Powstanie nowej służby to efekt audytu w BOR, przeprowadzonego w grudniu 2015 roku. Nowa formacja - Służba Ochrony Państwa - ma być większa i z większymi uprawnieniami. Na wcześniejszych etapach prac nad projektem nowa formacja miała mieć nazwę Państwowa Służba Ochrony, ale rząd ostatecznie zmienił ją w poniedziałek na Służbę Ochrony Państwa.

Służba ma mieć silniejszą pozycję, niż inne służby, i otrzymać uprawnienia do prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych wobec ludzi, którzy mogą zagrażać ochranianym przez SOP ważnym osobom w państwie. Zdaniem Andrzeja Mroczka z Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas, można dostrzec tu wzorce amerykańskie. Ekspert wskazał na Secret Service, która posiada szerokie uprawnienia w zakresie ochrony obiektów i osób i może operacyjnie zdobywać informacje w celu wykonywania swoich zadań. Andrzej Mroczek wskazuje na mocną pozycję nowej służby i jej możliwości operacyjne, które powinny być równie mocno kontrolowane.

Według zapisów projektu ustawy powołującego SOP, kandydaci na jej funkcjonariuszy mieliby przechodzić ścisłą weryfikację włącznie z badaniem wariografem. Zakres działania służby miałby być za granicą mniejszy, niż dotychczas BOR, ale większy w kraju. Ochronę polskich przedstawicielstw dyplomatycznych za granicą wykonywałaby Żandarmeria Wojskowa. Ochroną SOP objęte zostałyby wszystkie budynki rządowe w kraju z wyjątkiem budynków Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Obrony Narodowej. Planowane jest też zwiększenie liczebności funkcjonariuszy tej służby.