Machina Czasu
Radio SzczecinRadio Szczecin » Machina Czasu
Maria Konopnicka. Fot. Leopold Bude / Polona.pl
Maria Konopnicka. Fot. Leopold Bude / Polona.pl
180 lat temu, 23 maja 1842 roku, urodziła się Maria Konopnicka, wybitna poetka, pisarka i publicystka tworząca na przełomie XIX i XX wieku, działaczka na rzecz polepszenia losu osób biednych i wykluczonych. Doceniając literacki dorobek Marii Konopnickiej oraz jej wkład w działalność patriotyczną Sejm ustanowił rok 2022 Rokiem Marii Konopnickiej. W uchwale napisano, że Konopnicka była "jedną z najwybitniejszych pisarek w historii literatury polskiej".
Znaczną część dorobku literackiego Konopnickiej stanowią zbiory opowiadań i nowel, wśród których najbardziej znane są: "Mendel Gdański", "Nasza szkapa" i "Miłosierdzie gminy". Do dziś są popularne i wznawiane jej utwory dla dzieci: "O krasnoludkach i o sierotce Marysi", "Stefek Burczymucha", "O Janku Wędrowniczku" czy "Na jagody". Pisarka zajmowała się też reportażem, krytyką i eseistyką literacką.
W 1908 roku w miesięczniku "Przodownica" Konopnicka opublikowała "Rotę". Utwór ten, obok "Mazurka Dąbrowskiego", był po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku brany pod uwagę przy wyborze hymnu narodowego.
Poetka zmarła 8 października 1910 roku we Lwowie. Została pochowana w Panteonie Wielkich Lwowian na Cmentarzu Łyczakowskim. W XX wieku na cześć pisarki, decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej, jeden z kraterów na Wenus został nazwany "Konopnicka".
A życie prywatne, uczuciowe? Publicysta i biografista, Krzysztof Tomasik pisał: "...bardzo konsekwentnie z życiorysu Konopnickiej wymazywano postać Marii Dulębianki. Z młodszą o 19 lat malarką i działaczką feministyczną poetka związała się po rozstaniu z mężem i spędziła ponad dwadzieścia lat. Razem podróżowały, żyły, bywały na rodzinnych uroczystościach. Wspólnie zamieszkały także w dworku w Żarnowcu, który Konopnicka otrzymała w 1903 roku jako dar od polskiego społeczeństwa z okazji 25-lecia twórczości.

Po śmierci Konopnickiej jej córki nie pozwoliły, by Dulębianka wciąż mieszkała w Żarnowcu. Z kolei malarkę po śmierci, zgodnie z wolą jej partnerki, początkowo pochowano w grobie poetki na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Z czasem to połączenie dwóch kobiet zaczęło razić, więc w 1927 roku ciało Dulębianki przeniesiono na Cmentarz Orląt."
Apollo 13. Fot. pixabay.com
Apollo 13. Fot. pixabay.com
  • 1521 - Marcin Luter, po otrzymaniu listu żelaznego, przybył na obrady sejmu Rzeszy w Wormacji, gdzie został wezwany w celu odwołania swej nauki.
  • 1794 - Insurekcja kościuszkowska: rozpoczęła się insurekcja warszawska pod wodzą Jana Kilińskiego.
  • 1848 - Pod wpływem wydarzeń Wiosny Ludów rząd austriacki uwłaszczył chłopów w Galicji.
  • 1924 - Założono amerykańską wytwórnię filmową Metro-Goldwyn-Mayer.
  • 1961 - W Zatoce Świń rozpoczęła się nieudana inwazja uzbrojonych i wspieranych przez CIA sił uchodźców kubańskich.
  • 1964 - Amerykanka Jerrie Mock została pierwszą kobietą, która samotnie obleciała świat.
  • 1970 - Załoga statku Apollo 13 bezpiecznie wodowała na Pacyfiku po nieudanej misji księżycowej.
  • 1984 - W rozegranym w Warszawie towarzyskim meczu piłkarskim Polska-Belgia (0:1) po raz ostatni (104.) wystąpił w reprezentacji Grzegorz Lato.
  • 1989 - Sąd Wojewódzki w Warszawie ponownie zarejestrował NSZZ „Solidarność”.
  • 2014 - Zmarł Gabriel García Márquez, kolumbijski pisarz, laureat Nagrody Nobla, dziennikarz, działacz społeczny.
Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Fot. z wikipedia.org
Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Fot. z wikipedia.org
  • 1710 - W Wielkiej Brytanii uchwalono pierwszą na świecie ustawę o prawie autorskim.
  • 1849 - Amerykanin Walter Hunt opatentował agrafkę.
  • 1912 - RMS „Titanic” wypłynął z Southampton do Nowego Jorku w swój jedyny rejs.
  • 1932 - Paul von Hindenburg został wybrany ponownie prezydentem Niemiec, pokonując w II turze Adolfa Hitlera.
  • 1970 – Oficjalnie rozwiązano zespół The Beatles.
  • 1972 - Gen. Stanisław Skalski, najlepszy polski as myśliwski z okresu II wojny światowej, został na własną prośbę przeniesiony do rezerwy.
  • 1974 - Sejm PRL przyjął ustawę o dowodach osobistych i ewidencji ludności.
  • 1993 - Polski emigrant Janusz Waluś zastrzelił na przedmieściach Boksburga czarnoskórego przywódcę południowoafrykańskich komunistów Chrisa Haniego.
  • 2010 - Samolot Tu-154M z członkami delegacji państwowej na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej, na czele z prezydentem RP Lechem Kaczyńskim, rozbił się podczas podchodzenia do lądowania na lotnisku w Smoleńsku. Zginęło wszystkich 96 osób na pokładzie.
"Śniadanie na trawie". Edouard Manet. Fot. pixabay.com
"Śniadanie na trawie". Edouard Manet. Fot. pixabay.com
  • 1571 - Thomas Gresham założył w Londynie giełdę królewską - Royal Exchange. Była wzorowana na podobnej instytucji w Antwerpii i została oficjalnie otwarta przez królową Elżbietę I, która nadała jej prawo do posługiwania się tytułem "giełdy królewskiej”. Siedziba giełdy spłonęła podczas wielkiego pożaru Londynu w 1666 roku. W 1669 roku w tym samym miejscu wzniesiono nowy budynek, ten również został zniszczony w pożarze w 1838 roku. Trzeci i obecny budynek został otwarty w 1844 roku. Działalność giełdy zawieszona została w 1939 roku, wkrótce po wybuchu II wojny światowej.
  • 1622 - Zmarł William Baffin, angielski żeglarz, odkrywca cieśnin i wysp na Oceanie Atlantyckim i Morzu Arktycznym. Jest znany z prób odnalezienia północnej drogi morskiej do Azji. Przyczynił się do zbadania Morza Czerwonego i Zatoki Perskiej. Jest też autorem obserwacji astronomicznych, które doprowadziły do umiejętności nawigacji na podstawie położenia Księżyca. Urodził się prawdopodobnie w 1584 roku.
  • 1793 - Rosja i Prusy podpisały w Petersburgu konwencję o drugim rozbiorze Polski. Nasz kraj stał się państwem całkowicie ubezwłasnowolnionym, okrojonym do 215 tysięcy kilometrów kwadratowych powierzchni i zamieszkałym przez cztery miliony mieszkańców. Bezpośrednią przyczyną rozbioru była próba uniezależnienia się Polski od Rosji, którą podjęto w czasie Sejmu czteroletniego, jak również rosyjsko - pruskie zbliżenie wywołane rewolucją we Francji. Drugi rozbiór był katastrofą polityczną i gospodarczą. Zniszczono produkcję przemysłową i doprowadzono do krachu bankowego. Gospodarka miejska znalazła się w stanie rozkładu. Wieś z trudem znosiła kontrybucje na rzecz wojska cesarskiego. Rosły też ceny żywności.

  • 1832 - Urodził się Edouard Manet, francuski malarz i grafik, twórca portretów, martwych natur i scen rodzajowych. Do jego najbardziej znanych dzieł należą "Śniadanie na trawie", "W łódce" oraz "Przechadzka".
1839 - Louis Jacques Daguerre zaprezentował nową technikę fotografii, nazwaną od jego nazwiska dagerotypią. Fot. pixabay.com
1839 - Louis Jacques Daguerre zaprezentował nową technikę fotografii, nazwaną od jego nazwiska dagerotypią. Fot. pixabay.com
  • 1431 - Przed sądem biskupim w Rouen rozpoczął się proces Joanny D’Arc, późniejszej francuskiej bohaterki narodowej, świętej Kościoła katolickiego, patronki Francji. Joanna D'Arc twierdziła, że otrzymała od Boga polecenie wyzwolenia ojczyzny spod panowania angielskiego. Schwytana przez Burgundczyków i przekazana Anglikom, została osądzona za herezję i spalona na stosie w wieku 19 lat, 30 maja 1431 roku. Została zrehabilitowana i uniewinniona w 1456 roku, a kanonizowana w 1920.
  • 1797 - Powstały Legiony Polskie we Włoszech. Administracja Generalna Lombardii podpisała z generałem Janem Henrykiem Dąbrowskim konwencję o formowaniu oddziałów posiłkujących Lombardię. Mundury i sztandary były zbliżone do polskich, język komend i stopnie wojskowe również były polskie. Na szlifach widniał włoski napis "Ludzie wolni są braćmi". Dąbrowski zagwarantował ochotnikom obywatelstwo lombardzkie z prawem powrotu do kraju, gdy Lombardia będzie już wolna i bezpieczna.
  • 1831 - Juliusz Słowacki podjął pracę w powstańczym Biurze Dyplomatycznym księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Wybitnego poetę oburzyło potępienie powstania przez papieża Grzegorza XVI. 8 marca Juliusz Słowacki opuścił Warszawę i przez Wrocław udał się do Drezna. 25 lipca, w ramach misji dyplomatycznej zleconej przez powstańczy Rząd Narodowy, wyruszył z pilnymi listami do polskich przedstawicieli w Paryżu i Londynie
  • 1839 - Louis Jacques Daguerre zaprezentował nową technikę fotografii, nazwaną od jego nazwiska dagerotypią. Pozwalała na wykonanie unikatowej odbitki na metalowej płytce. Otrzymane zdjęcie charakteryzowało się dużą rozdzielczością. Patent został zakupiony przez rząd francuski, który 19 sierpnia 1839 roku ogłosił wynalazek, jako "wolny dla całego świata”. Dagerotypia spotkała się z tak dużym zainteresowaniem, że francuska prasa nazwała ją "dagerotypomanią". Entuzjaści fotografii nie zrażali się trudnościami, jakie stwarzało transportowanie i obsługiwanie sprzętu. Kolejni naukowcy i wynalazcy pracowali nad udoskonaleniem procesu, bardziej światłoczułymi substancjami, jaśniejszymi soczewkami i lepszymi aparatami.
  • 1908 - Urodziła się Simone de Beauvoir, francuska pisarka, filozofka, jedna z pionierek współczesnego feminizmu. Jej książka "Druga płeć” została uznana za jedną z najważniejszych w historii feminizmu. Skandalistka, szokowała opinię publiczną śmiałymi i niezależnymi poglądami oraz stylem życia. Współpracowniczka i partnerka życiowa Jean-Paul Sartre’a.
  • 1942 - Zginął Jerzy Różycki, matematyk i kryptolog, pracownik kontrwywiadu wojskowego. W 1932 roku wraz z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim zbudował replikę niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma, co umożliwiło deszyfrowanie tajnych depesz niemieckich. Złamanie szyfru i przechwytywanie informacji pomogło aliantom między innymi w Bitwie o Anglię. Jerzy Różycki zginął na Morzu Śródziemnym 9 stycznia 1942 roku podczas powrotu z Algieru do ośrodka dekryptażu Kadyks, ulokowanego w Państwie Vichy. Statek pasażerski, którego był pasażerem, zatonął w tajemniczych okolicznościach w pobliżu Balearów. Na pokładzie było trzech polskich kryptologów i ich francuski kolega.
Kadr z serialu "Wakacje z duchami" na podstawie powieści Adama Bahdaja
Kadr z serialu "Wakacje z duchami" na podstawie powieści Adama Bahdaja
  • 1635 - Kardynał Armand-Jean du Plessis de Richelieu powołał do życia towarzystwo naukowe pod nazwą Akademia Francuska, której zadaniem było stworzenie literackiego języka francuskiego. Była to pierwsza tego typu instytucja w nowożytnej Europie. Akademia przyznaje każdego roku około 60 nagród literackich. Członków Akademii jest zawsze 40, kadencje są dożywotnie. Po śmierci jednego z akademików zostaje zwolniony "fotel”, a wtedy nowego członka wybierają pozostali.
  • 1752 - Urodził się Franciszek Zabłocki, komediopisarz i poeta epoki oświecenia, uczestnik powstania kościuszkowskiego. Był autorem blisko 50 komedii wzorowanych na kanonach literatury francuskiej. Najbardziej znane to "Fircyk w zalotach" i "Sarmatyzm". Tłumaczył z języków francuskiego i angielskiego: sztuki, między innymi "Wesele" Figara, ale też powieści i podręczniki historii czy fizyki. Zmarł 10 września 1821 roku. 270. rocznica
  • 1877 - Zmarł Alexander Bain, szkocki wynalazca i przedsiębiorca, położył podwaliny pod konstrukcje zegarów elektrycznych, udoskonalił telegraf, zaprojektował elektromagnetyczny sposób przesyłania obrazów telegrafem. Urodził się w październiku 1811 roku. 145. rocznica
  • 1892 - Zmarł George Biddell Airy, brytyjski astronom, odkrywca astygmatyzmu oka ludzkiego i twórca soczewek do okularów korygujących tę wadę wzroku. W 1854 udowodnił doświadczalnie zależność siły przyciągania ziemskiego od wysokości nad poziomem morza. Urodził się 27 lipca 1801 roku. 130. rocznica
  • 1894 - Urodził się Józef Klukowski, artysta rzeźbiarz, dwukrotny medalista Olimpijskiego Konkursu Sztuki. W 1932 w Los Angeles zdobył złoty medal za rzeźbę "Wieńczenie zawodnika". Cztery lata później w Berlinie zdobył srebrny medal za płaskorzeźbę "Piłkarze". Zmarł w 1944 lub 1945 roku w niemieckim obozie koncentracyjnym pod Berlinem.
  • 1900 - Urodził się Józef Klotz, polski piłkarz pochodzenia żydowskiego, grający na pozycji obrońcy. Strzelec pierwszej w historii bramki dla reprezentacji Polski. W reprezentacji seniorskiej wystąpił zaledwie w dwóch meczach. 14 maja 1922 roku w przegranym meczu z Węgrami 0:3. Dwa tygodnie później w Sztokholmie Polska pokonała Szwecję 2:1, a Klotz w 27. minucie strzałem z rzutu karnego zdobył pierwszego, historycznego, gola dla biało-czerwonych. Został zamordowany przez Niemców w warszawskim getcie w 1941 roku.
  • 1905 - Urodził się Michael Tippett, angielski kompozytor, twórca oper, symfonii, kwartetów, sonat i koncertów. Do jego najsłynniejszych dzieł należą "Koncert na podwójną orkiestrę smyczkową” i oratorium "Dziecko naszych czasów”. Jest uważany za jednego z najwybitniejszych angielskich twórców XX wieku. Zmarł 8 stycznia 1998 roku.
  • 1905 - Urodził się Luigi Zampa, włoski reżyser i scenarzysta filmowy, przedstawiciel włoskiego neorealizmu, twórca między innymi filmów "Trudne lata", "Proces przeciwko miastu”. W latach 50. i 60. stał się czołowym satyrykiem włoskiego kina, a jego komedie cieszyły się ogromnym powodzeniem. Najczęściej w roli głównej występował u niego znany włoski komik Alberto Sordi. Zmarł 16 sierpnia 1991 roku.
  • 1918 - Urodził się Adam Bahdaj, pisarz, tłumacz literatury węgierskiej. W czasie II wojny światowej był kurierem tatrzańskim. Debiutował tomem poezji "Iskry spod młota”. Autor utworów dla dzieci i młodzieży: "Podróż za jeden uśmiech", "Wakacje z duchami", "Stawiam na Tolka Banana".
  • 1939 - Adolf Hitler został Człowiekiem Roku 1938 amerykańskiego tygodnika "Time”. W wyjaśnieniu redakcja napisała, że Adolf Hitler stał się ''największą siłą, która zagraża demokratycznemu, miłującemu wolność światu''. Jest to jedyny przypadek, w którym osoba, która otrzymała tytuł nie pojawiła się na okładce "Time'a”.
  • 1940 - Urodziła się Grażyna Kuroń, działaczka opozycji demokratycznej, żona Jacka Kuronia. Gdy w 1965 roku Jacek Kuroń i Karol Modzelewski zostali skazani za "List otwarty do członków PZPR", Grażyna Kuroń podtrzymywała kontakty z uczestnikami założonego przez nich klubu dyskusyjnego na Uniwersytecie Warszawskim. W marcu 1968 organizowała wysyłanie pieniędzy i paczek więźniom z różnych ośrodków akademickich. Formalnie nie była członkiem Komitetu Obrony Robotników, choć aktywnie go wspierała. Mieszkanie Kuroniów było dla opozycjonistów miejscem spotkań. Gdy Jacek Kuroń przebywał w więzieniu, udzielała im informacji, podtrzymywała na duchu, przekazywała wiadomości o represjach za granicę. Udzielała pomocy żonom więzionych robotników, radząc, jak pisać podania do sądu. Po ogłoszeniu stanu wojennego została internowana, a później zwolniona ze względu na stan zdrowia.
  • 1953 - Zmarł Guccio Gucci, włoski projektant mody, założyciel włoskiego domu mody Guccio Gucci S.p.A. Zaczął od otwarcia w 1906 roku w rodzinnej Florencji małego rodzinnego sklepu z torbami bagażowymi i skórzanymi siodłami. Firma rozwinęła się, gdy do biznesu dołączyli synowie: Aldo, Vasco, Ugo i Rodolfo.
Fot. pixabay.com
Fot. pixabay.com
  • 1344 - Położono kamień węgielny pod budowę katedry świętego Wita w Pradze na wzgórzu zamkowym Hradczany. Budowę części wschodniej, wraz z elewacją południową zakończono w 1385 roku. W latach 1870-1929 dokończono całość. Katedra jest siedzibą arcybiskupów praskich i prymasa czeskiego. Jest sanktuarium świętych patronów czeskich: Wita, Wacława, Wojciecha, Zygmunta oraz Jana Nepomucena. W katedrze przechowywane są insygnia koronacyjne królów czeskich, w tym korona świętegp Wacława.
  • 1620 - Statek Mayflower z pierwszymi kolonistami angielskimi dotarł do wybrzeży Ameryki Północnej, w miejscu dzisiejszego Plymouth. Większość spośród 102 kolonistów stanowili purytanie, przedstawiciele radykalnej kongregacji separatystów, żądających bezwzględnej samodzielności dla każdej gminy religijnej. Przed zejściem na ląd wszyscy dorośli męscy osadnicy podpisali umowę zwaną "Mayflower compact", w której ustalili zasady funkcjonowania nowej społeczności. Wedle zawartej umowy osadnicy planowali prowadzić religijne życie, dzielić się wszystkim uczciwie, niezależnie od osobistych nakładów i wysiłku. "Mayflower compact" uznawany jest za pierwowzór amerykańskiej umiejętności samoorganizacji i podstawę dla konstytucji Stanów Zjednoczonych.
  • 1652 - Zmarł Jan Brożek, matematyk, astronom, geodeta, pisarz, rektor Akademii Krakowskiej, pierwszy polski historyk nauki, autor rozprawy "Apologia". Projektował zegary słoneczne i instrumenty geodezyjne.
  • 1694 - Urodził się Voltaire, właściwie François-Marie Arouet, francuski pisarz i historyk, czołowy myśliciel oświecenia, autor "Traktatu o tolerancji".
  • 1830 - Zmarł Jan Śniadecki, matematyk, astronom, filozof, organizator i dyrektor obserwatorium astronomicznego w Krakowie, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk, twórca polskiej terminologii matematycznej i astronomicznej, zwolennik metod empirycznych w nauce.
  • 1900 - Urodził się Emanuel Ringelblum, polsko-żydowski historyk, organizator podziemnego archiwum getta warszawskiego. W 1999 roku UNESCO umieściło "Archiwum Ringelbluma” na liście "Pamięć Świata” obejmującej najcenniejsze zabytki światowego piśmiennictwa. 10 marca 1944 roku Niemcy zamordowali Emanuela Ringelbluma, jego żonę, syna i grupę ukrywających się z nimi ponad 30 Żydów. Rozstrzelani zostali też ukrywający ich Mieczysław Wolski i Janusz Wysocki.
  • 1916 - Zatonął HMHS "Britannic”, bliźniaczy statek "Titanica”. Kadłub statku został zwodowany 26 lutego 1914. Po wybuchu I wojny światowej niegotowy jeszcze "Britannic" został zarekwirowany na potrzeby wojska. Statek przekształcono w statek szpitalny, który przez trzy miesiące kursował na trasie Anglia-Irlandia-Francja, bo tyle musiał czekać na dostosowanie do potrzeb wojskowych. W czasie I wojny światowej "Britannic" był głównie wykorzystywany do ewakuacji z Mudros do Anglii. 21 listopada 1916 roku o 8:12 rano w swoim szóstym rejsie po Morzu Egejskim "Britannic” wpadł na minę postawioną przez niemiecki okręt podwodny i zatonął w ciągu 55 minut. Zginęło około 30 z 1300 osób znajdujących się na pokładzie.
  • 1931 - Premiera horroru "Frankenstein" na podstawie powieści Mary Shelley i w reżyserii Jamesa Whale’a. Film nie jest jednak wierną adaptacją tego utworu. Na przykład w powieści nie zostało napisane o sposobie, w jaki doktor ożywił ludzkie zwłoki, w filmie zaś wykorzystuje on do tego elektryczność. Rola Borisa Karloffa przeszła do historii kina grozy, podobnie jak wcześniej rola Beli Lugosi w "Draculi". Na długie lata po emisji filmu postać potwora nieodłącznie kojarzyła się z twarzą Borisa Karloffa i charakteryzacją stworzoną przez Jacka Pierce’a. Sukces "Frankensteina" zachęcił twórców do nakręcenia kontynuacji. W 1935 roku powstał film "Narzeczona Frankensteina" z Elsą Lanchester.
  • 1976 - Premiera filmu "Rocky" w reżyserii Johna G. Avildsena, z Sylvestrem Stallone w roli Rocky’ego Balboa - tytułowego bohatera. Film zdobył w 1977 trzy Oscary w kategoriach: "najlepszy film”, "najlepszy reżyser” i "najlepszy montaż” oraz siedem nominacji. W następnych latach powstało pięć kontynuacji filmu. Po długiej przerwie, w 2015 roku powstał kolejny obraz o przygodach Rocky’ego Balboa. Również w nim w tytułowej roli wystąpił Sylvester Stallone.
  • 1997 - Uniewinnieniem wszystkich oskarżonych zakończył się pierwszy proces 24 zomowców, biorących udział w pacyfikacji kopalni "Wujek” w Katowicach. 16 grudnia 1981 podczas pacyfikacji strajku górników protestujących przeciw ogłoszeniu stanu wojennego zginęło dziewięciu górników, a 23 zostało rannych. Wyrok ten został uchylony 5 grudnia 1998 roku przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, który skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia. 31 maja 2007 roku sąd skazał w trzecim procesie dowódcę plutonu ZOMO na 11 lat więzienia, a 14 milicjantów na kary od 2,5 roku do trzech lat pozbawienia wolności.
Fot. pixabay.com
Fot. pixabay.com
  • 1551 - Urodził się Henryk III Walezy, ostatni z francuskiej dynastii Walezjuszów, książę Orleanu, w latach 1573 -1575 - pierwszy elekcyjny król Polski jako Henryk I, od 1574 roku król Francji jako Henryk III. Zasłynął ucieczką z Polski, gdy otworzyły się możliwości objęcia tronu w Paryżu.
  • 1692 - Oskarżony o czary 80-letni Amerykanin Giles Corey został stracony przez zmiażdżenie kamieniami jako ofiara procesu czarownic w Salem w Nowej Anglii. Wcześniej Corey zrezygnował dobrowolnie z procesu, dzięki czemu jego majątek, w tym ziemia, nie przeszły na własność państwa. Zgodnie z angielskim prawem konfiskata majątku mogła nastąpić tylko po procesie, a ten nie mógł być wszczęty, bo oskarżony w żaden sposób nie odniósł się do stawianych mu zarzutów. W procesach czarownic z Salem w kolonii Massachusetts, od 2 czerwca do 22 września 1692 roku, sąd skazał na śmierć przez powieszenie łącznie 19 osób.
  • 1783 - W Wersalu pod Paryżem odbył się pierwszy „załogowy” lot balonem, na pokładzie którego znalazły się: baran, kogut i kaczka. Francuzi, bracia, Joseph Michel i Jacques Étienne Montgolfier wraz ze szwajcarskim fizykiem Ami Argandem zbudowali balon na gorące powietrze. Doświadczenie ze zwierzętami w koszu balonu miało ustalić jaki wpływ na żywe organizmy będzie miała podróż powietrzna. Po tej próbie rozpoczęto przygotowania do lotu z udziałem ludzi. Taki lot odbył się 21 listopada.
  • 1839 - Urodził się George Cadbury, angielski przemysłowiec i filantrop. Rozwinął handel kakao, zapoczątkowany przez ojca i nazwał swoim nazwiskiem firmę - dziś największego brytyjskiego producenta czekolady. Zainspirowany ideami kwakrów, wybudował dla swoich robotników, na przedmieściach Birmingham, wioskę Bournville, gdzie mieli zapewnione mieszkania, pomoc finansową na edukację dzieci i opiekę socjalną.
  • 1888 - W belgijskim mieście Spa odbył się pierwszy na świecie konkurs piękności. Tytuł najpiękniejszej zdobyła osiemnastoletnia Kreolka z Gwadelupy, Marthe Soucaret, która w nagrodę otrzymała 5000 franków a jej portret umieścił na swojej okładce francuski magazyn "L’Illustriation". W finale wzięło udział 21 kobiet, które wybrano spośród 350, które nadesłały swoje zdjęcia. Panie w konkursie prezentowały się w długich sukniach.
  • 1893 - Nowa Zelandia jako pierwszy kraj na świecie przyznała czynne prawo wyborcze kobietom. Wcześniej w 1869 roku jako pierwsze prawo do głosowania wywalczyły kobiety w amerykańskim stanie Wyoming ale w całych Stanach Zjednoczonych kobiety uzyskały możliwość głosowania w 1920 roku. W Europie prawo wyborcze jako pierwsze uzyskały w 1906 roku mieszkanki Finlandii. Polki otrzymały czynne prawo wyborcze w 1918 roku.
  • 1929 - W Białowieży utworzono rezerwat pokazowy żubrów w celu restytucji tego zwierzęcia w Polsce. Jako pierwsze umieszczono w rezerwacie pochodzącego z Danii żubrobizona Kobolda i pochodzącego z Niemiec żubra Borusse. W kolejnych latach rezerwat powiększono z 28 do 59 hektarów i sprowadzano kolejne żubry. W 1939 roku w rezerwacie było już 16 żubrów. Obecnie w polskiej części Puszczy Bia­łowieskiej jest ich około tysiąca..
  • 1934 - Urodził się Brian Epstein, brytyjski manager zespołu The Beatles. Działalność Epsteina doprowadziła do stworzenia image’u The Beatles i przyczyniła się do ich początkowego sukcesu. Zmarł 27 sierpnia 1967 roku.
  • 1935 - Zmarł Konstanty Ciołkowski, rosyjski uczony, pionier kosmonautyki pochodzenia polskiego. Na początku XX wieku ogłosił teorię lotu rakiety i teorię ruchu rakiet wielostopniowych.
  • 1940 - Rotmistrz Witold Pilecki dobrowolnie dał się zatrzymać hitlerowcom w czasie wielkiej obławy w Warszawie, gdzie okupanci aresztowali około 2 tysięcy mężczyzn. Rotmistrz Pilecki chciał w ten sposób dostać się w celach wywiadowczych do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Tam zorganizował wśród więźniów tajną siatkę pod nazwą Związek Organizacji Wojskowej. Jej członkami byli głównie oficerowie i podoficerowie Wojska Polskiego.
  • 1953 - W fabryce na Żeraniu wyprodukowano pierwszy polski silnik do samochodu FSO Warszawa M-20. Wcześniej Warszawa M-20, której pierwszy egzemplarz zjechał z taśmy 6 listopada 1951 roku, była montowana z części importowanych ze Związku Radzieckiego. W 1954 roku zaczęto montować nadwozia z polskich wytłoczek oraz mosty i wały napędowe, a także przekładnie kierownicze.
  • 1963 - Zniesiono blokadę Wrocławia, zarządzoną po wybuchu w mieście epidemii czarnej ospy. Była to ostatnia w Polsce i jedna z ostatnich w Europie epidemia ospy prawdziwej. Zachorowało 99 osób, z których siedem zmarło.
  • 1982 - Odnotowano pierwsze znane użycie emotikonów przedstawiających grymas twarzy obrócony o 90 stopni w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Zrobił to profesor Scott Fahlman z Carnegie Mellon University. Sam pomysł typograficznych emotikonów złożonych ze znaków przestankowych pojawił się po raz pierwszy 30 marca 1881 roku w satyrycznym amerykańskim magazynie "Puck". Były to wówczas emotikony składające się ze znaków umieszczonych w kilku liniach jeden pod drugim.
  • 2019 - Zmarł ojciec Hubert Czuma, jezuita, działacz opozycji w okresie PRL. Był duszpasterzem akademickim w Bydgoszczy, Kaliszu, Szczecinie i Lublinie, od 1968 roku był przełożonym wspólnoty jezuickiej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Razem z braćmi: Andrzejem, Benedyktem, Jerzym i Łukaszem uczestniczył w pracy organizacji Ruch, co stało się powodem jego aresztowania w 1970 roku. W latach 1977–1979 był współorganizatorem Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela oraz Studenckiego Komitetu Solidarności w Szczecinie. W 1978 w trakcie posługi w Szczecinie był organizatorem odczytu opozycjonisty Leszka Moczulskiego, na którym obecnych było około półtora tysiąca słuchaczy. W konsekwencji na żądanie władz został przeniesiony do Radomia, gdzie pracował od 1979. Po wprowadzeniu stanu wojennego organizował msze za ojczyznę oraz pomoc osobom represjonowanym i ich rodzinom. W latach 90. prowadził diecezjalny tygodnik „Ave”.

Fot. pixabay.com
Fot. pixabay.com
  • 490 rok przed naszą erą - Wojska Aten pokonały oddziały perskie w bitwie pod Maratonem. Według legendy, do Aten wysłano po bitwie Filippidesa, żeby ogłosił zwycięstwo Grecji. Przebiegł około 40 kilometrów i po przekazaniu informacji, zmarł z wycieńczenia.
  • 1683 - Wojska polsko-austriacko-niemieckie pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego rozgromiły oblegającą Wiedeń armię Imperium Osmańskiego dowodzoną przez wezyra Kara Mustafę. Straty Turków w bitwie wyniosły do 20 tysięcy zabitych i pięciu tysięcy rannych, podczas gdy sprzymierzeni stracili 1500 zabitych i około 2,5 tysiąca rannych. Po klęsce pod Wiedniem Turcja przestała zagrażać Europie.
  • 1857 - 425 osób zginęło w wyniku zatonięcia amerykańskiego statku "Central America” w czasie huraganu niedaleko wybrzeża stanu Karolina. Na pokładzie statku płynącego z Panamy do Nowego Jorku było 477 pasażerów i 101 członków załogi. Statek przewoził 14 ton złota. W 1988 roku poszukiwacze skarbów wydobyli z wraku statku część złota o wartości około 150 milionów dolarów.
  • 1897 - Urodziła się Irena Joliot-Curie, francuska fizyk i chemik, profesor Sorbony, dyrektor Instytutu Radowego w Paryżu, współodkrywczyni zjawiska sztucznej promieniotwórczości, za co w 1935 roku wraz z mężem otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Działaczka społeczna, walcząca o pokój światowy, córka Marii Skłodowskiej-Curie.
  • 1921 - Urodził się Stanisław Lem, pisarz, filozof i satyryk, znany głównie z utworów science-fiction. Po wprowadzeniu stanu wojennego wyjechał do Niemiec, a następnie do Austrii, gdzie mieszkał do 1988 roku. Pisarz zadebiutował w 1946 roku nowelą "Człowiek z Marsa", w 1951 roku ukazała się jego pierwsza powieść "Astronauci". Najważniejsze jego dzieła to powieści fantastyczno-naukowe: "Solaris", "Powrót z gwiazd", "Eden", "Głos Pana", "Wizja lokalna", zbiory opowiadań "Dzienniki gwiazdowe" i "Księga robotów". Był też autorem esejów filozoficznych "Summa technologiae" i "Filozofia przypadku". Przez kilkanaście ostatnich lat zajmował się publicystyką na łamach "Tygodnika Powszechnego". Stanisław Lem został odznaczony Orderem Orła Białego.
  • 1930 - Urodził się Piotr Skrzynecki, reżyser, scenarzysta, założyciel i konferansjer krakowskiego kabaretu "Piwnica pod Baranami”, którym kierował ponad 40 lat. Wystąpił między innymi w filmach fabularnych i dokumentalnych: "Kalosze szczęścia”, "Aria dla atlety”, "Sukcesja”, "Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny”, "Piwnica pod Baranami Piotra Skrzyneckiego”. Zmarł 27 kwietnia 1997 roku.
  • 1939 - Podczas spotkania w Jełowej pod Opolem dygnitarzy III Rzeszy Adolf Hitler zapowiedział bombardowanie Warszawy oraz zniszczenie polskiej szlachty i duchowieństwa, jako warstw przywódczych. Szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu generał Wilhelm Keitel przedstawił plany rozwiązania problemu polskiego. Zakładały one podział ziem polskich między Związek Radziecki i Niemcy wzdłuż linii Narew-Wisła-San oraz utworzenie małego państewka polskiego, którego władze zmuszone byłyby podpisać pokój z Niemcami. Ponadto Niemcy zakładały oddanie Litwie Wileńszczyzny oraz utworzenie, za zgodą Józefa Stalina, odrębnego ukraińskiego państwa z terenów Galicji i tak zwanej "polskiej Ukrainy”.
  • 1939 - Na rynku w Końskich Niemcy rozstrzelali 22 Żydów. Wcześniej zostali oni zmuszeni do kopania grobów na skwerze obok kościoła dla żołnierzy niemieckich poległych w bitwie pod Kazanowem.
  • 1940 - Grupa dzieci przypadkowo odkryła w południowo-zachodniej Francji jaskinię Lascaux, której wnętrza pokrywają malowidła naskalne z okresu paleolitu. Uważa się, że francuska grota zawiera jedne z najciekawszych i najdoskonalszych przykładów malarstwa prehistorycznego. Na 150 metrach korytarzy znajduje się około 150 malowideł i ponad 15 tysięcy rytów skalnych.
  • 1941 - W Tarnowie rozstrzelana została przez Niemców Helena Marusarzówna, narciarka, wielokrotna mistrzyni Polski. W czasie II wojny światowej działała w konspiracji, jako kurier tatrzański. Została schwytana w marcu 1940 przez żandarmerię słowacką i przekazana w ręce niemieckiego gestapo. Torturowana wielokrotnie, nie zdradziła żadnej z tajnych informacji, jednakże gestapo znalazło w jej bagażu list w języku węgierskim. Pośmiertnie odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.
  • 1944 - Urodził się Barry White, amerykański wokalista, pianista, kompozytor, autor tekstów i producent nagrań, mistrz muzyki soul. Sprzedano ponad 100 milionów jego płyt, które 106 razy otrzymały tytuł złotego, a 41 - platynowego albumu. Zmarł 4 lipca 2003 roku.
  • 1958 - Jack Kilby, amerykański inżynier, przedstawił pierwszy na świecie obwód scalony, złożony z tranzystorów, oporników i kondensatorów, którego podłoże wykonane było z silikonu. Dzięki temu wynalazkowi znacznie przyspieszone zostały prace nad skonstruowaniem komputera. Jack Kilby otrzymał za swój wynalazek Nagrodę Nobla w 2000 roku.
  • 1960 - Urodził się Wojciech Jagielski, dziennikarz, reportażysta i pisarz, korespondent wojenny. Jest autorem książek dotyczących Afganistanu, Czeczenii i Kaukazu, Ugandy oraz RPA. Zajmuje się problematyką Afryki, Azji Środkowej, był obserwatorem konfliktów zbrojnych w Afganistanie, Tadżykistanie, Czeczenii i Gruzji.
  • 1960 - Zmarł Franciszek Gil, pisarz i reportażysta. W 1938 roku opublikował w miesięczniku "Sygnały” głośny tekst w sprawie antysemickich nastrojów w środowisku uniwersyteckim Lwowa. Po wojnie współpracował z tygodnikiem "Odrodzenie”.
  • 1968 - Zmarł Ryszard Siwiec, żołnierz AK, filozof, pracujący, jako księgowy w Przemyślu. Cztery dni wcześniej w proteście przeciwko inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację oblał się rozpuszczalnikiem i podpalił w czasie ogólnokrajowych dożynek na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie w obecności szefów partii, dyplomatów i 100 tysięcy widzów. Zostawił testament oraz taśmę magnetofonową z nagraniem, w którym wyjaśnił powody swojej dramatycznej decyzji. Jego protest został przemilczany przez polskie media. Urodził się 7 marca 1909 roku.
  • 1981 - W Berlinie Zachodnim założono stowarzyszenie hakerów Chaos Computer Club. Organizacja zrzesza około czterech tysięcy osób z krajów niemieckojęzycznych. Jest jedną z największych oraz najbardziej wpływowych tego typu organizacji. Światową sławę CCC uzyskał poprzez włamanie do niemieckiej sieci komputerowej oraz przelanie 134 tysięcy marek niemieckich na konto klubu. Pieniądze zostały zwrócone następnego dnia. W 1989 roku grupa niemieckich crackerów pod przewodnictwem Karla Kocha została aresztowana za włamanie do komputerów rządowych USA i sprzedanie KGB kodu źródłowego systemu operacyjnego. 40. rocznica
  • 2001 - Po atakach terrorystycznych na Stany Zjednoczone po raz pierwszy w historii uruchomiono procedury związane z artykułem piątym Traktatu północnoatlantyckiego, który mówi, że atak na dowolne państwo należące do NATO jest atakiem na cały Sojusz. Zawarta w tym artykule formuła "casus foederis” jest szczególnym rodzajem solidarności wojskowej między członkami Sojuszu.
Caspar David Friedrich - Abtei im Eichwald
Caspar David Friedrich - Abtei im Eichwald
  • 1638 - Urodził się Ludwik XIV, król Francji od 1643 roku, syn Ludwika XIII, przedstawiciel dynastii Burbonów. Najwybitniejszy europejski reprezentant absolutyzmu i najdłużej panujący monarcha europejski - 72 lata na tronie. Uporządkował finanse państwa, popierał rozwój handlu i rzemiosła, otoczył mecenatem kulturę. Dzięki stworzeniu silnej armii i floty prowadził liczne wojny i powiększył terytorium Francji. Znany z powiedzenia "Państwo to ja".
  • 1666 - W Londynie zakończył się po trzech dniach pożar, który zniszczył 13 tysięcy 200 budynków i 87 kościołów, w sumie dwie trzecie powierzchni miasta. Zginęło sześć osób. Pożar wybuchł w piekarni we wschodniej części miasta. Z powodu silnego wiatru i konstrukcji budynków z materiałów łatwopalnych ogień przeniósł się na całe miasto. W 1667 parlament uchwalił podatek węglowy z przeznaczeniem na fundusz odbudowy Londynu. Miasto odbudowano na podstawie istniejącej, jeszcze średniowiecznej, struktury ulic, jednak już z wykorzystaniem trwalszych materiałów, poprawiając warunki sanitarne i dostępność do budynków.
  • 1698 - Car Rosji Piotr I Wielki wprowadził podatek od posiadania brody. Brody mogli nosić tylko duchowni, chłopi i kupcy. Ci ostatni za specjalną opłatą.
  • 1735 - Urodził się Johann Christian Bach, jeden z najbardziej wszechstronnych kompozytorów drugiej połowy XVIII wieku, syn Johanna Sebastiana Bacha. Styl jego muzyki, często określany jako galant, wywodzi się z orkiestrowej muzyki baroku oraz przede wszystkim opery. Miał olbrzymi wpływ na muzykę Wolfganga Amadeusa Mozarta. Cechy szczególne jego muzyki to wdzięczna melodyka, doskonałe wyczucie formy oraz pomysłowość w wykorzystaniu faktury i kolorystyki orkiestrowej.
  • 1774 - Urodził się Caspar David Friedrich, niemiecki malarz uznawany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli malarstwa romantycznego. Jego najważniejsze dzieła to: "Krzyż w górach", "Opactwo w dębowym lesie" oraz "Wędrowiec nad morzem mgły".
  • 1817 - Urodził się Aleksiej Tołstoj, rosyjski poeta, dramaturg, prozaik, autor między innymi powieści "Książę srebrny", dramatu "Śmierć Iwana Groźnego" oraz opowiadań fantastycznych "Upiór".
  • 1876 - Urodził się Łukasz Siemiątkowski, znany też, jako "Tata Tasiemka", gangster działający na warszawskiej Woli, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej od 1903, radny Warszawy z listy PPS, konspirator w podziemiu antyniemieckim w czasie II wojny światowej. Był pierwowzorem Kuma Kaplicy, bohatera powieści "Król" Szczepana Twardocha i serialu, który powstał na jej podstawie. Zmarł w lutym 1944 roku w niemieckim obozie zagłady KL Majdanek.
  • 1912 - Urodził się John Cage, amerykański kompozytor muzyki współczesnej. Eksperymentował z wieloma gatunkami muzyki, przy okazji przerabiając tradycyjne instrumenty. W swoich ekstrawaganckich realizacjach poszedł dalej niż jakikolwiek inny kompozytor współczesny.
  • 1915 - Zmarł Stanisław Witkiewicz, malarz, literat, krytyk sztuki, filozof. Inspirowany sztuką ludową i budownictwem góralskim stworzył zasady stylu zakopiańskiego. Ojciec Stanisława Ignacego Witkiewicza - Witkacego.
  • 1916 - Premiera amerykańskiego filmu niemego "Nietolerancja" w reżyserii Davida Warka Griffitha. Jest to opowieść o nietolerancji dotykającej człowieka. Na fabułę składają się cztery wątki, które opisują: upadek Babilonu, męczeństwo Jezusa, wydarzenia nocy świętego Bartłomieja oraz czasy współczesne filmowi. "Nietolerancja" kończy się alegorią sugerującą wyzwolenie wszystkich ludzi z niewoli. Było to jedno z najdroższych przedsięwzięć w dziejach kina niemego - kosztował około dwóch milionów dolarów. "Nietolerancja" poniosła jednak klęskę finansową, swoją pacyfistyczną wymową nie pasowała, bowiem do wydarzeń I wojny światowej. W 1989 roku "Nietolerancja" znalazła się w National Film Registry jako budująca dziedzictwo kulturalne Stanów Zjednoczonych.
  • 1936 - Pierwsza kobieta, Amerykanka Beryl Markham, pokonała samotnie Atlantyk za sterami samolotu w trudniejszym, zachodnim kierunku. Markham wystartowała z Abingdon w Wielkiej Brytanii jednosilnikowym samolotem Percival Meew i po 20-godzinnym locie, kiedy skończyło się paliwo, wylądowała na torfowisku w Nowej Szkocji w Kanadzie.
  • 1939 - Gdy w Polsce trwały walki, na froncie zachodnim toczyła się wojna, nazywana przez Niemców "wojną siedzącą”, a przez Francuzów "dziwną wojną". Francuzi podjęli ograniczoną ofensywę w Zagłębiu Saary. Mając znaczną przewagę liczebną i materiałową, wkroczyli jedynie osiem kilometrów w głąb terytorium Niemiec na odcinku frontu o szerokości 32 kilometrów. Mimo że nie napotkali przy tym większego oporu Niemców, zatrzymali się przed umocnieniami Linii Zygfryda. Wkrótce potem, 12 września, na posiedzeniu Rady Najwyższej Sprzymierzonych w Abbeville Francja i Wielka Brytania postanowiły, że nie udzielą Polsce realnej, wojskowej pomocy. Francuskie dywizje wycofały się więc za umocnienia Linii Maginota, podczas gdy przysłany na kontynent Brytyjski Korpus Ekspedycyjny stał bezczynnie na granicy francusko-belgijskiej do maja 1940 roku.
  • 1939 - Stany Zjednoczone ogłosiły neutralność w II wojnie światowej. USA przystąpiły do wojny dwa lata później, 7 września 1941 roku, po ataku japońskim na Pearl Harbor.
  • 1942 - Początek tak zwanej Wielkiej Szpery, akcji, w czasie której Niemcy deportowali z łódzkiego getta do niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem dzieci oraz osoby starsze i chore, w sumie ponad 15 tysięcy Żydów. Akcja wywózki trwała do 12 września 1942 roku.
  • 1942 - Dowódca SS i policji na dystrykt warszawski wydał obwieszczenie przypominające o karze śmierci za udzielanie pomocy Żydom.
  • 1942 - Urodziła się Teresa Tuszyńska, aktorka i modelka. Wystąpiła w filmach: "Rozwodów nie będzie", "Tarpany", "Biały niedźwiedź", "Poczmistrz". Największą popularność przyniosła jej rola Margueritte w filmie Janusza Morgensterna "Do widzenia, do jutra".
  • 1945 - Szyfrant ambasady Związku Radzieckiego w Ottawie, Igor Guzenko, opuścił służbę i przekazał Kanadyjczykom 109 dokumentów dotyczących działalności szpiegowskiej Głównego Zarządu Wywiadowczego - GRU - w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Dokumenty dotyczyły między innymi wykradania tajemnic nuklearnych i metod osadzania tak zwanych uśpionych szpiegów.
  • 1946 - Urodził się Freddie Mercury, brytyjski piosenkarz, kompozytor, wokalista popularnej grupy "Queen". Autor takich utworów, jak "Bohemian Rhapsody”, "We Are the Champions”, "Somebody to Love”. Wielokrotnie wyróżniany tytułem jednego z najlepszych wokalistów w historii muzyki popularnej. Zasłynął z charakterystycznej i niezwykłej dla rockowych wokalistów barwy głosu oraz skali, która wynosiła cztery oktawy. Wspólnie z Queen zagrał ponad 700 koncertów na całym świecie. Jednym z najlepszych był charytatywny koncert Live Aid w 1985 roku. Głównym jego bohaterem był Mercury, występ trwał 20 minut i został zaliczony do najlepszych koncertów w historii muzyki rockowej. Bezpośrednio po nim Elton John powiedział "ukradli przedstawienie dla siebie”.
1234567