Kacper - uczestnik wydarzenia

Ja mam na imię Kacper. Próbowali mi ukraść Facebooka. Udało im się. Na szczęście udało się odzyskać.

A na przyszłość pan już wie, jak nie dać się paść ofiarą takiego oszustwa?

Bronić telefonu jak złota, trzymać go przy sobie i nie podawać nikomu hasła.

Podejrzana wiadomość, e-mail, fałszywy link i przejęte konto. Uczestnicy programu „Cyfrowo Świadomi” dobrze znają te sytuacje i to niestety z własnego doświadczenia. Inicjatywa jest bezpłatnym cyklem szkoleń dla dorosłych osób zmagających się z niepełnosprawnościami. Uczestnicy uczą się między innymi bezpiecznego korzystania z internetu, załatwiania urzędowych spraw za pośrednictwem komputera oraz wykorzystywania sztucznej inteligencji w codziennym życiu. Projekt obejmuje 40 osób ze Szczecina i powiatu polickiego. Jeszcze przed zajęciami zapytałem Oskara Fijałkowskiego, prezesa Stowarzyszenia ACTEON współorganizującego projekt, o to, czego dokładnie dowiedzą się uczestnicy sobotniego spotkania.

Oskar Fijałkowski

Podczas dzisiejszych zajęć będziemy się uczyć przede wszystkim na temat cyberbezpieczeństwa, na temat tego, w jaki sposób rozpoznawać dezinformacje. To jest też taki, wydaje nam się, temat bardzo priorytetowy w dzisiejszych czasach, ponieważ sztuczna inteligencja niesie za sobą bardzo wiele pozytywnych rzeczy, ale również i zagrożeń. Jednym z tych zagrożeń jest dezinformacja i walka z tą dezinformacją będzie właśnie motywem przewodnim tych naszych dzisiejszych zmagań grupowych.

Fragment ze szkolenia

Biorąc pod uwagę nasze potrzeby, nas wszystkich, prosiłbym, żebyście zgłaszali, jeśli jest za szybko, czegoś nie rozumiecie. Tak. Albo potrzebowalibyście przerwę, to prosiłbym, żebyście na bieżąco takie rzeczy zgłaszali.

Aby zadbać o odpowiednie warunki do nauki, dobrze jest zacząć od poznania się. Uczestnicy opowiadali o swoich przygodach i doświadczeniach związanych z najnowszą technologią. Podzielili się wiedzą o tym, co już potrafią zrobić, jak i o tym, czego chcieliby się jeszcze nauczyć. Każda grupa liczy po 10 osób. Oskar Fijałkowski wyjaśniał mi, dlaczego organizatorzy wybrali dokładnie właśnie taką formę pracy.

Oskar Fijałkowski

Staramy się postawić właśnie na tą kameralność grup, która umożliwia nam spokojną, może nie chciałbym powiedzieć rodzinną, ale no, no na swój sposób tak spokojną, swobodną atmosferę, gdzie każdy ma przestrzeń do wymiany własnych doświadczeń i obaw.

Uczestnicy mają bardzo konkretne oczekiwania do tego projektu. Łukasz, który prowadzi profil swojego stowarzyszenia na Facebooku, chciałby pójść o krok dalej.

Łukasz - uczestnik wydarzenia

Podczas szkoleń chciałem się nauczyć tworzenia własnych stron internetowych, bo chciałem w przyszłości stworzyć stronę internetową stowarzyszenia Kalejdoskop Otwartości, którego prowadzę Facebooka. Zapraszam wszystkich na fanpage.

Z kolei uczestnik Rafał, który używa telefonu między innymi do kontaktu ze swoimi rodzicami, oglądania filmów o lokomotywach i sprawdzania sklepowych promocji, chciałby na szkoleniu poznać, jakie możliwości daje nam sztuczna inteligencja. Chciałby też nauczyć się samodzielnego załatwiania swoich spraw.

Rafał - uczestnik wydarzenia

Ja bym się chciał bardziej dowiedzieć, czy jak można załatwić sprawy urzędowe, czy przepisy, czy jakie są zagrożenia, czego nie wolno robić.

Pierwsza część sobotniego spotkania dotyczyła przede wszystkim informacji, które docierają do nas niemal każdego dnia. Uczestnicy z uwagą przyglądali się temu, co na co dzień czytają i oglądają w internecie, zastanawiając się przy tym, jak rozpoznać, kiedy ktoś próbuje wprowadzić ich w błąd i oszukać. Zajęcia prowadzi Andrzej Jabłonowski ze Stowarzyszenia ON.AI.

Andrzej Jabłonowski

Właśnie jesteśmy po części warsztatów, gdzie wypisaliśmy sobie ogrom informacji, zalew informacji, z którym się spotykamy, i zaczynamy się zastanawiać, które z tych informacji mogą być nieprawdziwe, które mogą być dezinformacją, które mogą być misinformacją. Celem dzisiejszych warsztatów jest to, żeby oni wyszli bardziej świadomi, że nie ufam informacji, a jestem dużo bardziej ostrożny. Podajemy sobie już przykłady, gdzie my, łącznie ze mną, zostaliśmy oszukani właśnie poprzez osoby, które miały złe intencje wobec nas.

Trener opowiadał też o sytuacji, w której to sam niestety dał się oszukać i, jak później wspomniał, podzielenie się swoim doświadczeniem z uczestnikami pomogło mu przełamać pierwsze lody i otworzyć uczestników projektu na rozmowę o zagrożeniach.

Andrzej Jabłonowski

Podzieliłem się taką właśnie swoją porażką. Widziałem, jak im się oczy otwierają, jak dyskusja się też otworzyła i o to właśnie chodzi. Tak, nie ma, nie ma osób, które nie da się oszukać. Jest tylko kwestia tego, jak bardzo będziemy świadomi. Moje też obserwacje i doświadczenia pokazują, że ja osobiście z postawy „ufam” przestawiam się na postawę „jestem ostrożny” i przesyłając informacje do innych dalej, przede wszystkim dopisuję komentarz: „Jeśli ta informacja jest prawdziwa, to…”.

Na podobne historie osób biorących udział w projekcie wcale nie trzeba było długo czekać. Łukasz wspomniał o tym, jak dostawał wiadomości o przesyłce, której nigdy nie zamawiał.

Łukasz - uczestnik wydarzenia

Tak, dostałem, dostałem wiadomość na telefon z banku i po prostu wiedziałem, że to fake news albo dezinformacja. Czy na przykład przychodzą wiadomości, że ktoś wziął jakąś paczkę na mnie, mam ją odebrać? Takie… A w ogóle nawet tego nie robiłem.

Ale nie dał się pan nabrać temu oszustwu?

Nie, nie dałem się nabrać.

Rozmowa o zagrożeniach, na jakie możemy natrafić w cyfrowym świecie, miała na celu przede wszystkim pokazać, jak bezpiecznie korzystać z internetu, a nie do niego zniechęcać. Zapytałem więc Andrzeja Jabłonowskiego, jak prowadzić takie zajęcia, by uzyskać dokładnie taki efekt.

Andrzej Jabłonowski

Słuchać ich. I tu już nawet w kuluarach, gdzie jesteśmy, już pada bardzo dużo własnych przykładów. Czyli powiedziałbym, że to, co mam przygotowane, to jedno. Ale czasami warto jest pójść za uczestnikiem, poprosić go o podzielenie się tym przykładem, bo po pierwsze te przykłady, które oni podają, są dla nich bardzo ważne emocjonalnie. Dwa, inni uczestnicy też z bardzo dużą uwagą tych przykładów życiowych uczestników bardzo chętnie słuchają.

Bezpieczeństwo w sieci to jedno. Natomiast w drugiej części szkolenia uczestnicy poznawali narzędzia sztucznej inteligencji, usługi publiczne, które są dostępne online, oraz rozwiązania związane z dostępnością cyfrową. I tutaj trzeba nakreślić, że chodzi między innymi o takie aplikacje jak mObywatel, Internetowe Konto Pacjenta i elektroniczne załatwianie urzędowych spraw. Tomasz Nasiłowski, prezes Fundacji Rozwoju Kompetencji Zawodowych AHA!, podkreślił, że samo pokazanie aplikacji to jednak jeszcze nie wszystko.

Tomasz Nasiłowski

Przede wszystkim muszą poznać aplikacje, które są dostępne na rynku, i świadomie się po nich poruszać, świadomie je wykorzystywać. Czyli stawiamy tutaj na praktykę, praktykę indywidualną i omówienie potrzeb każdego z uczestników szkolenia. Mamy pewność, że takie podejście spowoduje, że obawy, które wynikają z nowych technologii, znikną na zawsze wśród naszych uczestników szkolenia.

Podczas rozmowy pojawiały się też obawy przed popełnianiem błędu.

Tomasz Nasiłowski

Mam wrażenie, że najczęstszą taką obawą jest lęk. Lęk przed tym, czy zrobią wszystko dobrze, czy nie popełnią jakiegoś błędu. I ten lęk, mam wrażenie, jest czymś, co nie pozwala osobom, które nie miały styku z nowymi technologiami, posługiwać się nimi.

Do skutecznego przyswajania nowej cennej wiedzy potrzebne jest również miejsce, do którego uczestnicy mogą fizycznie dotrzeć i w którym to mogą swobodnie pracować. Sobotnia grupa spotkała się w szczecińskim Urban Labie znajdującym się przy ulicy Cyfrowej 2. Sama sala do nauki została udostępniona organizatorom bezpłatnie. Przedstawicielka Urban Labu Nina Kaczmarek opowiedziała mi o tym, że przygotowanie takiego wydarzenia, jakim jest „Cyfrowo Świadomi”, zaczyna od poznania potrzeb jego uczestników.

Nina Kaczmarek

Zawsze najpierw robimy wywiad, pytamy, co jest potrzebne, i reagujemy na te potrzeby i wypełniamy je.

Nina Kaczmarek wskazywała między innymi na windy umożliwiające poruszanie się po budynku, dostęp do internetu oraz udostępniony sprzęt do wyświetlania prezentacji i nagłośnienia. Zachęcała też, aby już po zakończeniu warsztatów wracać tutaj na inne spotkania.

Nina Kaczmarek

Nam zależy po prostu, żeby ludzie się czuli tutaj jak u siebie. My to nazywamy troszeczkę trzecim miejscem, bo tutaj można przychodzić na warsztaty, ale można też tutaj przychodzić i po prostu być, wypić kawę, porozmawiać. Naprawdę nie trzeba mieć większego celu. W godzinach otwarcia, jak jesteśmy z koleżankami, serdecznie zapraszamy do organizacji, do spotkań, do pracy samodzielnej. Naprawdę jesteśmy tutaj dla państwa.

Uczestnicy biorący udział w programie chętnie opowiadali o własnych celach, jakie chcą zrealizować po skończonym kursie. Oprócz strony internetowej pojawił się nawet pomysł stworzenia własnego chatbota. Organizatorzy usłyszeli też pytania dotyczące grafiki komputerowej, montażu krótkich filmów i przygotowywaniu postów na portale społecznościowe. Po skończonym programie inicjatorzy projektu zaplanowali indywidualne konsultacje dla uczestników. Oskar Fijałkowski wyjaśnił mi, czemu mają one w ogóle służyć.

Oskar Fijałkowski

Przede wszystkim chcielibyśmy podczas trzech godzin indywidualnych spotkań z każdym z uczestników omówić jego obawy, ewentualne deficyty w wiedzy, które dalej występują, uzupełnić wiedzę o rzeczy szczególnie ciekawe dla uczestników. Także ja z mojej strony podczas konsultacji ze mną przede wszystkim chciałbym powiedzieć uczestnikom, jak mogą wykorzystać zdobyte umiejętności dla realizacji swoich własnych celów, budowania marki osobistej, tworzenia prostych stron czy aplikacji, tak żeby, żeby ta sztuczna inteligencja była taką protezą dla nich. Natomiast każdy z trenerów będzie pomagał, jak tylko jest w stanie, zgodnie ze swoimi najlepszymi kompetencjami.

Konsultacje będą odbywać się przede wszystkim przez internet. Samo umówienie się na spotkanie i przeprowadzenie go będzie doskonałą okazją do wykorzystania nowych umiejętności w praktyce. A gdyby przytrafiła się taka konieczność, organizatorzy przewidują także pomoc stacjonarną.

Na koniec wróciłem więc do trenera z prośbą o opowiedzenie mi chociaż o jednej zasadzie, jaką z tych zajęć mogą wynieść również i nasi słuchacze.

Andrzej Jabłonowski

Zanim przekażę jakąś informację dalej albo zanim wykorzystam jakąś informację, muszę być świadomy tego, że to może być informacja nieprawdziwa. A dezinformacja no przede wszystkim służy temu, żeby nas oszukać i wykorzystać. Więc jeśli nie chcę się dać oszukać i wykorzystać, będąc świadomy, będę trudniejszym celem.

Liderem projektu „Cyfrowo Świadomi” jest Stowarzyszenie ON.AI, które realizuje go wspólnie ze Stowarzyszeniem ACTEON i Fundacją Rozwoju Kompetencji Zawodowych AHA! Projekt został dofinansowany ze środków Fundacji PZU.