Zachodniopomorskie na pierwszym miejscu. Co mówią dane NBP?

Według opublikowanego w 2025 roku „Raportu o obrocie gotówkowym w Polsce w 2024 r.” w województwie zachodniopomorskim na 100 tys. mieszkańców przypadało 70,3 bankomatu. Był to najwyższy wskaźnik spośród wszystkich województw. Drugie miejsce zajęło pomorskie z wynikiem 63,3, podczas gdy średnia ogólnopolska wynosiła 55 urządzeń na 100 tys. mieszkańców.

Oznacza to, że Zachodniopomorskie miało w tym zestawieniu o blisko 28% więcej bankomatów na mieszkańca niż wynosiła średnia krajowa. Nie był to jednorazowy wynik – również w badaniu za 2023 rok oba nadmorskie województwa znajdowały się na czele zestawienia.

Na taką statystykę trzeba jednak spojrzeć z odpowiedniej perspektywy. Wskaźnik uwzględnia liczbę mieszkańców województwa, ale nie pokazuje rozmieszczenia urządzeń pomiędzy poszczególnymi powiatami, gminami i miejscowościami. Nie odpowiada też na pytanie, ile czasu zajmuje dotarcie do najbliższego bankomatu.

W przypadku Pomorza Zachodniego ma to szczególne znaczenie. Region obejmuje duże ośrodki miejskie, miejscowości wypoczynkowe oraz rozległe obszary o znacznie mniejszej gęstości zaludnienia. Według Urzędu Statystycznego w Szczecinie na koniec 2024 roku 67,9% mieszkańców województwa mieszkało w miastach. Pozostała część ludności była rozproszona na terenach wiejskich.

Duża liczba bankomatów w skali województwa może więc współistnieć z miejscami, w których dostęp do urządzenia wymaga dłuższego dojazdu. Sam wynik regionalny nie pozwala stwierdzić, gdzie takie trudności faktycznie występują.

Pięć kilometrów do bankomatu – niewiele czy jednak daleko?

Odległość do najbliższego urządzenia jest jednym z najważniejszych elementów oceny dostępności gotówki. NBP analizuje ją w swoich badaniach, sprawdzając, jaka część mieszkańców Polski ma bankomat w określonej odległości od miejsca zamieszkania.

W badaniu za 2024 rok uwzględniono 20 660 bankomatów. Ponad połowa mieszkańców kraju miała urządzenie w odległości mniejszej niż kilometr od domu. Dla 84,1% odległość do najbliższego bankomatu wynosiła mniej niż pięć kilometrów. Jednocześnie około 2,3% mieszkańców dzieliło od niego ponad dziesięć kilometrów.

To wyniki dla całej Polski, a nie osobne statystyki dotyczące województwa zachodniopomorskiego. Pokazują jednak, dlaczego sama liczba bankomatów nie wystarcza do oceny wygody korzystania z gotówki.

Dla osoby posiadającej samochód pięć kilometrów może oznaczać krótki przejazd. Dla seniora, który nie prowadzi auta i korzysta z komunikacji publicznej, pokonanie identycznej odległości bywa znacznie bardziej skomplikowane. Znaczenie mają rozkład autobusów, dostępność chodników, możliwość bezpiecznego dojścia do urządzenia oraz jego położenie względem miejsc codziennych zakupów.

Podobnie wygląda sytuacja w dużych miastach. Dwa bankomaty oddalone od mieszkania o tę samą odległość nie muszą być jednakowo dostępne. Jeden może znajdować się przy często uczęszczanym przystanku, drugi po przeciwnej stronie ruchliwej ulicy lub w budynku otwieranym wyłącznie w określonych godzinach.

Dostępność gotówki ma więc wymiar geograficzny, komunikacyjny i organizacyjny. Każdy z nich wpływa na to, czy mieszkaniec może wypłacić potrzebne pieniądze bez większego wysiłku.

Nadmorskie miejscowości mają dodatkowe wyzwanie: sezon turystyczny

Pomorze Zachodnie wyróżnia się intensywnym ruchem turystycznym, szczególnie w pasie nadmorskim. W Świnoujściu, Międzyzdrojach czy Kołobrzegu liczba osób przebywających w mieście zmienia się w ciągu roku. Latem z infrastruktury finansowej korzystają mieszkańcy, turyści krajowi i goście zagraniczni.

To ważne przy interpretowaniu liczby bankomatów na 100 tys. mieszkańców. Wskaźnik opiera się na liczbie stałych mieszkańców, a nie na liczbie wszystkich osób, które w danym momencie mogą potrzebować gotówki.

W miejscowości turystycznej zapotrzebowanie na wypłaty może być zatem znacznie większe w lipcu i sierpniu niż w listopadzie. Dla operatorów oznacza to konieczność dostosowywania infrastruktury i zaopatrzenia urządzeń w banknoty do zmieniającego się natężenia transakcji.

Sezonowość nie jest wyłącznie teoretycznym problemem. W informacji o rynku kart płatniczych za IV kwartał 2024 roku NBP odnotował spadek liczby bankomatów w Polsce o 55 urządzeń. Jako jedną z przyczyn wskazano likwidację urządzeń uruchamianych na wakacje w miejscowościach turystycznych.

Dane te dotyczą całego kraju i nie pozwalają określić, ile sezonowych urządzeń działało konkretnie na zachodniopomorskim wybrzeżu. Potwierdzają jednak, że sieć bankomatowa może zmieniać się w zależności od pory roku.

Z perspektywy mieszkańców oznacza to, że dostępność gotówki warto oceniać również poza sezonem turystycznym. Urządzenie, które obsługuje wielu klientów w wakacje, niekoniecznie pozostaje dostępne w tym samym miejscu przez cały rok.

Bankomat na mapie nie zawsze oznacza dostęp do pieniędzy

Samo znalezienie bankomatu w pobliżu nie kończy sprawy. Istotne jest jeszcze to, czy urządzenie można wykorzystać w danym momencie i na odpowiednich warunkach.

Pierwszą kwestią są godziny dostępności. Bankomat umieszczony na zewnętrznej ścianie budynku może być dostępny przez całą dobę. Jeśli jednak znajduje się wewnątrz galerii handlowej, supermarketu lub innego zamykanego obiektu, możliwość wypłaty może zależeć od godzin jego otwarcia.

Drugą kwestią są funkcje urządzenia. Nie każdy bankomat obsługuje te same sposoby wypłaty. W części urządzeń można korzystać z kodu BLIK, w innych dostępna jest również obsługa zbliżeniowa. Nie należy zakładać, że wszystkie bankomaty oferują identyczny zestaw usług.

Znaczenie ma też koszt transakcji. Nawet gdy urządzenie jest dostępne, wypłata nie musi być bezpłatna. Ostateczna prowizja zależy między innymi od banku prowadzącego rachunek, rodzaju konta i obowiązującej taryfy. Różne mogą być również limity pojedynczej wypłaty.

Dlatego przed wyjściem po gotówkę warto sprawdzić konkretną lokalizację, zamiast kierować się wyłącznie ogólną informacją o obecności bankomatu w danej miejscowości. Pomocne są wyszukiwarki udostępniane przez operatorów. Przykładowo na stronie ogólnopolskiej sieci Planet Cash można przejść do mapy bankomatów i wpłatomatów oraz sprawdzić informacje o urządzeniach, w tym ich funkcjach i godzinach dostępności. Warunki prowizji i limity należy dodatkowo zweryfikować w swoim banku.

Takie informacje są szczególnie przydatne podczas podróży, pobytu w mniej znanej miejscowości lub wtedy, gdy gotówka potrzebna jest poza standardowymi godzinami pracy placówek bankowych.

Dostępność gotówki to również kwestia opłacalności bankomatów

Utrzymanie urządzenia wymaga regularnego zaopatrywania go w banknoty, obsługi technicznej, monitorowania pracy, zabezpieczenia transakcji i ponoszenia kosztów lokalizacji. W dużym ośrodku, gdzie z bankomatu korzysta wiele osób, wydatki te mogą rozkładać się na większą liczbę operacji.

W małej miejscowości zapotrzebowanie bywa mniejsze. Koszt utrzymania urządzenia może wówczas stanowić poważną barierę, nawet jeśli bankomat jest ważny dla okolicznych mieszkańców.

Zjawisko to znajduje potwierdzenie w danych NBP. W pierwszym kwartale 2025 roku liczba bankomatów w Polsce zmniejszyła się o 119 w porównaniu z końcem 2024 roku. Bank centralny poinformował, że według informacji uzyskanych od jednego z operatorów część likwidacji dotyczyła nierentownych urządzeń, zlokalizowanych zazwyczaj w małych miejscowościach.

Nie oznacza to, że właśnie taki proces zachodzi we wszystkich gminach Pomorza Zachodniego. Pokazuje natomiast szerszy problem: potrzeby mieszkańców i ekonomiczna opłacalność utrzymywania infrastruktury nie zawsze idą w parze.

Dlatego istotnym elementem rynku są modele współpracy banków z operatorami sieci bankomatowych. Dzięki wspólnemu wykorzystywaniu infrastruktury dostęp do urządzeń nie musi być ograniczony wyłącznie do sieci własnej jednego banku. Nie gwarantuje to jednak automatycznie bezpłatnych wypłat ani jednakowych warunków dla wszystkich klientów.

Czy dostęp do gotówki musi oznaczać bankomat?

Bankomaty pozostają podstawowym sposobem wypłacania gotówki poza obsługą kasową, ale nie są jedynymi punktami, w których można ją uzyskać. Sieć uzupełniają placówki bankowe prowadzące obsługę gotówkową oraz placówki pocztowe oferujące odpowiednie usługi. W niektórych sklepach możliwe jest także skorzystanie z usługi wypłaty gotówki przy okazji zakupów, określanej jako cash back.

Uwzględnienie różnych możliwości dostępu daje pełniejszy obraz sytuacji niż samo liczenie bankomatów.

Narodowa Strategia Bezpieczeństwa Obrotu Gotówkowego przyjmuje jako jedno z kryteriów zapewnienie co najmniej 90% mieszkańców Polski dostępu do bankomatu lub oddziału banku z obsługą kasową w odległości nie większej niż dziesięć kilometrów od miejsca zamieszkania.

Według badania NBP za 2024 rok warunek ten był spełniony dla 98,2% mieszkańców kraju. Po uwzględnieniu również placówek Poczty Polskiej z obsługą kasową odsetek osób mających dowolny z tych punktów w odległości do dziesięciu kilometrów wzrastał do 98,65%.

Wynik świadczy o szerokim geograficznym zasięgu infrastruktury. Nie rozstrzyga jednak, czy każdy punkt zapewnia potrzebną usługę w dogodnych godzinach, bez dodatkowych kosztów i bez trudności związanych z dojazdem.

Warto też odróżnić możliwość wypłaty od możliwości wpłaty pieniędzy. Dla przedsiębiorcy, który chce zdeponować dzienny utarg, obecność zwykłego bankomatu nie wystarczy. Potrzebne jest urządzenie z funkcją wpłaty lub inny odpowiedni punkt obsługi gotówki. Korzystanie z wpłatomatu zależy przy tym od współpracy banku z operatorem i warunków rachunku.

Dużo bankomatów w regionie, ale niekoniecznie blisko domu

Pierwsze miejsce województwa zachodniopomorskiego w zestawieniu NBP pokazuje, że region dysponował dużą liczbą bankomatów w stosunku do liczby mieszkańców. To istotny atut, ale niewystarczający do oceny sytuacji we wszystkich miejscowościach.

Znacznie więcej o rzeczywistym dostępie do gotówki powiedziałoby zestawienie kilku informacji: odległości do najbliższego urządzenia, możliwości dotarcia do niego transportem publicznym, godzin dostępności oraz kosztów korzystania z usług. Ważna byłaby również wiedza o miejscach, w których mieszkańcy są uzależnieni od pojedynczego punktu wypłat.

Dopiero takie spojrzenie pozwala odróżnić region dobrze wyposażony w bankomaty od regionu, w którym dostęp do gotówki jest faktycznie wygodny dla możliwie szerokiej grupy mieszkańców.

Bo dla osoby, która potrzebuje wypłacić pieniądze, najważniejsze nie jest miejsce województwa w ogólnopolskim rankingu. Liczy się to, czy może skorzystać z bankomatu wtedy, kiedy naprawdę go potrzebuje.