, niestety też czasami o tragicznym finale. W sporcie finał oznacza koniec eliminacji w zawodach lub konkursach.

Bułka francuska

Tue, 19 Sep 2023 13:46:34 +0200

Zapasy Językowe (10.10.2023) - Bułka francuska
radioszczecin.pl/421,82

Lubimy na śniadanie zjeść bułkę francuską, czyli długą, cienką bułkę, która jest uznawana za symbol Francji, najczęściej spożywana tam z masłem i konfiturami albo namaczana w kawie. Inna jej nazwa to długa bułka, bułka paryska lub bagietka, a w Małopolsce określana jest mianem weka.

Harcerska brać

Tue, 19 Sep 2023 13:44:16 +0200

Zapasy Językowe (03.10.2023) - Harcerska brać
radioszczecin.pl/421,81

Nie trzeba być harcerzem, żeby znać słowa i określenia związane z harcerstwem. Wyrażenie harcerska brać określa grupę harcerzy, którzy mają wspólne zainteresowania i zajęcia, jest to gromada współtowarzyszy, dobrana kompania.

Bieżączka

Tue, 19 Sep 2023 13:42:23 +0200

Zapasy Językowe (26.09.2023) - Bieżączka
radioszczecin.pl/421,80

Współczesnemu człowiekowi najbardziej brakuje czasu, o słuszności tej tezy, nie trzeba chyba nikogo przekonywać. W języku polskim mamy wiele słów, które oddają istotę pospiesznego trybu życia.

Złoty chłopak

Tue, 19 Sep 2023 13:18:32 +0200

Zapasy Językowe (19.09.2023) - Złoty chłopak
radioszczecin.pl/421,79

Słowo złoty jest bardzo starym wyrazem, wywodzi się od formy praindoeuropejskiej oznaczającej – świecić, mieć jasną barwę. W polszczyźnie przede wszystkim znane są nam wyrażenia: złoty interes, żyła złota, czarne złoto (na określenie węgla kamiennego) złota seria, złoty wiek i złoty środek. O kimś, kto jest dobry i serdeczny powiemy, że ma złote serce. Podobnie konstrukcji złoty chłopak użyjemy, gdy pomyślimy o kimś w naszym odczuciu bardzo dobrym, miłymi uczynnym.

Koncertowo zrobione

Tue, 25 Apr 2023 15:19:19 +0200

Zapasy Językowe (12.09.2023) - Koncertowo zrobione
radioszczecin.pl/421,78

Tematyka muzyczna wrosła w słownictwo języka polskiego. Zasadniczo przysłówek koncertowo jest łączony z pozytywnymi wynikami i sukcesami.

Panta rhei

Tue, 25 Apr 2023 15:18:38 +0200

Zapasy Językowe (05.09.2023) - Panta rhei
radioszczecin.pl/421,77

Do greckiej maksymy odwołujemy się często w codziennej komunikacji, więc warto stosować ją w poprawnych kontekstach.

Białe złoto

Tue, 25 Apr 2023 15:18:00 +0200

Zapasy Językowe (20.06.2023) - Białe złoto
radioszczecin.pl/421,76

Mianem białego złota określano sól, która – jako bardzo cenny produkt – stanowiła środek płatniczy, stąd też w polszczyźnie mamy wyrażenie słony rachunek.

Wąchanie prochu

Tue, 25 Apr 2023 15:17:20 +0200

Zapasy Językowe (13.06.2023) - Wąchanie prochu
radioszczecin.pl/421,75

Lekceważąco wyrazimy się o kimś, że prochu nie wąchał, gdy chcemy zauważyć, że nie brał udziału w bitwie lub walce. I odpowiednio o kimś kto zdobył doświadczenie wojenne powiemy, że wąchał proch i nawąchał się prochu.

Koty w Szczecinie

Tue, 25 Apr 2023 15:16:31 +0200

Zapasy Językowe (06.06.2023) - Koty w Szczecinie
radioszczecin.pl/421,74

W polszczyźnie mamy kilka popularnych frazeologizmów, które mówią o kotach, ale nie oddają cech skomplikowanej kociej natury.

Gdzie jest aplikacja?

Tue, 25 Apr 2023 15:15:35 +0200

Zapasy Językowe (30.05.2023) - Gdzie jest aplikacja?
radioszczecin.pl/421,73

Rzeczownik aplikacja kojarzy się z programem komputerowym służącym do wykonywania konkretnych działań w telefonie komórkowym lub na innym urządzeniu.

Gruźlica – choroba z przeszłości

Tue, 25 Apr 2023 15:14:33 +0200

Zapasy Językowe (23.05.2023) - Gruźlica – choroba z przeszłości
radioszczecin.pl/421,72

Doskonale wiemy, że gruźlica to groźna choroba zakaźna, która najczęściej rozwija się w płucach. Wydaje się, że jest chorobą z przeszłości, bo chorowali na nią chociażby Fryderyk Chopin, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński. Współczesna nazwa choroby pochodzi od słowa gruzeł, w znaczeniu grudka, bryłka a także wrzód.

Sklep kolonialny

Tue, 25 Apr 2023 15:13:51 +0200

Zapasy Językowe (16.05.2023) - Sklep kolonialny
radioszczecin.pl/421,71

Trudno sobie wyobrazić dzisiejsze życie bez sklepów, ale dla młodego pokolenia Polaków nie jest zrozumiałe wyrażenie sklep kolonialny – dawniej sklep z artykułami spożywczymi, które sprowadzano z krajów poza Europą, inaczej mówiąc z krajów zamorskich.

Wikt i opierunek

Tue, 25 Apr 2023 15:13:11 +0200

Zapasy Językowe (09.05.2023) - Wikt i opierunek
radioszczecin.pl/421,70

Rzeczownik opierunek oznacza pranie czyjejś odzieży. Jest przestarzałą formą, która pochodzi z czasów, gdy nie było jeszcze pralek. A dzisiaj funkcjonuje głównie we frazie wikt i opierunek, która nazywa ogół środków materialnych koniecznych do zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Kamień milowy, kamień obrazy i kamień węgielny

Tue, 25 Apr 2023 15:12:34 +0200

Zapasy Językowe (02.05.2023) - Kamień milowy, kamień obrazy i kamień węgielny
radioszczecin.pl/421,69

W polszczyźnie rzeczownik kamień ma liczne konteksty użycia. Ostatnio modne – często pojawiające się w mediach – połączenie kamień milowy ma dwa znaczenia.

Dziedzina

Mon, 06 Mar 2023 20:46:49 +0100

Zapasy Językowe (25.04.2023) - Dziedzina
radioszczecin.pl/421,68

W piosence poświęconej Janowi Pawłowi II bracia Golcowie śpiewają: „Do Wadowic wróć, nie ma piękniejszej krainy od wadowickiej dziedziny”. Co znaczy dziedzina? Czy nie pomylił się tutaj autor tekstu?

Ptasie radio

Mon, 06 Mar 2023 20:45:28 +0100

Zapasy Językowe (18.04.2023) - Ptasie radio
radioszczecin.pl/421,67

Ptaki ćwierkają, kraczą, gwiżdżą, gruchają, krzyczą, kwilą i oczywiście śpiewają. Wyliczenie nie wyczerpuje bogactwa polszczyzny w nazywaniu ptasich odgłosów, o czym możemy się przekonać, czytając wiersz Juliana Tuwima „Ptasie radio”.

Fama

Mon, 06 Mar 2023 20:43:45 +0100

Zapasy Językowe (11.04.2023) - Fama
radioszczecin.pl/421,66

Fama z łaciny oznacza pogłoskę, w polszczyźnie jest rozumiana jako uosobienie wieści, szybko rozchodzącej się plotki, nowiny. Zazwyczaj jest to niepewna, niesprawdzona informacja, która wyolbrzymia tylko pogłoski.

Waga i miara

Mon, 06 Mar 2023 20:41:43 +0100

Zapasy Językowe (04.04.2023) - Waga i miara
radioszczecin.pl/421,65

Frazeologia polska przechowała ślady dawnych systemów metrycznych. Jeśli chcemy podkreślić, że coś jest bezwartościowe, to powiemy: funta kłaków warte lub funta kłaków niewarte.

Epidemie i pandemie

Mon, 06 Mar 2023 20:36:49 +0100

Zapasy Językowe (28.03.2023) - Epidemie i pandemie
radioszczecin.pl/421,64

Choroby zakaźne szybko się szerzą i atakują ludność lub zwierzęta. Znamy epidemię tyfusu, odry, grypy lub świnki. Możemy zwalczać epidemię, która się szerzy i dziesiątkuje. W dawnych wiekach panowały pandemie cholery i dżumy, a dziś dla nas przede wszystkim rzeczownik pandemia kojarzy się z COVID-19. W XIX i XX wieku słowo pandemiczny nie było łączone bezpośrednio z chorobą, ale był to wyraz używany na określenie czegoś, co należało do ogółu, co obejmowało swym zasięgiem wszystkich, coś powszechnego.

Kołobrzeg i Tarnobrzeg

Mon, 06 Mar 2023 20:34:51 +0100

Zapasy Językowe (21.03.2023) - Kołobrzeg i Tarnobrzeg
radioszczecin.pl/421,63

Nazwy geograficzne mogą przysparzać kłopotów językowych, gdyż w ich odmianie dużą rolę odgrywa tradycja języka. Wiele nazw miejscowości odmienia się inaczej niż rzeczowniki pospolite o analogicznej budowie.

Chrzest czy krzest?

Mon, 06 Mar 2023 20:32:49 +0100

Zapasy Językowe (14.03..2023) - Chrzest czy krzest?
radioszczecin.pl/421,62

Rzeczownik chrzest pochodzi od imienia Chrystusa i znaczył pierwotnie ‘namaszczony, pomazaniec’. Do polszczyzny wyraz ten przeszedł za pośrednictwem języka czeskiego, w którym miał formę: křest, stąd też w dawnych tekstach spotkamy słowa krzcić i Krystus.

Mielizna

Mon, 06 Mar 2023 20:30:33 +0100

Zapasy Językowe (07.03..2023) - Mielizna
radioszczecin.pl/421,61

Rzeczownik mielizna oznacza płytkie miejsce w rzece, morzu, powstałe wskutek osadzania się piasku. Możemy natrafić na mielizny lub wpłynąć na mieliznę.

Podatki

Mon, 23 Jan 2023 14:54:18 +0100

Zapasy Językowe (28.02.2023) - Podatki
radioszczecin.pl/421,58

Kto lubi płacić podatki, niech podniesie rękę! I nie słucha tej audycji!!!

Bynajmniej

Mon, 23 Jan 2023 14:52:24 +0100

Zapasy Językowe (21.02.2023) - Bynajmniej
radioszczecin.pl/421,57

Słowo bynajmniej może przysporzyć kłopotów językowych. Najważniejsza informacja jest taka, że nie możemy go stosowany wymiennie ze słowem przynajmniej.

Miłość

Mon, 23 Jan 2023 14:50:11 +0100

Zapasy Językowe (14.02.2023) - Miłość
radioszczecin.pl/421,56

Rzeczownik miłość w znaczeniu ‘głębokie przywiązanie do kogoś lub czegoś, gorące uczucie, umiłowanie, afekt’ funkcjonuje w polszczyźnie od XVI wieku.

Opcja i optant

Mon, 23 Jan 2023 14:46:12 +0100

Zapasy Językowe (07.02.2023) - Opcja i optant
radioszczecin.pl/421,55

Wyrazem, który upodobali sobie użytkownicy polszczyzny jest słowo opcja, pochodzące od łacińskiej formy optio w znaczeniu wybór, życzenie, wolna wola; obecnie funkcjonuje w kilku znaczeniach

Pies najlepszym przyjacielem człowieka

Mon, 23 Jan 2023 14:41:32 +0100

Zapasy Językowe (31.01.2023) - Pies najlepszym przyjacielem człowieka
radioszczecin.pl/421,54

Wszyscy miłośnicy czworonogów zgodzą się ze mną, że faktycznie na wierność psiego przyjaciela można zawsze liczyć. Frazeologia polska nie jest jednak łaskawa dla naszego psiego przyjaciela.

Spadkobiercy

Mon, 23 Jan 2023 14:34:28 +0100

Zapasy Językowe (24.01.2023) - Spadkobiercy
radioszczecin.pl/421,53

Rzeczownik spadkobierca ma czytelną budowę dla każdego użytkownika polszczyzny – to ten, kto bierze spadek. Niepoprawna jest forma spadkobiorca!, choć mamy w języku polskim poprawne słowa z tym członem: podatkobiorca, kredytobiorca czy zleceniobiorca.

Dedykacja

Fri, 30 Dec 2022 15:45:30 +0100

Zapasy Językowe (17.01.2023) - Dedykacja
radioszczecin.pl/421,52

Słowo dedykacja oznacza ‘poświęcenie, ofiarowanie czegoś komuś’, jest to na przykład własnoręczny napis na ofiarowanym przedmiocie lub tekst samego autora dzieła. Współcześnie dedykacje są rzadsze, mniej pomysłowe, skromniejsze, a coraz częściej – pod wpływem języka angielskiego – zaczynamy używać czasownika dedykować w innych znaczeniach.

Utarty szlak

Fri, 30 Dec 2022 15:44:06 +0100

Zapasy Językowe (10.01.2023) - Utarty szlak
radioszczecin.pl/421,51

Szlak jest drogą lub traktem wyznaczonym przez chodzenie, jeżdżenie; jest drogą, którą ktoś przebył w jakimś celu. W dawnej Polsce funkcjonowały wyrażenia czarny szlak lub hetmański szlak, które oznaczały drogę częstych napadów tatarskich.

Mijamy, tak już musi być

Fri, 30 Dec 2022 15:42:40 +0100

Zapasy Językowe (03.01.2023) - Mijamy, tak już musi być
radioszczecin.pl/421,50

Krzysztof Krawczyk śpiewał:

"Mijamy płynie czas

Czas nigdy nie omija nas"

Polska frazeologia przypomina nam o upływie czasu, a bogata polszczyzna pozwala uświadomić sobie kruchość życia i jego przemijalność.

Radio, studio i logo

Thu, 20 Oct 2022 10:37:02 +0200

Zapasy Językowe (27.12..2022) - Radio, studio i logo
radioszczecin.pl/421,49

Rzeczowniki radio i studio zapożyczyliśmy jako formy nieodmienne, ale z czasem zadomowiły się w języku polskim i dostosowaliśmy je do naszego systemu odmiany. Wyraz logo jest zapożyczeniem dużo młodszym, ale już widać, że podąża drogą wytyczoną przez słowa radio i studio.

Słoń

Thu, 20 Oct 2022 10:35:21 +0200

Zapasy Językowe (20.12.2022) - Słoń
radioszczecin.pl/421,48

Pochodzenie wyrazu słoń w polszczyźnie jest tematem dyskusji i sporów wśród językoznawców, a współczesna frazeologia polska wykorzystuje obraz słonia w ciekawych kontekstach kulturowych.

Nowość

Thu, 20 Oct 2022 10:33:42 +0200

Zapasy Językowe (13.12.2022) - Nowość
radioszczecin.pl/421,47

Wszystko co nowe i nowo wprowadzane, innowacyjne przyciąga uwagę ludzi, w przeciwieństwie do starego, znanego, więc nieciekawe. Nowe rzeczy, zjawiska i pomysły fascynują, bo pojawiły się niedawno i w pewien sposób zmieniają zastany stan rzeczy, a nowość wydaje się ludzkości lepsza oraz wspanialsza.

Pieniądze

Thu, 20 Oct 2022 10:32:15 +0200

Zapasy Językowe (06.12.2022) - Pieniądze
radioszczecin.pl/421,46

Pieniądze są związane nierozerwalnie z naszym współczesnym życiem. Dzieje ludzkości pokazują, że nie zawsze tak było. W Babilonii kupowano wszystko za zboże, ludy pasterskie zaś za jednostkę płatniczą uznały bydło.

Mieszkowice

Thu, 20 Oct 2022 10:30:43 +0200

Zapasy Językowe (29.11.2022) - Mieszkowice
radioszczecin.pl/421,45

Mieszkowice – miasto położone w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim. Jego dawną nazwę możemy przetłumaczyć jako „Niedźwiedzi Las”, a współczesną powojenną nową nazwę utworzono od imienia Mieszek.

Losy dwóch kuzynów

Thu, 08 Sep 2022 10:43:13 +0200

Zapasy Językowe (22.11.2022) - Losy dwóch kuzynów
radioszczecin.pl/421,44

Język polski przechowuje przysłowia i frazeologizmy o rodzinie.

Grody i zagrody

Thu, 08 Sep 2022 10:39:29 +0200

Zapasy Językowe (15.11.2022) - Grody i zagrody
radioszczecin.pl/421,43

Słowo gród wywodzi się od prasłowiańskiej formy, która oznaczała ogrodzenie, zagrodę, miejsce zagrodzone, a potem umocnione.

Znajomość łaciny

Thu, 08 Sep 2022 10:35:10 +0200

Zapasy Językowe (08.11.2022) - Znajomość łaciny
radioszczecin.pl/421,42

W języku łacińskim należy poszukiwać znaczeń wielu słów, których współcześnie używamy.

Stolica i tron

Thu, 08 Sep 2022 10:30:21 +0200

Zapasy Językowe (25.10.2022) - Stolica i tron
radioszczecin.pl/421,41

Zawiłości językowe związane z siedzeniem na stołkach i tronach.

Turnieje rycerskie

Thu, 08 Sep 2022 10:26:19 +0200

Zapasy Językowe (18.10.2022) - Turnieje rycerskie
radioszczecin.pl/421,40

Odniesienia do zwyczajów rycerstwa i etosu rycerskiego znajdziemy we frazeologii polskiej.

Dotacja i donacja

Thu, 08 Sep 2022 10:21:45 +0200

Zapasy Językowe (11.10.2022) - Dotacja i donacja
radioszczecin.pl/421,39

Warto rozróżniać dwa podobnie brzmiące słowa: dotacja i donacja.

Kasztelan i wojewoda

Thu, 08 Sep 2022 10:16:26 +0200

Zapasy Językowe (04.10.2022) - Kasztelan i wojewoda
radioszczecin.pl/421,38

Ważnymi urzędnikami ziemskimi w dawnej Polsce byli: kasztelan i wojewoda. Poznajmy historię tych wyrazów.

Dobry zwyczaj nie pożyczaj!

Thu, 08 Sep 2022 10:11:46 +0200

Zapasy Językowe (27.09.2022) - Dobry zwyczaj nie pożyczaj!
radioszczecin.pl/421,37

Znane przysłowie przestrzega przed pożyczaniem innym pieniędzy, ale także przed braniem pożyczek.

Czy starosta jest stary?

Thu, 08 Sep 2022 09:47:00 +0200

Zapasy Językowe (20.09.2022) - Czy starosta jest stary?
radioszczecin.pl/421,36

Rzeczownik starosta pochodzi od słowa stary i początkowo oznaczał starość i bycie starym.

Język młodzieżowy

Thu, 08 Sep 2022 09:37:41 +0200

Zapasy Językowe (13.09.2022) - Język młodzieżowy
radioszczecin.pl/421,35

W dzisiejszej audycji bierze udział laureatka konkursu pod nazwą "Lekturiada" i porozmawiamy o języku współczesnej młodzieży.

Historia nazw na Ziemiach Zachodnich

Mon, 08 Aug 2022 14:00:19 +0200

Zapasy Językowe (06.09.2022) - Historia nazw na Ziemiach Zachodnich
radioszczecin.pl/421,34

Przyłączenie ziem Pomorza Zachodniego do Polski po drugiej wojnie światowej wymusiło konieczność nadawania nowych nazw geograficznych. Odbywało się to na wiele sposobów, jednym z nich było przywracanie nazewnictwa słowiańskiego, które przez wieki uległo zniekształceniu pod wpływem języka niemieckiego. Pierwszy prezydent Szczecina Piotr Zaremba był szczególnie zainteresowany nazewnictwem Pomorza Zachodniego. W lipcu 1945 roku spotkał się w Poznaniu z profesorem Zygmuntem Wojciechowskim – rektorem Instytutu Zachodniego. Doszli oni wspólnie do wniosku, że podstawowym poradnikiem pomocnym w tworzeniu nazewnictwa na Pomorzu będzie „Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej” opracowany przez księdza profesora Stanisława Kozierowskiego, polskiego historyka i językoznawcę z Uniwersytetu Poznańskiego. Atlas wydany w 1934 roku zawierał propozycje pisowni nazw o rodowodzie słowiańskim i dlatego stał się materiałem przydatnym w pracach Komisji Ustalania Nazw Miejscowych na terenach nowo przyłączonych do Polski.

Ziemniaki i kartofle

Tue, 02 Aug 2022 13:43:24 +0200

Zapasy Językowe (30.08.2022) - Ziemniaki i kartofle
radioszczecin.pl/421,33

Oba wyrazy od dawna konkurowały ze sobą o miejsce w języku. Współcześnie możemy uznać, że zdecydowanie wygrała forma ziemniak.

Co ma wspólnego pionier z saperem?

Tue, 02 Aug 2022 13:41:13 +0200

Zapasy Językowe (23.08.2022) - Co ma wspólnego pionier z saperem?
radioszczecin.pl/421,32

Pionier jest żołnierzem oddziałów saperskich i inżynieryjnych, wyspecjalizowany w budowaniu mostów i sypaniu szańców, a ze słowników dowiemy się, że pionier to przestarzale saper.

Fabryka tlenu

Tue, 02 Aug 2022 13:38:46 +0200

Zapasy Językowe (16.08.2022) - Fabryka tlenu
radioszczecin.pl/421,31

Niecodzienne wyrażenie zostało stworzone na określenie lasu. Pierwotnie wyraz las oznaczał budulec, czyli dzisiejsze drewno, materiał. Natomiast słowo drzewa odnosiło się do współczesnego znaczenia – tereny leśne.

Przymiotnik dobry i rzeczownik dobro – od nich wszystko się zaczęło

Tue, 02 Aug 2022 13:36:49 +0200

Zapasy Językowe (09.08.2022) - Przymiotnik dobry i rzeczownik dobro – od nich wszystko się zaczęło
radioszczecin.pl/421,30

Od słów dobro i dobry powstało wiele innych form, na przykład: dobroć, dobroduszny, udobruchać, dobrodziej, dobrotliwy.

Adoptować – wyrazy modyfikują swoje znaczenia

Tue, 02 Aug 2022 13:19:14 +0200

Zapasy Językowe (02.08.2022) - Adoptować – wyrazy modyfikują swoje znaczenia
radioszczecin.pl/421,29

Czasownik adopcja jest wyrazem powszechnie zrozumiałym, ale w ostatnich latach rozszerzył swoje znaczenie. Modyfikacje świadczą o żywotności języka i kreatywności Polaków.

Zyskowna lokata

Tue, 05 Jul 2022 13:33:49 +0200

Zapasy Językowe (26.07.2022) - Zyskowna lokata
radioszczecin.pl/421,28

Czasownik lokować pochodzi od łacińskiego słowa loco i oznacza ‘na miejscu’. W języku polskim najczęściej łączone jest z pieniędzmi, ale również dawne znaczenie dotyczyło nadawania przywilejów lokacyjnych.

Szczecinianie i Pomorzanie

Tue, 05 Jul 2022 13:31:00 +0200

Zapasy Językowe (19.07.2022) - Szczecinianie i Pomorzanie
radioszczecin.pl/421,27

Kto mieszka w Kołbaczu, w Dobiegniewie i w Będargowie? Nazwy mieszkańców nie są stosowane w codziennej polszczyźnie, dlatego też łatwo o pomyłkę.

Szczęśliwi małżonkowie

Tue, 05 Jul 2022 13:28:22 +0200

Zapasy Językowe (12.07.2022 ) - Szczęśliwi małżonkowie
radioszczecin.pl/421,26

Formy małżonek i małżonka mają charakter oficjalny, więc zalecam ostrożność w ich stosowaniu.

Mieszkańcy, mieszczanie i obywatele

Tue, 05 Jul 2022 13:23:50 +0200

Zapsy Językowe (05.07.2022) - Mieszkańcy, mieszczanie i obywatele
radioszczecin.pl/421,25

Mieszkaniec to osoba stale mieszkająca w jakimś miejscu, ale nie możemy zapominać o innych formach również funkcjonujących w polszczyźnie: mieszczuch, mieszczanin, obywatel świata oraz honorowy obywatel miasta.

Co nam mówią nazwy?

Sun, 12 Jun 2022 19:19:23 +0200

Zapasy Językowe (28.06.2022) - Co nam mówią nazwy?
radioszczecin.pl/421,24

Nazwy miasta lub osady stanowią świadectwo historii, często wskazują na cechy lub funkcje istotne dla wcześniejszych pokoleń mieszkańców. Ciekawym przykładem są miejscowości z naszego regionu – Połczyn-Zdrój i Trzcińsko-Zdrój.

Dzielnice Szczecina - cz. 2

Sun, 12 Jun 2022 17:28:06 +0200

Zapasy Językowe (21.06.2022) - Dzielnice Szczecina - cz. 2
radioszczecin.pl/421,23

Wracamy do tematu szczecińskich dzielnic.

Zachodniopomorskie przymiotniki

Sun, 12 Jun 2022 17:26:12 +0200

Zapasy Językowe (14.06.2022) - Zachodniopomorskie przymiotniki
radioszczecin.pl/421,22

O desce barlineckiej, morzyczyńskiej promenadzie oraz kiszce szwedzkiej, czyli dwa słowa o tworzeniu przymiotników.

Ważenie słów

Tue, 17 May 2022 13:05:59 +0200

Zapasy Językowe (07.06.2022) - Ważenie słów
radioszczecin.pl/421,21

Zapasy z ortografią polską - historia dwóch czasowników: ważyć i warzyć.

Jakie ulice mamy w Szczecinie?

Tue, 17 May 2022 11:25:02 +0200

Zapasy Językowe (31.05.2022) - Jakie ulice mamy w Szczecinie?
radioszczecin.pl/421,20

Warto poznawać historię osób, które zostały upamiętnione w nazwach szczecińskich ulic.

Witam Państwa serdecznie!

Mon, 16 May 2022 10:13:23 +0200

Zapasy Językowe (24.05.2022) - Witam Państwa serdecznie!
radioszczecin.pl/421,19

O popularności słowa witam i o jego bogatym znaczeniu.

Wolin - wspaniałe miasto

Fri, 13 May 2022 11:08:00 +0200

Zapasy Językowe (17.05.2022) - Wolin - wspaniałe miasto
radioszczecin.pl/421,18

Dowody świetności miasta Wolin skrywają piaski rzeki Dziwny, odsłonimy je na chwile, gdy ukażemy frazeologię związaną z piachem i piaskiem.

Pożyczamy wyrazy

Fri, 29 Apr 2022 08:15:18 +0200

Zapasy Językowe (10.05.2022) - Pożyczamy wyrazy
radioszczecin.pl/421,17

Zapożyczeń rosyjskich w polszczyźnie mamy sporo, warto z niektórych niewłaściwych zrezygnować. Pamiętajmy, że niesiemy komuś pomoc lub udzielamy komuś pomocy! Rosyjskie sformułowanie okazywać pomoc nie jest poprawne w języku polskim.

Tęsknota za Ojczyzną

Fri, 22 Apr 2022 10:18:45 +0200

Zapasy Językowe (26.04.2022) - Tęsknota za Ojczyzną
radioszczecin.pl/421,16

Kilka słów o poprawnym stosowaniu rzeczownika nostalgia. Możemy odczuwać nostalgię, cierpieć na nostalgię i ulegać nostalgii. Wyraz zapożyczony do polszczyzny z języka francuskiego, powstał z połączenia dwóch greckich słów oznaczających: powrót i cierpienie.

Dzielnice Szczecina

Fri, 15 Apr 2022 08:12:42 +0200

Zapasy Językowe (19.04.2022) - Dzielnice Szczecina
radioszczecin.pl/421,15

Kilka słów o pochodzeniu szczecińskich nazw - m.in. Dąbie, Śmierdnica, Podjuchy, Gocław.

Junak - motocykl z energią

Fri, 08 Apr 2022 08:33:08 +0200

Zapasy Językowe (12.04.2022) - Junak - motocykl z energią
radioszczecin.pl/421,14

Zapasy z małą i wielką literą przy nazwach modeli, marek wyrobów przemysłowych.

Kość niezgody

Thu, 31 Mar 2022 09:10:09 +0200

Zapasy Językowe (5.04.2022) - Kość niezgody
radioszczecin.pl/421,13

Frazeologizm kość niezgody ma związek z popularną w Polsce jeszcze w XVI wieku grą w kości. Wywoływała ona spory i prowadziła do nieprzewidywalnych zdarzeń.

Czuję się mega!

Mon, 28 Mar 2022 12:08:04 +0200

Zapasy Językowe (29.03.2022) - Czuję się mega!
radioszczecin.pl/421,12

Wracamy do formy mega - modnego określenia, które wyraża wiele uczuć, odczuć.

Czy wybieramy się do łaźni, sauny, czy może do bani?

Mon, 21 Mar 2022 13:03:32 +0100

Zapasy Językowe (22.03.2022) - Czy wybieramy się do łaźni, sauny, czy może do bani?
radioszczecin.pl/421,11

Moda na zdrowy tryb życia odświeża zapomniane wyrazy - bania to łaźnia parowa, która była już znana za czasów Bolesława Chrobrego.

Prace polowe

Mon, 14 Mar 2022 12:08:07 +0100

Zapasy Językowe (15.03.2022) - Prace polowe
radioszczecin.pl/421,10

Czasowniki związane z pracami polowymi nie funkcjonują w codziennym słowniku zwykłych zjadaczy chleba, a forma orać ma trudną odmianę.

Kłopoty z wodą

Mon, 07 Mar 2022 15:21:21 +0100

Zapasy Językowe (08.03.2022) - Kłopoty z wodą
radioszczecin.pl/421,9

Rzeka Chełszcząca - jej niełatwa do wymówienia nazwa była notowana już w dokumentach z XIII wieku.

Megawat! Megadżul!

Tue, 01 Mar 2022 13:23:26 +0100

Zapasy Językowe (01.03.2022) - Megawat! Megadżul!
radioszczecin.pl/421,8

Przedrostek mega- wskazuje na związek z wielkimi rozmiarami, dużym natężeniem - niestety - często jest błędnie zapisywany.

Szczecińskie ulice - zapasy z ortografią

Tue, 22 Feb 2022 19:32:15 +0100

Zapasy Językowe (22.02.2022) - Szczecińskie ulice - zapasy z ortografią
radioszczecin.pl/421,7

Spacer ulicami Szczecina może skłonić do rozważań ortograficznych. Szczególnie dwie nazwy sprawiają kłopoty - ulica 26 Kwietnia i 5 Lipca.

Lipny pokój

Tue, 15 Feb 2022 19:31:23 +0100

Zapasy Językowe (15.02.2022) - Lipny pokój
radioszczecin.pl/421,6

Rzeczownik lipa pochodzi z języka prasłowiańskiego, a wywołuje skojarzenia pozytywne i negatywne - warto je poznać.

Nie ulegajmy pozorom!

Tue, 08 Feb 2022 19:32:25 +0100

Zapasy Językowe (08.02.2022) - Nie ulegajmy pozorom!
radioszczecin.pl/421,5

Uleganie pozorom, działanie pod pozorem, ratowanie pozorów - to nasza codzienność.

Dokąd jeździmy w Szczecinie?

Tue, 08 Feb 2022 12:05:04 +0100

Zapasy Językowe (01.02.2022) - Dokąd jeździmy w Szczecinie?
radioszczecin.pl/421,4

Kilka słów o przyimku na i do. Poznamy odpowiedź na pytania, czy jedziemy w Szczecinie do Zdrojów, czy na Zdroje, na Niebuszewo, czy do Niebuszewa, na centrum, czy do centrum.