Pro-rock

Być jak Rocky. Gonna Fly Now

ProRocky

Autor pokonuje siebie w 880. kilometrowym ultramaratonie. Gonna Fly Now | Fot. AF.O Studio

Zabrałem synów do kina. Właśnie mija 50 lat od premiery kultowego dramatu obyczajowego, jakim jest Rocky. Kina przypominają teraz ten obraz sprzed pół wieku. To uniwersalna przypowieść o ludzkiej kondycji. Film ten, nakręcony w 1976 roku, to nie jest typowe kino sportowe, choć mocnego sportu jest tu pod dostatkiem. Cieszę się, że mogłem ten obraz po raz pierwszy zobaczyć na dużym ekranie, na dodatek w otoczeniu synów.

W tym filmie chodzi przede wszystkim o godność. Jest tu walka, ale przede wszystkim walka o szacunek do samego siebie. Rocky to życiowy rozbitek, który ma tego pełną świadomość. Kiedy nadarza się okazja na walkę życia, wie, że chce „tylko przeżyć 15 rund”. Nie chce być „kolejnym pętakiem z dzielnicy”. To opowieść o odzyskiwaniu utraconej godności, o samotności i potrzebie bliskości. Jego dziewczyna, Adrian, również żyje na marginesie społecznego świata – jest wycofana i nieśmiała. Oboje są odrzuceni przez społeczeństwo i potwornie samotni. Jednak są dla siebie oparciem i idealnie się uzupełniają – „wypełniają luki”, jak to określił Rocky.

W strukturze filmu zaszyte są dwa wielkie mity: American Dream oraz motyw drugiej szansy. Amerykański sen balansuje tutaj jednak na granicy cynizmu. Druga szansa, którą dostaje Rocky, nie jest przecież wynikiem sprawiedliwego awansu. To czysty kaprys mistrza, który szuka głośnego widowiska. Rocky musi tę szansę okupić morderczym treningiem. Mamy tu także fascynujący aspekt relacji uczeń – mistrz, w której motyw drugiej szansy zarysowuje się również przed starym trenerem, Mickeyem.

Ten dwugodzinny seans to prawdopodobnie niedościgniony wzór i konspekt dla opowieści typu „od zera do bohatera”. Niemniej warto zwrócić uwagę na następne części tej historii. I choć sequele mają w sobie mniej szczerości i neorealistycznej surowości pierwszej odsłony, to kolejne dwa rozdziały wciąż trzymają wysoki poziom psychologicznego realizmu. Myślę nawet, że tego pogłębionego spojrzenia na bohatera jest tam o wiele więcej, niż popkultura przypisuje tym dwóm kontynuacjom. Gdybym miał to opisać jednym zdaniem: w Rocky II mamy psychologię syndromu oszusta i kompleksu niższości, a Rocky III to anatomia pychy i lęku przed prawdą. Niemniej każda z tych części, zarówno razem, jak i osobno, niesie uniwersalny przekaz, że warto podjąć walkę z przeciwnościami losu. Dla osób aktywnych, uprawiających sport, te filmy stanowią potężny bodziec do działania i budują wiarę we własne możliwości.

Spoiwem, ale i czystym środkiem dopingującym serii, od samego początku jest muzyka. Bill Conti, jego fanfary i „Gonna Fly Now” to absolutna muzyczna glukoza dla całej sagi. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych zestawów nut motywacyjnych w historii popkultury. I choć w trzecim epizodzie otrzymujemy dodatkowo potężne uderzenie w postaci „Eye of the Tiger” zespołu Survivor, to i tak orkiestrowe tematy Contiego spajały wszystkie odsłony opowieści. Wracały w najważniejszych, najbardziej poruszających momentach – w tym w filmie Rocky Balboa z 2006 roku. Pamiętam moje ówczesne wzruszenie w kinie na koniec tamtego seansu. Zresztą teraz, po wyjściu z sali z synami, w sercu też drgnęła mocna emocja.

O kulisach powstawania filmu, o scenariuszu i o samym Sylvestrze Stallone, który ten świat stworzył, nie będę się tutaj rozpisywać. Nie muszę, ponieważ historia Balboi w swoim ogólnym rysie niezwykle mocno przypomina zmagania samego aktora z losem. Już za chwilę, 20 listopada 2026 roku, na nasze ekrany wchodzi film biograficzny „I play Rocky”, opowiadający o początkach i kulisach powstawania tego dzieła. Tam znajdziecie wszystkie te niesamowite historie.

Rocky to film, po którym po prostu mi się chce. Być może po sześciotygodniowej przerwie wrócę w końcu do treningów rowerowych, żeby w 2027 roku być w pełni przygotowanym na kolejne ultramaratony. Zapewne podczas treningowych zmagań nie raz pojawią się w mojej głowie obrazy zdeterminowanego boksera z Filadelfii. Pomoże mi w tym muzyka wybrana z sześciu klasycznych odsłon jego przygód. Być może playlista przygotowana do audycji Prorock stanie się także oficjalną ścieżką dźwiękową wspierającą moje własne, sportowe wysiłki. Bo czasem wcale nie trzeba wygrywać piętnastu rund. Wystarczy, że po długiej przerwie znów poczuje się chęć, by założyć buty i wyjść z domu. Albo po prostu wsiąść na trenażer.

Jeżeli chcecie usłyszeć wspomnianą playlistę, zapraszam bardzo serdecznie na audycję Prorock w sobotę, 7 listopada o godzinie 20:00.

Rocky (1976) Być jak Rocky. Gonna Fly Now

Eye of the Tiger. Singiel Survivor Być jak Rocky. Gonna Fly Now

Rocky. Bill Conti Być jak Rocky. Gonna Fly Now

Polna trawa, a ja omijam cmentarze

Nie wszystek umrę

Posłuchaj audycji - Prorock z 1 listopada | masz czas do 2 grudnia

Nie przepadam za chodzeniem na cmentarz, choć bywam na nim stosunkowo często. Wynika to z moich obowiązków w pracy redakcyjnej. Niemniej jednak cmentarna atmosfera mnie przygnębia. Nekropolie uzmysławiają mi przemijanie i przypominają, że kiedyś przyjdzie także mój własny epilog. Jako chrześcijanin powinienem spoglądać na to miejsce z większą odwagą i bez prób tak silnego zakotwiczania się w doczesności, jakbym miał nigdy nie umrzeć.

Chrześcijaństwo to przecież religia Zmartwychwstania. Zgodnie z 1 Listem do Koryntian, jeżeli Chrystus nie zmartwychwstał, cała nasza wiara jest daremna i próżna. Czasem jednak w życiu duchowym zatrzymujemy się na etapie samego „pójścia do nieba” czy przejścia w zaświaty, zapominając o prawdziwym rdzeniu naszej religii. Dużo łatwiej jest nam wyobrazić sobie abstrakcyjne niebo niż realne zmartwychwstanie umarłych. Ja również, mijając groby, powinienem stale pamiętać o tym wymiarze nadrzeczywistości.

Mimo osobistych oporów i niechęci do odwiedzania cmentarzy, z dużym szacunkiem i ciepłem w sercu patrzę na rzesze rodaków podążających na groby w listopadowe dni. Idą wszyscy: wierzący, ci mniej gorliwi i ci zupełnie niewierzący. Każdy z nich niesie w sobie inne wyobrażenie eschatologiczne, ale każdego prowadzi pamięć o kimś bliskim oraz tęskna miłość. Choć na mogiłę można pójść w każdy inny dzień roku, to właśnie w ten konkretny czas coś w głębi serca zmusza nas, by wyjść z domów tłumnie. Jak pisał poeta:

Ojczyzną moją — to bratnie groby
Pełne wdowiego smętku, żałoby...

W tym szczególnym okresie wolę pominąć całą otaczającą go groteskę. Cmentarne parady mody, rodzinne spotkania, podczas których potrafimy się na siebie boczyć, czy wzajemne ocenianie zniczy i kwiatów przyniesionych przez krewnych – dajmy temu spokój. Najważniejsze i najpiękniejsze jest to nasze wspólne wędrowanie. Pamięć o przodkach. Przecież wielu z nas pokonuje setki kilometrów, aby nawiedzić groby antenatów. Jedziemy na spotkanie z mogiłą, a jednak tak naprawdę jedziemy do człowieka.

Ojczyzną dziecię — to łany twoje

To groby przodków skryte żałobą!

Ta pamięć niesie jednak za sobą pewien refleksyjny ciężar. Ze smutkiem i żalem myślę czasem o tym, że kilkadziesiąt lat po mojej śmierci moi własnie potomkowie nie będą już o mnie pamiętali ani wiedzieli nic konkretnego. Przemijanie męczy mnie na co dzień, a czasem męczy nawet na zapas. Wszystko to przecież minie jak polna trawa.

I te znicze... Jesteśmy ich największym producentem w Europie, a w naszym kraju panuje na nie największe zapotrzebowanie na całym kontynencie. Płomień lampki przypomina o osobie, której już z nami nie ma. Jest symbolem obecności i znakiem, że łącząca nas więź wciąż trwa. Innym przypomina o nadziei zmartwychwstania, stając się światłem w mroku śmierci. A może blask zniczy to wskazówka dla błądzących dusz, pokazująca im drogę? Może to po prostu latarnie nadziei?

Kultywujmy tę tradycję i pamiętajmy. Ci, którzy wierzą, niech głęboko rozważają tajemnicę zmartwychwstania. Tradycja prawosławna bardzo mocno wiąże pamięć o zmarłych z Paschą, czyli świętem Zmartwychwstania Chrystusa. To właśnie radosna nowina o zwycięstwie nad śmiercią jest niesiona w sercach na groby*.

Nie pozwólmy, aby nasza więź z bliskimi kończyła się wraz z ich odejściem. Żyjmy dobrze i czyńmy dobro w taki sposób, aby za sto lat wciąż owocowało ono w świecie – nawet jeśli nikt nie będzie już pamiętał naszego imienia. Żyjmy z nadzieją i wiarą. Ostatnim słowem nigdy nie jest śmierć.

Wyjątkowo – niedzielne spotkanie z audycją Prorock odbędzie się 1 listopada o godzinie 21:00.

*Niemniej jednak społeczność prawosławna naturalnie włącza się w ogólnopolski, kulturowy zwyczaj listopadowej zadumy. Można przecież świętować dwa razy.

Dziady i domy

Dziady i domy Fot. Maciej Papke

Posłuchaj audycji - Prorock "Dziady i domy" | masz czas do 1 grudnia

Mówi się, że domy mają dusze. Przynajmniej niektóre, bo są i te bezduszne, z betonu, w których nie ma wolnej miłości. Ja, urodzony i wychowany w Odrzani – jak te ziemie określa Zbigniew Rokita – dom z duszą widzę w czerwonej cegle, najlepiej klinkierowej, nienagannie położonej. Może być to również mur pruski, mimo że ja Polak.

Podzielę się z Wami refleksją. Gdy w interiorze, ale też w mieście, widzę opuszczone budynki i domy – czasem jeszcze z oszklonymi oknami, a czasem już tylko z lichą kratą okiennic – zastanawiam się nad duszą tych miejsc. Nad życiem, które tętniło w nich na co dzień. Dla kogoś było to przecież miejsce schronienia, odpoczynku, codzienności i świętowania.

Spoglądam na te ściany z oczodołami okien i myślę o tym, kiedy to miejsce było na tyle ważne, że warto było umyć w nim szyby. Kiedy ostatni raz ktoś to robił? Przecież wtedy miało to znaczenie. Czasem patrzę na dom i zastanawiam się, jak wyglądały tam ostatnie święta Bożego Narodzenia albo kiedy przypadał najlepszy czas dla tego miejsca i jego domowników. Ot, takie rozmyślania. Macie podobnie?

Czy domy umierają, bo człowiek ze swoją porcją energii jest ich duszą – tą prawdziwą animą? Chyba tak. Gdy ktoś odchodzi, w jego nieobecności kryje się głęboka cisza. Mieszkania po czyjejś śmierci zawsze stają się cichsze.
Kolega sprawdził kiedyś dla mnie, kto zajmował moje obecne mieszkanie na szczecińskim Niebuszewie. Odszukał historię sprzed stu lat. To było dziwne uczucie – czytać notatkę o tym, kto żył tu do 1945 roku. Okazało się, że był to kolejarz Emil z pobliskiego dworca Stettin Zabelsdorf oraz jego rodzina. Mieszkali w tych samych ścianach, opierali się o te same framugi. To było ich miejsce, tak jak teraz jest moje. Oni również myli okna i świętowali Weihnachten w mroźne zimy. Byli animae tych sześćdziesięciu paru metrów kwadratowych.

Dla nich to mieszkanie było namacalną teraźniejszością. Dla mnie jest fragmentem przeszłości i moją własną codziennością. Nie oszukujmy się – dla kolejnych lokatorów ja też będę tylko kimś w rodzaju „kolejarza z notatki w księdze adresowej”. Może nawet bezimiennym, bo przecież takich ksiąg już się nie prowadzi. Emil i jego bliscy nie mieli pojęcia, że za blisko sto lat ktoś będzie siedział w ich pokojach i zastanawiał się nad ich losem. Tak samo ja nie wiem, kto za jedno stulecie usiądzie w tym miejscu z podobną refleksją o mnie i innych.

Dusza domu nie jest czymś nadprzyrodzonym. To suma śladów ludzi, którzy przez niego przeszli. Ile z nas zostaje we wnętrzach, kiedy nas już w nich nie ma? Przemijamy, a domy – niczym drzewa – umierają stojąc.

I takie są moje rozmyślania na tegoroczne Dziady. W tym Prorocku zagram spokojnie, ale z nutą niepokoju. Zagram tak, jak mi w duszy łka. W wigilię Wszystkich Świętych i tuż przed Zaduszkami o duszach myślimy zazwyczaj intensywniej – a i one wydają się wtedy bardziej obecne.
Spotkanie z Prorockiem w sobotę, 31 października o godzinie 20:00.

Utwory pasujące do Prorocka | Dziady i domy

Cudzesy

Cudzesy | fot. Maciej Papke

Audycja "Cudzesy" do posłuchania do 30 listopada

Ponad dekadę temu przygotowałem przewrotną audycję Prorock. Zagrałem – skupcie się – najmniej lubiane przeze mnie utwory z moich ulubionych płyt. Mamy przecież ulubionych wykonawców, ich ulubione albumy, a na nich ulubione kompozycje. Nie oszukujmy się, mamy też te mniej lubiane, a niektóre z nich w ogóle nielubiane, pomijane przy odsłuchu. Pamiętam, że wśród słuchaczy pojawiło się wtedy wiele oburzonych głosów – że to niedorzeczne, że to absurdalny pomysł na audycję. Właściwie trochę głupi. Były emocje. Na marginesie dodam, że wtedy nieco więcej osób udzielało się na Facebooku pod wpisami dotyczącymi programu.

Do dziś zastanawiam się, skąd wzięły się tamte emocje. Może moje wybory burzyły czyjś muzyczny światopogląd, a być może czasem po prostu boimy się przyznać przed samymi sobą, że coś nam nie pasuje? Z biegiem lat odkrywamy, że to, co wcześniej nam się podobało – muzyka, sztuka, ludzie, zjawiska, wybory życiowe – było ułudą, nieprawdą. Nasze decyzje były często wymuszone przez innych – rodziców, przyjaciół, system, środowisko. Odkrywamy, że część rzeczy, które uważaliśmy za własne, wcale nie musiała być naszym autentycznym wyborem. Dotyczy to zazwyczaj, jak wspomniałem, muzyki, sztuki, autorytetów, przyjaźni, poglądów, a nawet drogi życiowej.

I nie zastanawiam się tutaj, czy w ogóle istnieje autentyczne „ja”, skoro od dzieciństwa kształtują nas język, kultura i relacje. Nie o to akurat chodzi. Z muzyki młodości można po prostu wyrosnąć. Choćby dlatego, że i sami artyści wyrastają ze swej twórczości czy też znikają z horyzontu zdarzeń. Dochodzimy do momentu, w którym potrafimy przyznać przed samym sobą: to jest słaba płyta, ten film nigdy mi się nie podobał.

No właśnie. Powracam wciąż (obecnie już rzadziej) do oglądania Gwiezdnych Wojen – to taka moja mała przypadłość. Wracam do pierwotnej trylogii, zaczynającej się od Epizodu IV. Nie jestem natomiast zdolny do włączenia prequeli, czyli epizodów I–III. Teraz już wiem, że oglądając je kiedyś w kinie, wmawiałem sobie poniekąd, że mi się podobają. Nie, nie podobały mi się aż tak bardzo. Jest jeszcze parę filmowych obrazów, znacznie „poważniejszych” niż Star Wars, które do mnie nie przemawiają. To tak zwane klasyki, którymi zachwycają się moi znajomi. Wiem jednak, że w głębi duszy im się nie podobają, ale nie przyznają się do tego, bo przecież „Słowacki wielkim poetą był”. Niektórzy piją wina, które im nie smakują, bo wciąż myślą, że trenują swoje kubki smakowe. Jeszcze inni spotykają się ze znajomymi, chociaż jest to dla nich męczące. Uważają jednak, że wypada się pomęczyć, bo tak trzeba. Czasami nawet nie do końca sobie uzmysławiamy, że dręczymy się jakąś relacją czy spotkaniem. A to uwiera jak zrolowana skarpetka w ciasnym bucie. Często bronimy własnej biografii nie dlatego, że była dobra, ale dlatego, że trudno nam zaakceptować koszt pomyłki.

W jednym z niedawnych felietonów zatytułowanym „O fotografii” wspominałem o książce Susan Sontag pod tym właśnie tytułem. Od 12 lat próbuję przez nią przebrnąć. Podejść było już pięć. Ostatnio znów chwyciłem za tę pozycję. Zacząłem od początku i zajechałem nieco dalej niż zakładka pozostawiona trzy lata temu. I znów się zatrzymałem. Nie wciąga mnie wybitność tego dzieła. Męczę się nadal, choć czytana na wyrywki, otwierana na chybił trafił, smakuje o wiele lepiej.

I nie podpowiem Wam, co robić, jak żyć. Czy robić teraz remanent życia i sprawdzać termin przydatności niektórych jego aspektów. Niestety nie mam jednoznacznej puenty tych rozmyślań, żadnego epilogu. W tej chwili szukam po prostu łagodnego przejścia, jakiejś konkluzji, która poprowadzi nas do tematu tego wydania audycji Prorock. A są nim covery.

Nad tym muzycznym zagadnieniem pochylałem się w Prorocku już kilkukrotnie i zawsze z innego punktu widzenia – a właściwie słyszenia. Może więc taka fastryga do tego felietonu: czasem cover, ponowne wykonanie jakiegoś utworu, okazuje się lepsze niż oryginał, nawet jeśli ten oryginał był dotąd naszą ulubioną wersją. Bywa tak, że zaciekle bronimy pierwowzoru, choć podświadomie czujemy, że cover jest lepszy. Może być taki ścieg?

W samym Prorocku pójdę jeszcze dalej – zagram piosenki, o których mogliście nawet nie wiedzieć, że są coverami. Słyszymy się w sobotę, 24 października o godzinie 20:00.

Wektory, dawanie i branie

Koncert Madisa w Szczecińskiej Filharmonii | FB/Madis Fot. Tomasz Seidler-Kumor

Prorock zagrany koncertowo | Do posluchania do 18 listopada

Byłem na koncercie. Nie zdarza się to tak często, jakbym sobie tego życzył – mało jest wydarzeń, które interesują mnie na tyle, abym za nie zapłacił. A płacić trzeba całkiem srogo, szczególnie za zagranicznych artystów. Mało jest też koncertów w Szczecinie, które w ogóle wyciągną mnie z domu lub przeorganizują mój dzień. Jestem już poniekąd zmanierowany. Z racji pracy w Radiu Szczecin bywam – zawodowo lub przy okazji – na wielu różnych wydarzeniach odbywających się w naszym Studiu Koncertowym S-1. Przy okazji, bo czasem po prostu jestem w pracy, a na żywo muzyka płynie po korytarzach naszej rozgłośni.

Koncerty, które odbywają się poza Szczecinem i są w kręgu moich zainteresowań, zazwyczaj skutecznie zniechęcają mnie finansowo. Weźmy czerwcowy występ Guns N' Roses. Najtańszy bilet, który umiejscawia mnie na samej krawędzi naszej galaktyki, kosztował 400 zł. Scena z tej odległości ma wielkość pudełka od zapałek. Można wbić się na płytę za 500 zł. Boczne trybuny to prawie 800 zł, o miejscach bliżej sceny nawet nie wspomnę.
Niech będą te trybuny. Koncertem zainteresowana jest cała nasza męska piątka: ja – ojciec-Prorock – z czterema synami. Matematyka samych biletów jest prosta. Doliczmy dojazd w te i we wte – najniższa krajowa nie wystarczy. I jeszcze kup im hot doga po drodze. Kolejny przykład: AC/DC – najtańszy, odległy od sceny bilet kosztuje 750 zł. Dziękuję, postoję.

Tak, można też pójść na koncert samemu. I tu dochodzimy do sedna, do samego rdzenia ambarasu – do wspólnego przeżywania. W świecie według Prorocka ma ono trzy różne postacie.

Wymiar pierwszy: Wewnętrzna, indywidualna ekscytacja

Kiedy jestem na jakimś wydarzeniu lub wyprawie bez mojej atomowej rodziny, odbiór rzeczywistości zawsze jest ułomny. Towarzyszy mu nuta smutku, że najbliżsi tego nie współodczuwają. Tak bywało na samotnych koncertach – fajnie, ale to niepełna radość. Zachłannie czerpię z muzyki, ale pod sceną jest jakoś samotnie. Prawdziwą wartość ma dopiero wspólnotowy odbiór z najbliższymi czy przyjaciółmi.

Drugi wymiar: Koncert to rytuał i transformacja

Drugi wymiar przeżywania to szerszy krąg wspólnoty. To wszyscy inni, którzy przybyli w to samo miejsce. Przyjechali z różnych stron, wskoczyli w t-shirty z logo zespołu lub z okładką płyty na piersiach i plecach. Zrobili fryzury, upodobnili się do swoich idoli. Z nimi też rodzi się więź. Obcy, ale swoi. Podobnie wyjście z żoną i dziećmi to radość szersza, cementująca relacje.

Na koncercie przeżywa się i odbiera całe to promieniowanie ze sceny razem z innymi ludźmi. O ile płyt słucha się w samotności – szczególnie współcześnie, na słuchawkach – o tyle koncert pozwala doświadczyć muzyki całym ciałem i duszą. Basy drżą w klatce piersiowej, wyzwala się energia tłumu, kiedy tysiące obcych sobie osób w tym samym ułamku sekundy czuje dokładnie to samo.

Zrzucamy napięcie po dniach pracy, budujemy społeczność ludzi, którzy w danym momencie czują i myślą podobnie. Koncert to jedno z niewielu miejsc, gdzie setki rąk jednocześnie podnoszą się w tym samym geście. To świecki, wspólny rytuał. Ludzie nie płacą dziś za to, by usłyszeć piosenki – od tego mają Spotify. Płacą za to, by zobaczyć siebie nawzajem reagujących na te piosenki.

A zaraz po tym pojawia się kolejna perspektywa, która mnie intryguje: czy przeżywanie na koncercie to wektory o przeciwnych zwrotach?

Trzeci wymiar: Koncert to żywioł i synergia

Czym koncert jest dla artysty? Tu przeżycia są wektorami o tym samym kierunku, ale przeciwnych zwrotach. Zazwyczaj. Bywałem bowiem na występach, gdzie muzyk lub zespół po prostu przyszli do pracy, profesjonalnie odhaczyli swoje, ale synergii zabrakło.

Najczęściej jednak artysta jest jednocześnie dawcą i biorcą. Daje nam ze sceny moc dźwięków, świateł i energię płynącą ze swoich umiejętności. Ale i on czerpie. Karmi się tłumem. Bierze energię od nas – widzów i słuchaczy. Nasze emocje promieniują w stronę sceny. Perfect też o tym śpiewał: Tysięczny tłum / Spija słowa z mych ust/ Kochają mnie (…) w gardłach rodzi im się śpiew.

Czujecie to, prawda? Te emocje tuż po utworze, po całym występie. Oklaski, krzyki. Ja gwiżdżę – żona mnie za to karci, ale to przecież gwizd aprobaty prostego chłopaka z Niebuszewa. A potem ten wykon w nas rezonuje. Choć najpierw dopada nas „koncertowy zjazd”, czyli tak zwany syndrom Post-Concert Depression. Gasną światła, artysta wraca do swojego busa, a my do zatłoczonego tramwaju. Lądujemy (artysta i my) w tej samej, szarej rzeczywistości z dzwonieniem w uszach – nagle odcięci od potężnego źródła dopaminy.

Ostatnio byłem na koncercie z synami. I z żoną, która oczywiście prosiła, abym w emocjach nie gwizdał. Artysta wystąpił w szczecińskiej Filharmonii, a nazywa się Madis. To twórca szeroko pojętej muzyki elektronicznej, el-muzyki. Jego styl to świetne połączenie klasycznej elektroniki w stylu Berlin School z nowoczesnymi brzmieniami progressive trance, synthwave czy ambientu.

Było mnóstwo soczystych dźwięków, dymu, świateł i laserowa harfa. Ponad dwie godziny muzyki czasu i przestrzeni. Działało tam wiele wektorów energii. Zadowolenie było widać po obu stronach sceny, jakbyśmy razem dokonali jakiegoś wielkiego dzieła – wspólnej pracy i ucztowania zarazem.

To po ile mówicie są te bilety na Rush w Krakowie i Sabaton w Łodzi w przyszłym roku?

A koncertowych kawałków – nie tylko z rockowym zacięciem – posłuchacie w najbliższym „Prorocku” w sobotę, 17 października o godzinie 20:00. Maciej Papke, zapraszam.

O fotografii

O fotografii | fot. Maciej Papke

Prorocka o fotografii możesz posłuchać do 12 listopada

Taki tytuł wymyśliłem sobie do najbliższej audycji Prorock – „O fotografii”. Oczywiście bezwstydnie go zgapiłem z kultowej pozycji napisanej przez Susan Sontag, amerykańską intelektualistkę oraz wybitną badaczkę kultury i fotografii. I wiecie co? Mam wrażenie, że o wiele łatwiej będzie mi znaleźć muzykę do tego programu i pozszywać słowem poszczególne utwory, aniżeli napisać coś sensownego o samej fotografii jako przejawie ludzkiej działalności.

Nie oznacza to wcale, że fotografia jest mi obca czy nieznana. Wręcz przeciwnie. Jestem jej łakomym odbiorcą, a czasem bywam też rzemieślnikiem, wytwórcą i – nazwijmy to górnolotnie – piekarzem tejże. Dlatego dziś pytam za Garry’m Winograndem: komu potrzebny jeszcze jeden fotograf? Albo raczej, trawestując te słowa: komu potrzebny jeszcze jeden tekst o fotografii?

A swoją drogą gorąco polecam dokument filmowy Garry Winogrand: All Things Are Photographable (2018, reż. Sasha Waters Freyer), w którym padają te słowa. Choć można je usłyszeć też w innym znakomitym filmie – Everybody Street (2013, reż. Cheryl Dunn). W tym drugim dokumencie weterani fotografii ulicznej bezlitośnie, ale i z dużym humorem punktują współczesny Nowy Jork. Wspominają, że kiedyś na ulicy spotykało się trzech innych fotografów i wszyscy się znali. Dziś, w erze cyfrowej i w dobie smartfonów, każdy na Manhattanie ma aparat.

To właśnie tam wybrzmiewa gorzka refleksja o kryzysie nadprodukcji obrazów: „Komu potrzebny kolejny fotograf, kolejne zdjęcie, skoro sfotografowano już wszystko i każdego?”. Tamten film powstał trzynaście lat temu (ten felieton piszę w Roku Pańskim 2026). I pomyśleć, że już wtedy wizualne bodźce nas przytłaczały.

Obecnie przyrost zdjęć jest po prostu nieobliczalny. Prócz codziennych, bezwiednych pstryknięć niknących w pamięci smartfonów, mamy na portalach i w tak zwanych social mediach wysyp fotek przypominający ziarenka piasku. To już prawdziwa Sahara obrazów. Nie powiem – te kadry są całkiem ładne, często intrygujące, wymuskane, zaskakujące i robione idealnie pod algorytmy Instagrama czy publiczkę. Gdzieś pomiędzy nimi dryfuje jednak bimbalion najzwyklejszych, powtarzalnych ujęć. Choć trzeba oddać sprawę sprawiedliwości – miejscami bywają one uderzająco Egglestonowskie lub skrojone w surowym stylu Stephena Shore’a.

Statystyki są bezwzględne. W ciągu sekundy na świecie powstaje obecnie 60 tysięcy zdjęć. Co sekundę! W ciągu doby daje to oszałamiającą liczbę ponad 5 miliardów obrazów. Dzień w dzień. I oczywiście gigantyczna większość z nich wykonywana jest za pomocą telefonów komórkowych.

Sam fotografuję od „kiedyś tam”. Przeszedłem wszystkie klasyczne etapy techniczne: od diapozytywów (slajdów), przez chemię, ciemnie, powiększalniki i negatywy, aż po żmudny dobór papieru fotograficznego. Wychowałem się w świecie fizycznych albumów. Do dziś trzymam na półkach te ciężkie woluminy z poprzedniej epoki, skrywające portrety z zamazanymi twarzami – zamazanymi często także w mojej własnej pamięci.

Zatem fotografuję.

Choć obecnie sam już nie wiem, po co to robię. Dla satysfakcji? Chyba wciąż tak. Nadal jednak zastanawiam się, który moment tego całego przedsięwzięcia jest tak naprawdę kulminacyjny. Czy praca nad tematem i szukanie odpowiedniego kadru? Czy sam fizyczny moment naciśnięcia spustu migawki? A może dopiero późniejsza selekcja i nadawanie zdjęciom ostatecznego kształtu w cyfrowej ciemni? Wspomniany Garry Winogrand miał absolutną obsesję na punkcie samego procesu fotografowania. To fascynujący przypadek twórcy, który celowo odkładał wywoływanie klisz na później. Uważał, że samo robienie zdjęcia jest o wiele ciekawsze niż gotowa odbitka. Mawiał, że czeka z wywołaniem filmu rok lub dwa, aby zyskać niezbędny dystans emocjonalny i oceniać złapany kadr w sposób całkowicie obiektywny.

No tak, ale on fotografował analogowo. Chwytał chwilę w 1/125 sekundy, a ten zatrzymany obraz pozostawał w stanie utajonym przez wiele miesięcy. W chwili swojej nagłej śmierci w 1984 roku Winogrand pozostawił po sobie około 2500 niewywołanych rolek filmu oraz kolejne 6500 wywołanych, ale nigdy nieobejrzanych (co wiemy po całkowitym braku stykówek). Do tego doszły tysiące zaległych slajdów. Łącznie zostawił blisko 400 000 klatek, których sam nigdy nie zobaczył na własne oczy.

Wracam więc do nas – współcześnie fotografujących – z prostym pytaniem. Skoro fotografujemy tak potwornie dużo, to dlaczego właściwie to robimy? Może pytanie Winogranda było źle postawione? Może wcale nie chodzi o to, czy światu potrzebny jest kolejny fotograf. Może trzeba zapytać wprost: po co człowiekowi w ogóle potrzebne jest jeszcze jedno zdjęcie?

Zatem fotografuję i wciąż czerpię z tego satysfakcję, ale bezpowrotnie umknął mi gdzieś głębszy cel tej działalności. Sam nie wiem... Pasja powinna mieć chyba jakiś wyraźny azymut, a ja swój gdzieś zgubiłem. Zagubiłem się w tej fotografii jak Kazik w wielkim mieście.

Po raz kolejny łączę w swojej audycji muzykę i obraz. Tak było przy programach poświęconych kultowym okładkom płyt, tak będzie i tym razem. Nadchodzący Prorock będzie opowieścią o fotografii. Może o próbie zatrzymania czegoś, czego zatrzymać się przecież nie da – młodości, uciekającej chwili, a czasem miłości?

Fotografia bywa specyficznym sposobem patrzenia na świat – chłodnym, czysto obserwacyjnym, jak w utworze The Camera Eye grupy Rush. A czasem staje się bolesnym śladem czyjejś urwanej historii, jak w piosence Sean Flynn zespołu The Clash.

Jeszcze nie wiem, jaki odcień fotograficznej pasji ostatecznie wybrzmi na antenie. Może opowiem bardziej o samym intymnym obcowaniu z aparatem aniżeli o słynnym, bressonowskim „decydującym momencie”?

Sprawdźcie to sami w sobotę, 10 października o godzinie 20:00 w Radiu Szczecin.

----------

O fotografii pisałem też w felietonie: Tańcząc w kuchni. Fotograficzna matrioszka

Sprawdź sobie!

O fotografii - Susan Sontag O fotografii

Henri Cartier-Bresson - Thames & Hudson Ltd O fotografii

Pump up the volume!

Więcej czadu!

Posuchaj Prorocka "Pump up the volume!" Masz czas do 3 listopada

Moi synowie wrócili właśnie z Łodzi, z koncertu. Występował tam niejaki A$AP Rocky. Dwa dni z rzędu, bo tylu było chętnych. Nie wiecie, o kogo chodzi? Znacie jakiś utwór?

To jedna z najpopularniejszych i najbardziej wpływowych postaci we współczesnym hip-hopie, a także kreator mody na całym świecie. Na dodatek jego partnerką jest słynna Rihanna. Wiem też, że grywa w filmach. Niestety, nie zawsze rozpoznam go na zdjęciach. Jeszcze słabiej idzie mi z muzyką – wybaczcie mi, dzieci.

Dziatki moje, trzydzieści lat temu nosilibyście więcej dopasowanego dżinsu, długie włosy i glany, cockney'e na nogach. Słuchałbym w domu solówek, gitarowych pojedynków i dialogów, słuchałbym podwójnej stopy na perkusji. Czasem dla odmiany jakiś hard rock, a nawet blues – wiadomo, jedna rodzina.

Ostatnio przeglądałem zapis sławetnego koncertu zespołu Perfect ze Stadionu Dziesięciolecia w Warszawie z 1987 roku. Był to pierwszy w historii polskiej muzyki tak wielki koncert rockowy zorganizowany na stadionie. Występ zgromadził ponad 40 tysięcy widzów. Amerykański „The Washington Post” określił go mianem największego i najbardziej odważnego koncertu rockowego w Polsce. Nagłośnienie i oświetlenie zwożono z całego kraju – pożyczano głośniki oraz reflektory z teatrów. Wydarzenie bez precedensu! I tak patrząc na ten występ – zapisany przez TVP w koszmarnej jakości – poczułem, że Perfect był dla tych ludzi zgromadzonych na stadionie tym, czym dziś są A$AP Rocky, Drake czy Kendrick Lamar.

Brnę dalej... Nie rozpoznam, który z nich właśnie uskutecznia występ przez moje domowe Hi-Fi, obsługiwane przez synów. Ale to są ich rytmy. Ich głos pokolenia. Powtórzę: kiedyś byłby to koncert rockowy lub punkowy.

Oczywiście, Rock and roll can never die, jak śpiewał Neil Young. Zresztą rzeczony wcześniej Perfect wyartykułował to podobnie – ma w swoim dorobku piosenkę o niemal identycznym przesłaniu, zatytułowaną „Nie ma mogiły dla rock and rolla”.

Ale akcenty przesunęły się gdzie indziej. Subkultury, także te muzyczne w Polsce, wygładziły się, różnią się niuansami. Wizualne rozpoznanie i klasyfikowanie przychodzi z trudem. Może to nie oni przestali się różnić? Może to ja przestałem widzieć różnice? Przestałem mieć do nich klucz.

Niemniej synowie edukują mnie muzycznie – czasem mimowolnie – a ich emocje i radość z koncertów są na tym samym poziomie i mają tę samą gęstość, co moje wrażenia z „moich” koncertów. Ogólnie oni są bardziej do przodu w tej sztafecie. Od etapu prenatalnego wchłaniali muzykę, którą im serwowałem, mają zatem szersze spektrum i większą rozpiętość poznawczą. Oni znają moją muzykę o wiele lepiej niż ja ich wiksę. Posypuję głowę popiołem z winyla.

Ale łączy nas radość z muzyki. Łączy nas też to, że lubimy czasem nasycić pokój tłustym basem albo gitarowym unisono. Pump up the volume!
W tym wydaniu audycji, która dobrze rokuje, zagram tak, abyście mogli podkręcić trochę ognia na wzmacniaczu i wypełnić przestrzeń dźwiękami w większości o gitarowej proweniencji.

Zapraszam – Prorock w Radiu Szczecin w sobotę 3 października o godzinie 20:00.

Jak to śpiewał Perfect w utworze „Nie ma mogiły dla rock and rolla”?

„Kiedy mówią ci, że już pogrzeb był,
pokazują świeży piach,
Bracie, nie daj się złapać na ten gryps,
ta muzyka ciągle trwa!”

__________________________________________________
Dopisek autora:

Wiksa lub wixa – słowo to pierwotnie oznaczało dobrą imprezę w stylu techno lub bardzo energetyczną muzykę. Choć pokolenie późnych „Z” określało tak ogólnie każdą muzykę, a czasem po prostu totalne szaleństwo lub obciach. Teraz, w 2026 roku, zapewne to słowo jest już niemodne i nieaktualne. Nie wiem. Wstydzę się synów zapytać.

Pump up the volume! - zwrot zapożyczyłem od filmu znanego u nas pod tytułem "Więcej czadu" z Christianem Slaterem. Film z 1990 roku. Film taki trochę dla Radiowca.

Poczytajcie też o tym jak uczyłem się słuchać muzyki - Na skali, szpuli, płycie i kasecie

Neil Young- My My, Hey Hey Pump up the volume!

Lubię hygge, ale dajcie mi więcej światła

Już za chwilę - Szczecin po południu.

23 września zaczęła się astronomiczna jesień. Właśnie wtedy przypadła jesienna równonoc – moment, w którym dzień i noc były niemal równe. A to oznacza, że od tamtej chwili światło przegrywa z ciemnością i ubywanie dnia nagle przyspiesza. Co roku jestem tym zaniepokojony i niepocieszony.

Na nic te wasze książki pod kocykiem z gorącą herbatką, bo tak naprawdę to jakiś wzorzec przeżywania jesieni z Sèvres. Rzeczywistość będzie taka, że wstanę w ciemnicy, w ciemności podążę do pracy, a jak z niej wyjdę, to też będzie już ciemno. Ciemność, widzę ciemność! Do tych książek i parującej herbatki dokupcie od razu chusteczki higieniczne – dopiero wtedy zestaw będzie pełny. I przestańcie mnie oszukiwać z tym czytaniem. Wiem, jak to się skończy. Będziecie dzierżyć pilota od telewizora, zaliczając kolejne seriale i przeplatając to scrollowaniem telefonu.

Oczywiście będę wyłuskiwał z dnia każdy lumen, luks i foton, aby oszukać przeznaczenie. A nie będzie łatwo. W naszym regionie dni zachmurzonych jesienią jest średnio 45, przy zaledwie kilkunastu częściowo słonecznych. W zimie jest jeszcze gorzej: 60–65 dni zachmurzonych i ledwo 4–8 dni słonecznych. Zatem nie próbujcie wyjeżdżać mi tu z „polską złotą jesienią”, bo to kwestia zaledwie kilku dni.

To może chociaż grzyby albo inna aktywność w terenie? Owszem, tylko weźcie kalosze i kurtki przeciwdeszczowe. W województwie zachodniopomorskim jesienią (od września do listopada) notuje się średnio około 39 dni z opadami. Oznacza to, że statystycznie deszcz pada przez niemal 45% dni tej pory roku. Najs.

Jesień to nie jest wyłącznie hygge. Może w 10% uda nam się utrzymać tę duńską filozofię. Pochwalam i zalecam ten styl życia, niestety mało sprawdza się on w kraju nad Odrą. I Wisłą. Nie chciałbym jednak żyć w trybie „aby do wiosny”, bo czekając na ten lepszy, jasny i mniej wilgotny czas, tracę z życia pół roku. A czekanie zabija.

I co mam dla Was zagrać w dzisiejszej audycji na początek tej pory roku? „November Rain”? „Autumn Leaves”, czy może „Indian Summer”? Pisząc do Was te słowa – jeszcze dwa dni przed rozpoczęciem astronomicznej jesieni – wciąż nie mam gotowej listy utworów na sobotę, 26 września.

Myślę jednak dalej... Aby do jesieni.

Na audycję Prorock zapraszam w sobotę 26 września o godzinie 20:00

Niezwykle zwykłe

Fot. Maciej Papke [Radio Szczecin]

Dla niemal każdego z nas, to my sami jesteśmy najważniejsi. Stawiamy siebie w centrum własnego świata, bo przecież rzeczywistość poznajemy wyłącznie przez pryzmat własnych myśli, emocji i zmysłów. Czujemy się też wyjątkowi. Nikt nie chce być „zwykłasem”, kimś przeciętnym. W psychologii wiąże się to z potrzebą znaczenia, uznania oraz budowania silnego poczucia własnej wartości. Współczesna kultura, a zwłaszcza media społecznościowe, dodatkowo to napędzają, sugerując, że „zwykłe” życie jest porażką. Nie chodzi też o to, aby dygać w jednakowych mundurkach jak za czasów Mao Zedonga.

Niemniej jestem już zmęczony obrazkowym światem, wystawianym przez mniej lub bardziej bliskich znajomych w witrynach Instagrama czy Facebooka. Nudzą mnie niesamowitości „podróżników” z YouTube’a. Kolejny film czy obrazek jest jak następna porcja łakoci – już nie możesz, ale sięgasz; już cię mdli, a tu podsuwają pod nos kolejną dawkę. Tłumy Polaków po zagranicznych wakacjach wcale nie zmieniły się w kulturoznawców ani nie stały się bardziej obyte. Pisałem już o tym w felietonie „Podróżować jest bosko”. Tylko napomknę jeszcze, że to kompulsywne podróżowanie, z odhaczaniem miejsc typu „TU BYŁEM”, jest często zaliczaniem punktów tylko dlatego, że tak wypada. Zaliczaniem, bo tak dyktuje Instagram.

Bardziej czuję apoteozę życia jak w piosence Świetlików „Filandia” ze sławetną melorecytacją Bogusława Lindy. To utwór pełen wdzięczności o tym, że nie ma lepszej chwili niż ta obecna, wszak: „Nigdy Bóg nie będzie tak blisko, tak czuły i dobry jak teraz”. Ludzie, którzy przeżyli łagry, zsyłki czy więzienia, tęsknili za taką „Filandią” – za prozą życia, za normalnością.

Nie wchodząc w szczegóły ani tym bardziej nie porównując się z męczennikami – miałem kiedyś epizod pobytu w niemieckim areszcie. Przez ten krótki czas bardzo szybko zatęskniłem za zwykłymi, prozaicznymi elementami mojego dnia: za zapachami, dźwiękami. Za powietrzem.

Francuski pisarz Philippe Delerm napisał kiedyś książeczkę, a właściwie zbiór 34 krótkich esejów zatytułowanych „Pierwszy łyk piwa i inne drobne przyjemności”. Ta pozycja to manifest zachwytu nad codziennością. Swoją drogą, ta książka i jej autor zainspirowali reżysera słynnego filmu „Amelia”.

My tymczasem w tej zwykłości dnia ładujemy w siebie bodźce niecodzienne, zamieniając je w codzienność. Faszerujemy się łakociami współczesnego świata aż do zemdlenia. Zwykły spacer, ale w słuchawkach. Prasowanie – przed telewizorem. Rower – z muzyką. Nawet kolejka w sklepie musi być czymś wypełniona. Jak mamy poczuć i zauważyć ów „łyk piwa”, skoro podczas „picia” oglądamy trzy filmy, odpowiadamy na wiadomości i słuchamy podcastu?

Kiedyś w „Prorocku”, a dokładniej we wrześniu 2024 roku, poprowadziłem audycję „Working Class Hero” – nazwę żywcem zaciągnąłem z utworu Johna Lennona. To było spotkanie o robotnikach, pracownikach, normalnych ludziach, ale opowiadane przez pryzmat pracy. W dzisiejszym wydaniu audycji sięgam po utwory o przeciętnych postaciach, jakie mijamy wokół siebie i jakimi sami jesteśmy. Z naszymi marzeniami, problemami, mikro-sukcesami i dużymi porażkami.

Najbardziej sprawdza się tu repertuar Bruce’a Springsteena, chłopaka z New Jersey, w którym to New Jersey wciąż siedzi, a on w nim. Dosłownie. „Boss” to absolutny fundament i najważniejszy przedstawiciel heartland rocka. W zasadzie to właśnie jego twórczość z przełomu lat 70. i 80. zdefiniowała ten gatunek na całym świecie. Czuje on jak mało kto zwykłość życia we wszelkich jego przejawach.

O ile Springsteen pisał o robotnikach z New Jersey, o tyle John Mellencamp stał się jednym z głosów rolniczego i małomiasteczkowego serca Ameryki – Midwestu. Urodził się i wychował w stanie Indiana. To kronikarz zanikającej tradycji i ludzi, których można by nazwać everymanami. Jest jednym z najbardziej radykalnych i bezkompromisowych przedstawicieli heartland rocka.

W tym zestawieniu nie może zabraknąć także Boba Segera. On również tworzy we wspomnianym stylu, śpiewając o nostalgii, realiach życia klasy robotniczej (blue-collar), przemijaniu czasu oraz blaskach i cieniach miłości. Jego teksty, pisane z perspektywy zwykłego człowieka, cechują się niezwykłą bezpośredniością.

Właściwie każdy z tych artystów mógłby swoją twórczością wypełnić całe wydanie „Prorocka”. Każdy dostałby po godzinie, a i tak byłoby nam za mało. Uwierzcie. Warto też wspomnieć o country. Muzyka country i heartland rock to najbliżsi krewni. Łączy je opowieść o codziennym życiu, ciężkiej pracy, dumie z pochodzenia i małych miasteczkach. Różni je przede wszystkim perspektywa i język muzyczny.

To są historie, które dzieją się za oceanem, ale czujemy je jak swoje. Codzienność ze swoim wachlarzem zdarzeń ma wszędzie podobne szablony i foremki. Choć mamy w Polsce twórczość, która brzmieniowo jest daleko od heartland rocka, to pod względem społecznym i tekstowym odegrała moim zdaniem dokładnie taką rolę, jak Springsteen, Seger czy Mellencamp w Ameryce. Mam na myśli polski hip-hop lat 90. i dwutysięcznych. Surowy, pozbawiony lukru głos młodzieży, po trochu głos klasy robotniczej w czasach głębokiego kryzysu ekonomicznego.

I choć hip-hopu w tym wydaniu „Prorocka” nie będzie, to przeprowadzę Was przez brzmienia zwykłych zdarzeń, utrapień i momentów nadziei. Jako Prorock rzeczę Wam – radujcie się tym, co zwykłe, codzienne, oczywiste i niezauważalne, a jednak będące.

Życzę Wam i sobie, aby ta zwykłość nie była przygniatana pomrukami Złego.

Zatem – szanujmy czas, który nam pozostał.

Na audycję zapraszam w sobotę 19 września o godzinie 20:00

__________________

Zobaczcie przy okazji: „Zakorzenieni i dumni. Dlaczego nie zamienię piekarni na rogu na plażę w Tajlandii”. To też po trochu pochwała zwykłości.

Strony 78 i 79, czyli rzecz o okładkach

The Beatles "Abbey Road". Zdjęcie to stało się jedną z najsłynniejszych i najczęściej imitowanych okładek w historii rocka.

Mówi się, by nie oceniać książki po jej okładce. Nie do końca się z tym powiedzeniem zgadzam. Mam też świadomość, że sens metaforyczny tego porzekadła jest taki: wygląd bywa mylący. Prawdziwą wartość kryje to, co w środku – wnętrze, cechy charakteru czy faktyczna treść. Ale wracając do sensu dosłownego. Przypuszczam, że w tym powiedzeniu chodzi o to, że widząc ładną okładkę, dostajemy tylko ją, bo treść już będzie licha i marna. Może też być odwrotny kierunek wektora – najzwyklejsza okładka z autorem i tytułem może kryć bogactwo treści.

Taka historyjka.

Kiedyś za dzieciaka poszedłem wysypać śmieci. Po drodze do śmietnika przyfrunęła do mnie zadrukowana kartka. Kartka z jakiejś książki. Strony 78 i 79. Stałem tak w połowie drogi, czytając z zaciekawieniem. Poczułem, że trop prowadzi w okolice kubłów. Nie myliłem się. W śmietnikowym smrodzie zmieszanym z duszącym chlorem poniewierały się strony tej książki. Pozbierałem wszystkie, znalazłem znaczną część z okładką i obwolutą. To była „Wyspa Robinsona” Arkadego Fiedlera z okładką Tadeusza Grabiańskiego. Skarb. I książkę tę można było oceniać po okładce w dwójnasób właśnie.

Podobnie jest z okładkami płyt.

Gdy pojawiły się nieśmiało w sklepach i księgarniach muzycznych płyty kompaktowe, można było je przeglądać, wertując palcami przez kratki uniemożliwiające ich wyciągnięcie. Było to lekko irytujące. W sąsiednim Berlinie płyty były na regałach jak w księgarni, ułożone alfabetycznie. Dowolność przeglądania i odsłuchiwania. Nie stać mnie było wtedy za bardzo na wytęsknione pozycje, dlatego przeglądałem te z napisem low price czy też Tiefpreis. I to był punkt wejścia. Kolejnym było poszukiwanie czegoś, co znam, a dalej kierowałem się właśnie okładką. Jedynie dla komiksowej okładki kupiłem płytę „Strange Affair” formacji Wishbone Ash. Tak odkryłem ten zespół, który w różnych okresach swej działalności grał w różnorakich stylach i klimatach.

Oczywiście, najbardziej przyciągały i nadal cieszą wzrok okładki znanych i lubianych. Dla mnie choćby okładki Jeana-Michela Jarre'a: „Oxygene” z oskalpowanym globem ziemskim i spoglądającą czaszką spod skóry naszej planety albo „Equinoxe” — tu znów podglądają nas niczym przez lornetki dziwne, niebieskawe postaci w równych rzędach. Pink Floyd ze swoją „Ciemną stroną księżyca” – minimalistyczny trójkątny pryzmat, przez który przechodzi biały promień światła, rozszczepiając się po drugiej stronie na kolorowe spektrum tęczy. Żyletkowa grafika „British Steel” Judas Priest albo okładka kultowego albumu „Unknown Pleasures” zespołu Joy Division z 1979 roku z graficznym zapisem fal radiowych z pierwszego odkrytego pulsara (gwiazdy neutronowej) o nazwie CP 1919. Albo przeamerykańska okładka „Born in the U.S.A.” Bruce'a. Mogę zrobić listę 30, 50 szat graficznych płyt dobrych, uznanych za kultowe. Bo okładka ma znaczenie. I wy też macie taką listę, przypuszczam, że w tym zestawie będzie spory zbiór wspólny.

Rzecz jasna są też dzieła fajansiarskie, a skrywające w sobie bardzo zacną i dobrą muzykę. Popatrzcie na kicz „Lovesexy” Prince’a — przedstawia ona całkowicie nagiego Prince'a pozującego w zmysłowej pozie na tle gigantycznego, sztucznego kwiatu orchidei. Muzyczna petarda w złym opakowaniu. Pomińmy słabe okładki, bo to historie na osobny materiał. Warto jeszcze wspomnieć rodzimy Kult, który z okładki potrafił zrobić coś w rodzaju antyreklamy. Zamiast uwodzić estetyką, ich grafiki potrafiły intrygować, drażnić, czasem wręcz odstręczać. Jakby mówiły: nieważne, co jest na okładce. Posłuchaj tego, co jest na płycie.

Okładka nie mówi nam, jaka jest książka czy płyta. Ale może sprawić, że po nią sięgniemy. A kiedy już po nią sięgniemy, może zostać z nami na długo.

Osobną kulturą okładek były wkładki do kaset magnetofonowych. Szczególnie do tych kaset przegrywanych, kopiowanych. Zamawiało się pocztą, opłacając gdzieś w Polskę za pobraniem i dostając zazwyczaj czarno-białą wersję oryginału. Ale i tak smakowało, cieszyło. Zresztą pisałem o tym naście lat temu w tym wpisie. O analogowym świecie, także kaset, możecie poczytać [tutaj].

Mój Wujek Heniek z odpowiednim szacunkiem odsłuchiwał płyty winylowe. Pamiętam, że pełnią tego nabożeństwa było ustawienie okładki na widoku, tak aby zaistniała pełnia wydarzenia. Dziś muzykę w moim domu zapodaje streamer – współczesne hi-fi. Na swoim ekranie podczas odtwarzania – czy to CD, czy też czegoś z serwisu streamingowego – wyświetla okładkę płyty. Bardzo mnie to kręci i satysfakcjonuje.

W tym wydaniu audycji, która dobrze rockuje, posłuchamy utworów z płyt, których okładki z czasem stały się równie słynne jak muzyka, którą kryją.

Prorock w sobotę o godzinie 20:00. Maciej Papke, zapraszam.
_________________________________________________

Kilka słów o autorach okładek

Autorem okładki „Oxygene” jest Michel Granger. Najpierw powstała ta ilustracja, później zaś zachwyt młodego muzyka Jeana-Michela Jarre’a i zakup praw do tegoż obrazu. Artyści zaczęli współpracować. Grafika „Equinoxe” też jest autorstwa Michela Grangera.

Odnośnie albumu „Unknown Pleasures” zespołu Joy Division. Okładka przedstawia zapis pierwszych stu odczytanych pulsów gwiazdy. Została zeskanowana z „Cambridge Encyclopedia of Astronomy”, a następnie odwrócono w niej kolory. Ilustrację wybrał perkusista, Stephen Morris.

Autorem „Lovesexy” Prince’a jest uznany reżyser i fotograf mody Jean-Baptiste Mondino – twórca całkiem dobrych okładek, teledysków. Lista wideoklipów i okładek to zacne portfolio.

Natomiast wspomniany Tadeusz Grabiański, ten od okładki książki „Wyspa Robinsona”, to znakomity polski artysta grafik, plakacista, ilustrator książek i serii wydawniczych. Zilustrował ponad 100 książek z klasyki polskiej i obcej. Projektował też znaczki pocztowe. Ogólnie to chciał być pilotem, ale niedoskonałość wzroku nie pozwoliła iść tą ścieżką. Swoje lotnicze ciągoty wyilustrował w książkach o tematyce lotniczej, np. Janusza Meissnera: „Żądło Genowefy”, „L jak Lucy”, „Pierwsze kroki”, „Niebieskie drogi”, Arkadego Fiedlera „Dywizjon 303”, Stanisława Skalskiego „Czarne krzyże nad Polską”.