Radio Szczecin
Zygmunt Edward Szendzielarz – major kawalerii Wojska Polskiego i Armii Krajowej. Fot. www.wikipedia.org / (CC0 domena publiczna)
70 lat temu, 8 lutego 1951 roku, w warszawskim więzieniu na Mokotowie został stracony Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka", major kawalerii Wojska Polskiego i Armii Krajowej, dowódca 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, żołnierz antykomunistycznego podziemia. Wyrok wykonano strzałem w tył głowy.
Wcześniej, w pokazowym procesie, komunistyczne władze skazały Szendzielarza na osiemnastokrotną karę śmierci. W 2016 roku został pośmiertnie awansowany do stopnia pułkownika.
Lidia Eberle, towarzyszka życia Zygmunta Szendzielarza po śmierci jego żony, aresztowana razem z nim i skazana na dożywocie, tak po latach wspominała ich ostatnie spotkanie w więzieniu. - Po południu, gdzieś o 17 wysłali mnie z celi. Powiedzieli, że możemy rozmawiać tak długo, jak chcemy. Ja byłam tak zszokowana i niewiele mówiłam. On powiedział, żebym wyszła za mąż i się uczyła - mówi pani Lidia.
Zygmunt Szendzielarz brał udział w kampanii wrześniowej, później wstąpił do konspiracji. W 1943 roku został dowódcą 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej. Nazywana "Brygadą Śmierci" walczyła z Niemcami, a także współpracującymi z nimi Litwinami oraz z partyzantką sowiecką. Po rozwiązaniu brygady w lipcu 1944 roku "Łupaszka" z częścią żołnierzy przeszedł na Białostocczyznę.
Na początku 1945 został mianowany komendantem partyzantki Okręgu Białostockiego Armii Krajowej Obywatelskiej, a 5. Wileńska Brygada stała się oddziałem dyspozycyjnym Komendy AKO. Jednostka prowadziła walki z regularnymi oddziałami Armii Czerwonej, Ludowego Wojska Polskiego, Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa.
Kiedy we września 1945 Szendzielarz otrzymał rozkaz rozformowania oddziału, podjął decyzję o kontynuowaniu działalności konspiracyjnej. W kwietniu 1946 roku odtworzył w Borach Tucholskich 5. Wileńską Brygadę i stanął na jej czele. Działała na terenie województwa zachodniopomorskiego, gdańskiego i olsztyńskiego. Jeszcze w tym samym roku, razem z niewielką grupą żołnierzy, przeniósł się na teren Białostocczyzny, gdzie dołączył do 6. Brygady Wileńskiej.
Wiosną 1947 zaprzestał walki zbrojnej i przeniósł się na Śląsk. Rok później w Osielcu pod Jordanowem został aresztowany i osadzony w więzieniu przy Rakowieckiej. Był przesłuchiwany około 50 razy, a także torturowany. Podczas procesu, winę za wszystkie zarzuty wystosowane wobec jego podkomendnych wziął na siebie. Skazany na śmierć 2 listopada 1950 roku, zamordowany trzy miesiące później, 8 lutego 1951 roku. Został pochowany w bezimiennym grobie. Wyroki ciążące na Zygmuncie Szendzielarzu sąd uchylił w 1993 roku.
Przez kilkadziesiąt lat komuniści ukrywali miejsce pochówku zamordowanych przez bezpiekę. W 2008 roku na wojskowych Powązkach odbył się symboliczny pogrzeb majora Szendzielarza. Jego szczątki zostały odnalezione w 2013, w kwaterze "Na Łączce" na Powązkach. 24 kwietnia 2016 roku odbył się uroczysty pogrzeb państwowy. Pułkownik Zygmunt Szendzielarz spoczął w rodzinnej mogile na powązkowskim Cmentarzu Wojskowym.
Lidia Eberle, towarzyszka życia Zygmunta Szendzielarza po śmierci jego żony, aresztowana razem z nim i skazana na dożywocie, tak po latach wspominała ich ostatnie spotkanie w więzieniu. - Po południu, gdzieś o 17 wysłali mnie z celi. Powiedzieli, że możemy rozmawiać tak długo, jak chcemy. Ja byłam tak zszokowana i niewiele mówiłam. On powiedział, żebym wyszła za mąż i się uczyła - mówi pani Lidia.
Zygmunt Szendzielarz brał udział w kampanii wrześniowej, później wstąpił do konspiracji. W 1943 roku został dowódcą 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej. Nazywana "Brygadą Śmierci" walczyła z Niemcami, a także współpracującymi z nimi Litwinami oraz z partyzantką sowiecką. Po rozwiązaniu brygady w lipcu 1944 roku "Łupaszka" z częścią żołnierzy przeszedł na Białostocczyznę.
Na początku 1945 został mianowany komendantem partyzantki Okręgu Białostockiego Armii Krajowej Obywatelskiej, a 5. Wileńska Brygada stała się oddziałem dyspozycyjnym Komendy AKO. Jednostka prowadziła walki z regularnymi oddziałami Armii Czerwonej, Ludowego Wojska Polskiego, Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa.
Kiedy we września 1945 Szendzielarz otrzymał rozkaz rozformowania oddziału, podjął decyzję o kontynuowaniu działalności konspiracyjnej. W kwietniu 1946 roku odtworzył w Borach Tucholskich 5. Wileńską Brygadę i stanął na jej czele. Działała na terenie województwa zachodniopomorskiego, gdańskiego i olsztyńskiego. Jeszcze w tym samym roku, razem z niewielką grupą żołnierzy, przeniósł się na teren Białostocczyzny, gdzie dołączył do 6. Brygady Wileńskiej.
Wiosną 1947 zaprzestał walki zbrojnej i przeniósł się na Śląsk. Rok później w Osielcu pod Jordanowem został aresztowany i osadzony w więzieniu przy Rakowieckiej. Był przesłuchiwany około 50 razy, a także torturowany. Podczas procesu, winę za wszystkie zarzuty wystosowane wobec jego podkomendnych wziął na siebie. Skazany na śmierć 2 listopada 1950 roku, zamordowany trzy miesiące później, 8 lutego 1951 roku. Został pochowany w bezimiennym grobie. Wyroki ciążące na Zygmuncie Szendzielarzu sąd uchylił w 1993 roku.
Przez kilkadziesiąt lat komuniści ukrywali miejsce pochówku zamordowanych przez bezpiekę. W 2008 roku na wojskowych Powązkach odbył się symboliczny pogrzeb majora Szendzielarza. Jego szczątki zostały odnalezione w 2013, w kwaterze "Na Łączce" na Powązkach. 24 kwietnia 2016 roku odbył się uroczysty pogrzeb państwowy. Pułkownik Zygmunt Szendzielarz spoczął w rodzinnej mogile na powązkowskim Cmentarzu Wojskowym.
