Z tego artykułu dowiesz się, m.in.:

• czym jest przewlekłe zmęczenie;
• jakie są najczęstsze przyczyny braku energii;
• jaki wpływ mają witaminy na prawidłowe funkcjonowanie organizmu;
• dlaczego niedobór witamina B12 może powodować osłabienie;
• kiedy warto skonsultować się z lekarzem.

Czym jest zmęczenie?

Zmęczenie to stan przejściowego obniżenia wydolności fizycznej lub psychicznej, któremu często towarzyszy senność, trudności z koncentracją oraz spadek motywacji. Najczęściej pojawia się po intensywnym wysiłku, niewyspaniu lub okresie wzmożonego stresu i ustępuje po regeneracji.

Jeżeli jednak uczucie wyczerpania utrzymuje się przez dłuższy czas, mimo odpowiedniej ilości snu i odpoczynku, może świadczyć o zaburzeniach wymagających dalszej diagnostyki. Przewlekłe zmęczenie nie jest chorobą samą w sobie, ale objawem, którego przyczyn warto poszukać.

Jakie są najczęstsze przyczyny ciągłego zmęczenia?

Przyczyn przewlekłego zmęczenia jest wiele. U części osób wynikają one z codziennych nawyków, u innych mogą być pierwszym objawem chorób metabolicznych, hormonalnych lub niedoborów pokarmowych.

Przewlekły stres

Długotrwały stres należy do najczęstszych przyczyn przewlekłego zmęczenia. Stałe napięcie psychiczne zwiększa wydzielanie hormonów stresu, zaburza jakość snu oraz utrudnia prawidłową regenerację organizmu. W efekcie nawet po przespanej nocy wiele osób budzi się bez energii. Przewlekły stres może prowadzić również do:

• pogorszenia koncentracji i pamięci;
• rozdrażnienia oraz spadku motywacji;
• napięcia mięśniowego;
• większej podatności na infekcje.

Dlatego obok odpoczynku warto zadbać o aktywność fizyczną, techniki relaksacyjne oraz ograniczenie nadmiaru bodźców, zwłaszcza wieczorem.

Nieprawidłowa dieta

Organizm potrzebuje odpowiedniej ilości energii oraz składników odżywczych, aby prawidłowo funkcjonować. Dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność, cukry proste i uboga w pełnowartościowe produkty może powodować wahania poziomu glukozy we krwi, czego konsekwencją jest uczucie senności i spadek wydolności. Codzienny jadłospis powinien dostarczać:

• pełnowartościowego białka;
• zdrowych tłuszczów;
• produktów pełnoziarnistych;
• warzyw i owoców będących źródłem antyoksydantów;
• odpowiedniej ilości płynów.

Nie można zapominać, że witaminy i składniki mineralne uczestniczą w procesach odpowiedzialnych za produkcję energii, dlatego ich niedobory mogą nasilać uczucie osłabienia.

Ciągłe zmęczenie a brak witamin

Jedną z częstszych przyczyn przewlekłego osłabienia są niedobory składników odżywczych. Szczególne znaczenie mają witaminy z grupy B, witamina D, żelazo, magnez oraz kwas foliowy.

Na uwagę zasługuje przede wszystkim witamina B₁₂, która uczestniczy w produkcji czerwonych krwinek oraz prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Jej niedobór może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, której charakterystycznymi objawami są:

• przewlekłe zmęczenie;
• osłabienie, duszność;
• pogorszenie koncentracji;
• kołatanie serca.

Cukrzyca

Ciągłe zmęczenie może być również jednym z pierwszych objawów cukrzycy. Podwyższony poziom glukozy we krwi sprawia, że komórki nie są w stanie efektywnie wykorzystywać energii, mimo jej obecności w organizmie. Oprócz osłabienia mogą pojawić się także:

• wzmożone pragnienie;
• częste oddawanie moczu;
• utrata masy ciała;
• zwiększony apetyt;
• nawracające infekcje.

Utrzymujące się objawy wymagają wykonania badań glukozy i konsultacji z lekarzem.

Niedoczynność tarczycy

Hormony tarczycy odpowiadają za tempo przemian metabolicznych zachodzących w organizmie. Gdy ich stężenie jest zbyt niskie, metabolizm zwalnia, czego efektem jest przewlekłe zmęczenie i brak energii. Typowe objawy niedoczynności tarczycy obejmują:

• senność i osłabienie;
• uczucie zimna;
• przyrost masy ciała;
• suchą skórę;
• zaparcia;
• pogorszenie koncentracji i pamięci.

Rozpoznanie choroby opiera się na badaniach laboratoryjnych, przede wszystkim oznaczeniu TSH oraz hormonów tarczycy.

Kiedy zmęczenie powinno skłonić do wizyty u lekarza?

Jeżeli uczucie wyczerpania utrzymuje się przez kilka tygodni, nie ustępuje mimo zmiany stylu życia lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy, nie należy zwlekać z konsultacją lekarską. Lekarz może zlecić badania pozwalające ocenić morfologię krwi, gospodarkę żelazową, poziom glukozy, hormonów tarczycy oraz sprawdzić, czy przyczyną osłabienia nie są niedobory, np. witaminy B₁₂.

Bibliografia:

1. Hui Ho DC, Zheng RM. Approach to fatigue in primary care. Singapore Med J. 2022 Nov;63(11):674 678.
2. Sławek J, Araszkiewicz A, Stefańska-Windyga E, Wojszel Z, Białecka M. Zaburzenia związane z niedoborem witaminy B12 — diagnostyka i postępowanie. Zalecenia interdyscyplinarnej grupy ekspertów. Polski Przegląd Neurologiczny. 2023;19(2):81–101.
3. Bancerz B. i inni, Wpływ magnezu na zdrowie człowieka, Prz Gastroenterol 2012; 7 (6): 359–366.
4. Loscalzo J, et al., eds. Fatigue. In: Harrison’s Principles of Internal Medicine. 21st ed. McGraw Hill; 2022.