Pro-rock

Suma wszystkich strachów.

Resztki polichromii w Kościele Wniebowzięcia NMP w Kłodzku

Wracałem z moim klasowym kolegą po lekcjach do domu. Kolega to był nicpoń niesłychany. Po jakichś szkolno-podwórkowych przypadłościach, bał się wrócić do domu. Czekał na niego wuj, który wychowywał go pasem. Nicpoń wiedział, że i tym razem zostanie wytargany i posmagany skórzanym dodatkiem garderoby.
Pełen żywego niepokoju i strachu, kolega zaczął się modlić w głos do Boga, aby Ten na Szczecin zrzucił bombę atomową. Ta definitywnie miałaby wstrzymać wyrok i karę jaka czekała go w domu. Modlił się tak żarliwie i z takim przejęciem, że żal mój do niego zaczął ustępować strachowi, że oto zaraz na horyzoncie ujrzę przez moment błysk, a potem grzyb atomowy. Po czym zamienię się w cień na chodniku. Chciałem zdążyć przedtem mimo wszystko do domu. Też się zacząłem modlić w myślach dość panicznie i przeciwstawnie, aby Bóg jednak nie odpalił III wojny światowej.
W głowie miałem obrazki Hiroszimy i Nagasaki z podręczników, obrazki ze slajdów o skutkach nuklearnych zniszczeń. Przypomniałem sobie jak się skryć przed falą wybuchu. Było o tym w szkole.
Martwiłem się, że to nic nie da, bo w głowie siedział mi film TV, amerykański film ‘Nazajutrz’.
To było trochę science, bardziej fiction, na pewno przerażało. Film opowiadał o gorącym momencie Zimnej Wojny. Na Stany pada grad bomb zamieniający się w grzyby. Coś jak grzyby po deszczu. Pamiętam, że film do samego końca nie dał żadnego promyka nadziei. Bardzo nieamerykańskie. Jedynie po ostatniej scenie pacyfistyczny apel, że jesteśmy za pięć dwunasta na zegarze zagłady. Nazajutrz (sic!) po filmie ja i rówieśnicy mieliśmy dusze niespokojne.
Ten film przeraził i starych i młodych, zważywszy że wiedzieliśmy jaki straszny skutek przyniosła słabsza bomba, w końcu to był Little Boy.

6 sierpnia przypada rocznica zrzucenia bomby atomowej na Hiroszimę. Dwa dni później Fat Man spada nad Nagasaki. Mgły i dym uchroniły od zgruzowania kolejnego miasta - Kokury. Ten lucyferyczny duet jednak wystarczył, aby poczuć i zrozumieć, że wojowanie weszło na mroczny, choć świetlisty poziom.

Użycie bomb atomowych, zagrożenie nuklearne, ten temat wystąpił i w muzyce. W tym wydaniu Prorocka posłuchamy utworów, które licują z tą trwożącą historią z 6 sierpnia 1945 roku.

Bomba atomowa nie spadła tamtego popołudnia na Szczecin. To dobrze, rzecz jasna. Niestety, koledze Nicponiowi została wymierzona niesprawiedliwość pasem.
Dodam, że jak miał 17 lat to przy kolejnym spotkaniu z rozbuchanym wujkiem, ze swej postury strachu, kolega się wyprostował. Okazało się, że jest oprawcy równy. Wyrwał mu ten pas nieprawości z rąk. Kolejnego zaś dnia opuścił dom.

Plakat do filmu 'Suma wszystkich Strachów' mat. promocyjne Suma wszystkich strachów.

Bombowiec 'Enola Gay' przed odlotem fot. Wikipedia.org Suma wszystkich strachów.

Światło? Świeć!

Latarnia Kullens fyr | Fot. Maciej Papke

Tego o mnie nie wiecie. Ja o sobie też nie wiedziałem. Otóż jestem miłośnikiem Latarń Morskich.
Gdzieś w moim życiu wydarzyła się ta historia. Zostałem członkiem stowarzyszenia lubiącego latarnie właśnie. Nie pamiętam mojego momentu wstąpienia i właściwie dlaczego. STOWARZYSZENIE MIŁOŚNIKÓW LATARŃ MORSKICH.
Przypominam sobie o członkostwie kiedy opłacam rzetelnie składki. Jestem.
I zdarzyło się tak, że udałem się w lipcu wraz z owym Stowarzyszeniem na wycieczkę do Skanii. Po to, aby zapoznać się z kilkoma latarniami będącymi po tamtej stronie Bałtyku.
Rozumiem, że można być miłośnikiem tego typu architektury, takich obiektów. Ale i bez specjalnej miłości, te smukłe (w większości) obiekty budzą zachwyt, zaciekawienie.
Jest w latarni i majestat i tajemnica. Jest samotność. Romantyzm. Jest symbolika.
Latarnia jako światło nadziei. Wybawienie dla marynarzy wypatrujących w ciemności lądu. Latarnia, która ostrzega przed niebezpieczeństwem brzegu. Punkt orientacyjny. Nadzieja dla jednych, dla innych miejsce samotności. Odosobnienia.

„Latarnik” - pamiętacie lekturę? Czy jest ona obowiązkowa dodatkowo dla członków Stowarzyszenia?
W literaturze latarnia morska jest motywem ikonicznym.
Tak, symbolizuje odosobnienie, stałość, walkę z żywiołem, czasem wewnętrzny drogowskaz. Prócz Sienkiewicza jest jeszcze m.in. pozycja „Do latarni morskiej” Virginii Woolf, albo „Latarnia na końcu świata” Juliusza Verne.
A może filmy są obowiązkowe w Stowarzyszeniu? Choćby „Lighthouse” (2019) – psychodeliczny czarno-biały thriller o dwóch latarnikach. Albo „Cień latarni morskiej” (2013) – też dreszczowiec. Ogólnie niepokój z ekranów. Jest latarnia - nie będzie łatwo. Nawet jeśli nie thriller, nie horror, to nadal latarnia i latarnik to nie ogródek działkowy na Wyspie Puckiej. Choćby „Światło między oceanami” (2016)*. Wspomnę jeszcze ikoniczne Castle Rock - wyspę w stanie Massachusetts, ale jest to nazwa fikcyjnego miasteczka stanu Maine, występująca w licznych powieściach Stephena Kinga. Dlatego reżyser Rob Reiner nazwał swoją wytwórnię filmową właśnie Castle Rock Entertainment** na cześć Castle Rock po sukcesie swojego filmu „Stań przy mnie” (1986), który powstał na podstawie opowiadania – a jakże – Kinga. Logo tej wytwórni oparto o słynną Portland Head Light, która mieści się właśnie w stanie Maine, w miasteczku Cape Elizabeth.

W świecie muzyki znalazłem cztery utwory z tytułem ‘Lighthouse’ m.in. Kelly Clarkson i Calum Scott. Okazało się, że wcześniej ich nie słyszałem. Parę innych wskazał mi Internet. To wykonawcy, o których istnieniu i twórczości nie miałem pojęcia.
O ile dla literatury, ekranizacji i filmu latarnia to lokalizacja wdzięczna i intrygująca, to w muzyce chyba niekoniecznie. Może jakieś szanty opiewają nadzieją latarni. Zapewne.

W Szwecji zwiedziłem około dziesięciu obiektów. Nie spotkałem latarnika, nie zaznałem odosobnienia, tylko w dwóch miejscach smukłe mury, oddalenie i smagający wiatr, pozwoliły poczuć samotność.

Ale co tam Szwecja. To w Polsce, w naszym Świnoujściu mamy najwyższą na świecie ceglaną latarnię morską (68m). Ustępuje wysokością tradycyjnej latarni murowanej z kamienia (granitu) Île Vierge we Francji, która mierzy 82 metry.
W Polsce mamy 15 działających latarń morskich. Chyba większość widziałem, przemierzając naszą linie brzegową Bałtyku na rowerze.

Nie wiem jaka latarnia przyświeca Piotrowi Rokickiemu, który poprowadzi w zastępstwie audycję Prorock w najbliższy czwartek (30 lipca). Może niechaj redaktor Piotr sam stanie się światłem dla Słuchaczy audycji, która dobrze rockuje.
Bo przyznam z ukłonem, że to On był Latarnią w moim radiowym życiu Redakcji Muzycznej.

Światło?
Świeć!
Buduję dom, gdzie zamieszkasz i Ty
Światło świeć, światło prowadź mnie
(...)
Niech Cię strzeże, niech Cię wspiera
Światło

„Przebłysk” - zespołu ARMIA

* Zaiste pozycji literackich i filmowych jest więcej niż ja skromnie wymieniam. Co do filmów – królują dreszczowce i historie niepokojące.

**Castle Rock Entertainment stworzyło m.in. takie obrazy kinowe jak: „Skazani na Shawshank” na podstawie powieści Kinga, „Zielona mila” – kolejny wielki film oparty na twórczości tegoż, podobnie „Misery”. Znacie jeszcze „Ludzi honoru” (A Few Good Men), czy też „Kiedy Harry poznał Sally”. Ale też sławetna produkcja TV - „Kroniki Seinfelda”

Film "Lighthouse” (2019) mat.prasowe Światło? Świeć!

Film "Światło między oceanami" mat. prasowe Światło? Świeć!

Film "Cień latarni morskiej" mat. prasowe Światło? Świeć!

„Do latarni morskiej” Virginia Woolf. Wyd. Czytlenik Światło? Świeć!

Sześć strun, jeden cylinder. Czyli nowe imię, nowe możliwości

Saul Hudson i jego gitara

Saul Hudson urodził się w londyńskiej dzielnicy Hampstead. To było 23 lipca 1965 roku. Tego dnia prezydent USA Lyndon B. Johnson podpisał ustawę Coinage Act, która zadecydowała o usunięciu prawdziwego srebra z amerykańskich monet o nominałach 10 i 25 centów. Na amerykańskiej liście przebojów Billboard Hot 100 pierwsze miejsce zajmował zespół The Rolling Stones z utworem „(I Can't Get No) Satisfaction”. Na brytyjskiej Official Singles Chart na pozycji lidera znajdował się zespół The Byrds ze swoją folkowo-rockową wersją utworu Boba Dylana „Mr. Tambourine Man”, a już tydzień później tron brytyjskiej listy przejęli The Beatles z premierowym hitem „Help!”. Czy to mogło wpłynąć na małego Saula? Prawdopodobnie z czasem tak. Bardziej jednak wpłynęli na niego rodzice. Jego ojciec, Anthony Hudson, był grafikiem projektującym okładki płyt dla takich artystów jak Neil Young czy Joni Mitchell. Matka, Ola Hudson, była cenioną projektantką kostiumów. Ubierała m.in. Davida Bowiego, Johna Lennona i wiele gwiazd rocka lat 70. Dzięki temu młody Saul od najmłodszych lat obracał się w środowisku muzyków i artystów.

Gdy miał jedenaście lat rodzice się rozeszli. Saul wyjechał z mamą do Los Angeles. Po rozwodzie rodziców – typowa przypadłość dziecka z rozbitej rodziny - trudny okres. Sam Saul określał siebie jako "problemowe dziecko". Szkoła nie była jego miejscem ulubionym, a jak już tam się pojawiał był postrzegany jako outsider i samotnik.
W wieku 15 lat dostał od babci starą hiszpańską gitarę. Trafiony podarek. Wpłynął na resztę jego życia. Grał na niej po 12h dziennie.
Do tego czynnik ludzki - dorastał w zamożnym, artystycznym domu, w którym częstymi gośćmi byli przedstawiciele rockowej bohemy, m.in. David Bowie, Iggy Pop i David Geffen. Ten ostatni odegra za parę lat ważną rolę w karierze Saula, ale o tym za chwilę. Teraz niech wkroczy w historię młodego Hudsona jeszcze jeden znajomy rodziców - aktor Seymour Cassel*, który zauważył, że młody Saul nie potrafi usiedzieć w miejscu – ciągle gdzieś biega, coś organizuje, zaczyna kolejne przedsięwzięcia. ‘Wujek’ Seymour powiedział, że Saul "przecina" życie z jednego zajęcia do drugiego, zawsze jest w ruchu, i zaczął wołać na niego "Slash". Ta ksywka przylgnęła do niego na tyle, że rodzona matka zaczęła tak go nazywać.
Saul został Slashem**, niczym Abram Abrahamem, Jakub Izraelem, a Szymon – Piotrem. Istne powołanie, misja i zmiana tożsamości.

W pierwszej połowie lat 80. grał w kilku lokalnych zespołach, m.in. Hollywood Rose. W 1985 roku dołączył do nowo powstałego Guns N' Roses, zastępując Traciiego Gunsa. W składzie znaleźli się również Axl Rose, Izzy Stradlin, Duff McKagan i Steven Adler.
Kiedy Guns N' Roses podpisali kontrakt z Geffen Records, David Geffen*** początkowo nie skojarzył, że gitarzysta zespołu to ten sam Saul Hudson, którego znał jako dziecko. Slash wspominał, że dopiero jego matka powiedziała Geffenowi: „Mój syn jest gitarzystą, powinieneś go znać – jest w zespole, który podpisał kontrakt z twoją wytwórnią.” Geffen miał zapytać: „W którym?”, usłyszał: „Guns N'Roses. To Slash.”

W tym wydaniu Prorocka na okazję urodzin Slasha – „święte riffy i grzeszne solówki” tego znakomitego gitarzysty.
„6 strun i jeden cylinder” – o sławetnym cylindrze opowiem w audycji. Włączcie się choćby na 92FM.

Maciej Papke.

*Seymour Cassel (1935–2019) był amerykańskim aktorem charakterystycznym, jednym z najbliższych współpracowników reżysera Johna Cassavetesa, uznawanego za ojca amerykańskiego kina niezależnego. Wystąpił w ponad 200 filmach i serialach, a za rolę w filmie Faces (1968) otrzymał nominację do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. W późniejszych latach często pojawiał się również w filmach Wesa Andersona.

**W Nowym Testamencie Saul stał się Pawłem. Choć nie jest to biblijna ‘klasyczna’ renominacja. Saul (Szaweł) ma odpowiednik w łacinie - Paulus. Tu raczej Ewangelista Łukasz zaczyna używać od Dz 13,9 formy łacińskiej.
Niemniej w Biblii zmiana imienia nie jest kosmetyczną poprawką. To akt stwórczy – Bóg nadając nowe imię, nadaje człowiekowi nową tożsamość, nowe powołanie i nową przyszłość.

*** David Geffen to jedna z najpotężniejszych postaci w historii amerykańskiego przemysłu muzycznego. Urodzony w 1943 roku w Brooklynie. Korzenie polsko-ukraińskie.
W 1971 roku założył Asylum Records, wytwórnię, która wypromowała m.in. Eagles, Jacksona Browne'a i Lindę Ronstadt. Dziewięć lat później stworzył Geffen Records, podpisując kontrakty z takimi artystami jak John Lennon, Elton John, Aerosmith, Cher czy Guns N' Roses. W 1990 roku uruchomił także DGC Records, gdzie karierę zrobiła Nirvana. W połowie lat 90. współtworzył filmowe imperium DreamWorks razem ze Stevenem Spielbergiem i Jeffreyem Katzenbergiem.

Geffen Records | mat. prasowe Sześć strun, jeden cylinder. Czyli nowe imię, nowe możliwości

Spokojnie. I tak ze wszystkim nie zdążę.

Fot. Maciej Papke [Radio Szczecin]

Posłuchaj audycji z 16 lipca. Masz czas do 16 sierpnia.

Zdałem sobie sprawę, że jestem paleontologiem muzyki. Jakimś górnikiem muzycznych złogów ale i złóż. Kiedy wychodzę z tej kopalni na powierzchnię i nastawiam me ucho na nowe brzmienia, to ktoś postronny stwierdziłby, że nawet się nie wsłuchałem, a już wydaję opinię. Albo gorzej: nie mam zdania i zainteresowania. Żeby nie było - w odtwarzaczu strimingowym i smartfonie mam ustawione nowości, polecanki, 'poznaj twoje brzmienia Macieju'. I nawet jeśli ta muzyka ma towarzyszyć, być tłem innych zajęć, to albo mi przeleci przez ucho jałowymi nutami i nie zasieje plonu, albo zaciągnie chwastem, że klikam next.

Trochę mnie to uwiera, bo chciałbym wyjść już z tego muzeum, zakończyć szychtę, odetchnąć świeżym riffem, posmakować nowych rytmów.

Nie wiem naiwnie dlaczego, jakąś cichą nadzieją obiecuję sobie, że jak będzie już ten urlop, ten mityczny czas, to wtedy te nowości lepiej wejdą. Będę miał większą ochotę na zaciągnięcie się czymś nowym. Zdaję sobie sprawę, że podobne wewnętrzne słowo honoru dałem książkom – wiadomo mityczne czytanie na urlopie – bo się odprężę. A może filmy obejrzę, bo póki co wystarczają mi trajlery. Tak, miałem jeszcze sufit w łazience przemalować. Wyspać się. I zarazem wcześnie wstać, bo jak dobrze wstać skoro świt. Napiszę listy. Posegreguję zdjęcia. Zrobię najlepsze treningi rowerowe.

Pierw oczywiście zanim pójdę na ten urlop, to muszę w pracy zostać nieco dłużej, aby dopięć wszystkie kwestie. Co prawda przed samym urlopem dłużej i intensywniej pracuję, niż potrwa sam urlop. Dlatego przez pierwsze dwa, trzy dni urlopu jest jakiś nerw i niespokojna inercja poprzednich tygodni. Czytanie nie wchodzi, nowa muzyka drażni. Budzę się wcześniej, choć chciałem pospać. Jak chcę wcześniej wstać to jestem w malignie. W mieszkaniu chaos nieporządku spuchniętych dni przedurlopowych, blokuje ruchy mentalne*. Stwierdzam, że na film to szkoda czasu. Nad książką nie mogę się skupić. O proszę, zaczęło padać, trening rowerowy odpada. Może pomaluję łazienkę. I włączę coś z archeo do słuchania. Niech będzie Jon Lord. Klawiszowiec. Przede wszystkim Deep Purple. Hammond pełnoprawny.

I tak też będzie w Prorocku – na okazję rocznicy śmierci tego muzyka, trochę odkopałem klawiszy Jon'a, jak i innych muzyków. Jon Lord – człowiek, który sprawił, że klawisze w rocku wyszły z cienia gitar. Przypomnimy nie tylko jego muzykę, ale też utwory, które zmieniły historię rockowych instrumentów klawiszowych. Hammond, Moog, syntezatory i kilka ponadczasowych klasyków.

Czwartek, godzina 19:00

*nie jestem jedyny. Podobne stany mają inni. Kiedy idziesz na urlop, twoje ciało i umysł wciąż są w trybie walki. Weekend a nawet dwa tygodnie wolnego to za mało, aby zregenerować organizm żyjący w trybie lokomotywy z wagonami towarowymi i osobowymi. Na wolnym pojawia się niewytłumaczalna presja:narzucasz sobie wysokie tempo nawet na wakacjach. Myślisz, że "musisz" coś zwiedzić lub zrobić idealne zdjęcia zamiast po prostu odpocząć. Psychologowie tłumaczą: na początku urlopu możesz czuć się gorzej. Czasami to tzw. urlopowa depresja (z ang. Holiday Blues), która mija po kilku dniach. Spoko pani psycholog, tylko dla mnie to będzie zjedzone połowę urlopu.

Przepalanie czasu. Czyli dlaczego szkoda mi czasu na sen.

Spać czy szkoda czasu? | Fot. Maciej Papke [Radio Szczecin]

Martwię się o upływ czasu*. Że tenże jest nam dany raz. Że go nie cofniesz, że ciągle płynie, że go nie zatrzymasz. Tysiące słów o tym napisałem (i zagrałem).

I wyłuskuję z tego zegara kawałki życia. Mam poczucie, że może zbyt nerwowo. Nalewając wodę do dzbanka, nie czekam aż naczynie się napełni. Nie stoję, nie patrzę. Daję słabszy strumień aby w tym czasie zrobić coś innego. Szkoda mi czasu.

Nawet teraz piszę te słowa dlatego, bo mam godzinę przymusowego przestoju w aucie. Szkoda mi czasu na tzw. nicnierobienie. Jestem ciągle w ruchu, w drodze, w czasie i przestrzeni.

Martwię się o ten upływ, bo owszem „Czas jest darmowy, ale jest bezcenny. (...) Raz stracony nie może być nigdy odzyskany." jak napisał Harvey MacKay**. I ja tak walczę z rzeczywistością. Ale nie mam szans. Wszystkiego nie przesłucham, nie zobaczę. Nie odwiedzę. Choćbym nie wiem jak się wytężał.

Niemniej, boli mnie marnowanie czasu. Tak, wiem. Trzeba się umieć zatrzymać.

Miewałem też dylematy - czy wyłuskiwać ten czas, czy pójść spać. Ogólnie – sen postrzegałem jako marnotrawstwo czasu. Szkoda życia na spanie. Jest dylemat potężny. Bo ja lubię spać. Jedna z koleżanek redakcyjnych mówi, że jak śpię to nie wiem czy lubię. Bo śpię. A ja czuję, że śpię. I lubię. Choć ostatni raz wyspałem się dawno temu w odległej galaktyce. Kiedy nie byłem ojcem jeszcze. Po narodzinach pierwszego dziecka, mój sen się odmienił. Życie też. Jednakże i teraz 8 godzin snu wchodzi aż miło. Tak sen jest ważny***.

Późną wiosną, wczesnym latem walka i dylemat powraca na nowo. Długie dni, krótkie noce, zachęcają do korzystania z życia za jasności. Od świtu do zmierzchu. Niewiele na sen pozostaje. Taka walka postu z karnawałem. Albo walka karnawału dnia z karnawałem snu.

Kilka razy doświadczyłem bezsenności. Kilka. Faktycznie męczące. Któregoś razu potrzebowałem książeczki wojskowej do załatwienia jakichś „ważnych spraw". Przypomniałem sobie o tym zasypiając i zdałem sobie sprawę, że nie wiem gdzie ten dokument jest. I nie zasnąłem. Mało tego, wstałem w nocy w poszukiwaniu tegoż, jakby to coś miało odmienić. Ryłem w nocy po szufladach i teczkach.

Przy okazji - Insomnia. Pamiętacie ten film z Al'em Pacino i Robinem Williamsem?****

W najbliższym Prorocku posłuchamy piosenek o śnie, marzeniach sennych, bezsenności i przebudzeniu. Repertuar dobrałem tak, aby nie wyszedł zestaw kołysanek. Bo w lipcu o 19 to jest jeszcze dzień. Szkoda przespać taki czas.

*Te felietony, które tu uskuteczniam, zauważyłem, że dotyczą wartości fizycznych. Jak choćby droga i czas.

** To amerykański autor książek. Znam jeszcze jeden cytat jego autorstwa: "Rób to, co kochasz, a już nigdy nie będziesz musiał pracować".

***"Dlaczego śpimy. Odkrywanie potęgi snu" - Matthew Walker. Tę pozycję też polecam. Za namową mojego syna, który ją przeczytał. I dobrze. Może zrozumie jak mi się życie odmieniło tym snem.

Ja czytam ją w łóżku, ale wciąż zasypiam i nie mogę dokończyć.

****Bezsenność (ang. Insomnia) – film fabularny z 2002 roku w reżyserii Christophera Nolana.

Lombard – Adriatyk, ocean gorący Przepalanie czasu. Czyli dlaczego szkoda mi czasu na sen.

Disintegration - ósmy studyjny album zespołu The Cure, wydany w 1989 Przepalanie czasu. Czyli dlaczego szkoda mi czasu na sen.

Dlaczego śpimy Odkrywanie potęgi snu i marzeń sennych – Walker Matthew Przepalanie czasu. Czyli dlaczego szkoda mi czasu na sen.

Zakorzenieni i dumni. Dlaczego nie zamienię piekarni na rogu na plażę w Tajlandii

Szczecin. Mój Królewiec | Fot. Maciej Papke

Posłuchaj Prorocka Nomada

Nie jestem współczesnym nomadą. Prędzej mi w tej materii do Immanuela Kanta patrona współczesnych domatorów. I choć to mit, że Kant nie opuścił nigdy Królewca, to jednak prowadził niezwykle stacjonarny tryb życia. Nigdy nie wyjechał zagranicę ani nie odbył dalekich podróży. Do Gołdapi wyjechał najdalej – jakieś 150 km od domu.

Niektórzy muszą być w ruchu – ja też, ale jest to ruch bumerangu – wracam do domu. Inni wyruszają na poszukiwanie nowego. Współcześni koczownicy. Nomadzi – brzmi lepiej.

Nam Słowianom wywodzącym się z kultury agrarnej, przywykłych do osiadłego trybu życia, coraz bardziej udziela się sposób życia w rożnych miejscach odległych od miejsca wychowania, często poza „Tą Ziemią”. Ale daleko nam jeszcze do USA. Amerykanie są statystycznie jednym z najbardziej mobilnych narodów na świecie – przeciętny obywatel USA zmienia miejsce zamieszkania kilkanaście razy w ciągu życia, napędzany rynkiem pracy, elastycznością prawa i kulturowym przyzwoleniem na relokację.

Niemniej, my Polacy mamy obecnie większą ruchliwość, więcej możliwości aniżeli 30 lat temu. Wielu zbudowało życie na nowo na obczyźnie. Wielu z nas to Minimaliści i Poszukiwacze Wolności.
Dajmy na to Vanlife - ten styl eksplodował w pandemii. Jednak amerykański Vanlife z filmu „Nomadland” to często smutna konieczność ekonomiczna emerytów. W Polsce ten trend wygląda zupełnie inaczej – jest luksusowym hobby klasy średniej. Przerabianie busów na domy na kółkach czy kupowanie kamperów stało się u nas symbolem statusu i modnym sposobem na ucieczkę, ale z drugiej strony jest to też motywowane samorozwojem, chęcią ucieczki od konsumpcjonizmu lub potrzebą redukcji kosztów życia.

Zwariowałbym. Przeżyłem trzy przeprowadzki w swoim życiu i to tylko w obrębie jednego miasta. Dla mnie dużo. Jestem teraz w czwartym miejscu zamieszkania. Natomiast mój syn ma już szóstą miejscówkę. Nie będzie to ostatnia.

Pisałem, że statystyczny Amerykanin zmienia adres kilkanaście* razy w życiu. I wiecie co? Ja nie jestem w stanie przeprowadzić się do innego miasta, a tym bardziej do innego państwa. Nawet nie potrafię tego zwizualizować.
Moje ulubione pieczywo jest w piekarni na rogu**, mój widok z okna ma stałe, niezmienne współrzędne. Jestem agrarny, choć zajęć działkowych i ogrodniczych unikam jak mogę. Ale jestem lokalnym tubylcem, zapuściłem korzenie w swoim kodzie pocztowym. Tak, jestem zakorzeniony. Szczecin to mój Królewiec, jestem Immanuelem Niebuszewa***.
I pamiętajcie - Nasz dom jest tam, gdzie cmentarze naszych ludzi****.

Prorock się nie przeniósł, nie przeprowadził. Wyjechał na letnie wakacje. Teraz nadaje w czwartki o 19. Zapamiętajcie.
W tym wydaniu posłuchamy muzyki gdzie będą historie ludzi, którzy całe życie szukają swojego miejsca. I są tacy, którzy już dawno zrozumieli, że ich miejscem jest droga.

*wg statystyk Amerykanin zmienia adres 11 razy.
** nie jest na rogu. Moja piekarnia jest na jednej z ulic Niebuszewa. Wiecie gdzie.
***choć w mych przeprowadzkach mieszkałem w Centrum i Śródmieściu

**** Cytat z Tomasza Kołodziejczaka. Choć pierw spamiętajmy chyba z Norwida: „Ojczyzna to ziemia i groby. Narody tracąc pamięć, tracą życie.”

możesz pisać do mnie: papke@radioszczecin.pl

Sponsor odcinka - Cyprian Kamil Norwid Zakorzenieni i dumni. Dlaczego nie zamienię piekarni na rogu na plażę w Tajlandii

Into the Wild | Motyw drogi do bólu. I śmierci Zakorzenieni i dumni. Dlaczego nie zamienię piekarni na rogu na plażę w Tajlandii

Podróżować jest bosko

Podróżować jest bosko | fot. Maciej Papke

Więcej się można nauczyć podróżując
Podróżować, podróżować jest bosko
- Jak mawiała Gladys del Carmen Lattarulo, Gladys Semiramis

Czerwiec to miesiąc przejściowy. Forpoczta wakacji, awangarda lata.
Tydzień w Italii. Planowany kilka miesięcy wcześniej. Nie ukrywam, przytłoczyło mnie to, co miało mnie odstresować i urlopować.
Gdzieś zanikła w mej duszy, nie wiem kiedy, chęć podróżowania i poznawania zagranicy.
W ostatnim czasie miałem propozycję wyprawy rowerowej po Ameryce Południowej. Niemal bezkosztowo. Wiecie, że odmówiłem? Nie ciągnęło mnie, a dodatkowo miałem różne inne powody, które pomogły mi odmówić bez żalu tę ekskursję. Choćby lęk przed obcymi ludźmi, z którymi miałbym przemierzać szlaki i tworzyć zespół.

Pociągiem pojechałem do Poznania, aby z tego miasta wystartować do Bari. I w tym pociągu pejzaż czerwcowy zaokienny, jeszcze rodzimy zachodniopomorski się przesuwał. Wiało mickiewiczowską tęsknotą, do tych pól malowanych zbożem rozmaitem, wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem...
Wyobraźnią widziałem siebie na rowerze wśród zbóż szumiących fal.
Pociąg przetoczył się przez Dobiegniew. Jakiś czas temu całkowicie przez przypadek via Choszczno dojechałem tamże na rowerze. W tym Choszcznie przed południem byłem pierwszym klientem w lokalnej kafejce. Na rowerze każdy sernik i każda kawa smakują podwójnie. Droga wówczas też mi smakowała. Dlatego obrałem kurs na Dobiegniew. Tam skosztowałem lokalnej architektury i wzmocniłem się tradycyjnie polskim kebabem. W pełni zadowolony i wyluzowany wróciłem już pociągiem do Szczecina, nadal delektując się ekskursją.

No właśnie, kulinaria. Większość z nas przeżywa podróże kulinarnie. I ja to rozumiem. Sam jednak jestem gastronomicznym abnegatem, moja dieta jest nudna, mało zróżnicowana. Nie ryzykuję zagranicznych wynalazków. ‘Zalewajka. Albo pyzy. Niech się schowają te wasze żaby i ślimaki’. Zatem wyjazdy z wątkiem kuchennym nie powodują u mnie strzygania uszami.

Czy podróże kształcą? Zapewne tak, wszak w Bari przypomniałem sobie 30 słów z 60 jakie poznałem po włosku w swoim życiu.
Trochę dworuję sobie. Rzecz w tym, że podróże naprawdę kształcą. Najbardziej chyba tych przygotowanych. Wszak ludzkie oko zobaczy to, co wcześniej ucho usłyszało. Innymi słowy - więcej dostrzeżemy, zobaczymy w podróży, o ile wcześniej się coś dowiedzieliśmy o danym miejscu, czy to przeczytaliśmy, czy to usłyszeliśmy.

Podróże też się zmieniły. Świat się skurczył, drogi skróciły, nawet te najdalsze. Prawie każdy z nas miał wujka marynarza*. Jego projekcja slajdów zamorskich zakątków świata przy zapachu pomarańczy pobudzała wyobraźnię i czyniła wujka Tonym Halikiem.
Jak byłem dzieckiem i moja babcia jechała do Wałbrzycha, albo Warszawy odwiedzić rodzinę, to się na pociąg ja odprowadzało i machało na pożegnanie. Ona ruszała gdzieś daleko niczym podróżniczka jakaś. Potem wyczekiwanie kartki pocztowej - "Jestem, dojechałam. Krysia każe pozdrowić”.

Tydzień w Italii. Inne słońce, inni ludzie. Kolory miasta, morska toń też inna. Zapachy. Dźwięki, gwar**, klaksony. A smaki takiemu profanowi kulinarnemu jak ja - też podeszły. No i kawa. Doceniam.
I tak jak cieszy mnie kajak na okolicznych szczecińskich akwenach, trekking w Karkonoszach i trasa rowerowa do Nowego Warpna, to nie oszukujmy się: do tego Bari (i innego też), warto się udać. Każda droga, nowe miejsce, poznane zwyczaje, są wartością dodaną.
Dobrze, że pojechałem.

W tym Prorocku po raz kolejny motyw drogi. Podróży.

* Tak,wiem. Niektórzy mieli Tatów marynarzy.
** Jeśli chodzi o gwar w Bari i okolicach, to ojczystą mowę słyszałem wszędzie. Absolutnie wszędzie wokół siebie.

Prorock na dachu

'Siedzę na dachu, tutaj nie dojdzie' śpiewał Jakub Sienkiewicz w utworze ‘Wyszków tonie’.
Dach. Taka czapka dla domu, kapelusz lub swoisty beret. Ale w tym felietonie nie o budowlance i architekturze.
Mieliście w życiu epizod łażenia po dachach?
Pamiętacie to Wasze odkrycie nowego świata jaki pokazał wam dach, to uczucie zdobycia Kilimandżaro własnej dzielnicy?
Ja pamiętam dachy sąsiedzkie. Na dach swojego poniemieckiego budynku nie wchodziłem - był klasyczny spadzisty jak u mleczarza Tewjego. A taki dach to symbol niepewności, balansowania, stąpania po krawędzi niczym po ostrzu życia. Zresztą takie dylematy miał właśnie skrzypek na dachu z Anatewki.
Motyw dachu ma w sobie motyw góry, wzniesienia, takiego miejsca głoszenia. Przestrzeń pomiędzy ziemią a niebem – wyżej niż codzienne życie, ale jeszcze nie w sferze Boskiej. Jezus mówił „co słyszycie na ucho, rozgłaszajcie na dachach”, Apostoł Piotr modlił się na dachu domu w Jaffa i tam miał wizję, która zmieniła jego spojrzenie na pogan.
W ruchach mesjańskich dach jest miejscem wyczekiwania na Przyjście.
Z góry ponoć lepiej widać.

Ale ten dach bywa też miejscem wyciszenia, miejscem dla marzyciela i samotnika.
Takiego Edwarda Hoppera i Gustave Caillebotte motyw dachu też musiał zafascynować, skoro pojawił się w ich obrazach.
Dlatego powracam do tego pierwszego wyjścia na dach. Mógł to być wyraz ciekawości, a potem buntu, ucieczki do świętego spokoju. Kuba Sienkiewicz śpiewając ‘siedzę na dachu, tutaj nie dojdzie’ miał na myśli wodę podczas powodzi. Ale dla wielu ‘tutaj nie dojdą’ to problemy, czy też rzeczywistość ze swoją paletą szarości.

W 1969 roku Beatlesi też uciekli na dach.
Nie koncertowali już od 3 lat. Czuli, że nie jest między nimi tak jak dawniej, ale planowali wielki koncert, taki po latach. Pomysły: zagrajmy albo na Saharze albo w Palladium*. Coś spektakularnego. Jednak tak jak nie mogli się dogadać w wielu codziennych aspektach, tak i w sprawie tego koncertu.
Wtedy to John Lennon wpadł na pomysł ‘wejdźmy na dach, zróbmy tam koncert’.
Wysoko. Na dachu pięciopiętrowego gmachu Apple Corps.
30 stycznia 1969 roku. Jest zimno. Szczególnie na dachu. Nie przekonany do pomysłu Ringo pożycza czerwoną przeciwdeszczową kurtkę od swej żony. George też bez antuzjazmu wchodzi na dach. Paul w smokingu. Będzie mu zimno. John pożycza futro od Yoko.
Koncert zarejestrowano na wiele kamer.** Zagrali 9 utworów, parę z nich po kilka razy. Początkowo było to granie jakby na próbę.
A potem na tym dachu wytworzyła się energia między muzykami jakiej dawno, bardzo dawno nie było. To słychać, ale też i widać, bo cały materiał jak wspomniałem został zarejestrowany na taśmie filmowej.
Te spojrzenia, te uśmiechy, nić porozumienia. Energia i jej przepływ. Dobre koncertowanie. Od serca.***
Występ był obserwowany przez sąsiadów przez okna okolicznych budynków przy Savile Row 3, oglądany przez ludzi zgromadzonych na pobliskich dachach. Na ulicy przechodnie zadzierali głowy do góry słysząc znane melodie.
Kiedy policjanci pojawiają się na dachu, Paul zaczyna grać ponownie 'Get Back'.
John Lennon zwraca się do mundurowych: ‘Chciałbym wam podziękować w imieniu zespołu i naszym i mam nadzieję, że pomyślnie przeszliśmy przesłuchanie'.
Muzyka na dachu milknie po 42 minutach.
Był to ostatni raz, kiedy Beatlesi wystąpili razem publicznie.
Był to pierwszy koncert na dachu.****

*The London Palladium to historyczny teatr i sala widowiskowa w londyńskiej dzielnicy West End, znany jako jedno z najsłynniejszych miejsc rozrywki w Wielkiej Brytanii. Od ponad wieku jest ikoną brytyjskiego teatru muzycznego, goszcząc największe gwiazdy sceny i ekranu.
**Tych kamer było dziesięć. Przy okazji - wyobraźcie sobie, że jednym z techników obsługujących magnetofony był Alan Parsons, późniejszy twórca Alan Parsons Project. W styczniu 1969 roku Alan Parsons miał zaledwie 20 lat i pracował jako młodszy inżynier dźwięku (tape operator) przy sesjach Beatlesów. Podczas koncertu na dachu Apple Corps odpowiadał wraz z Glynem Johnsem za stronę techniczną nagrania. Dźwięk z dachu był przesyłany do studia w piwnicy, gdzie Parsons obsługiwał sprzęt nagrywający. Parsons brał udział także w przygotowaniach. To właśnie on został wysłany do sklepu po damskie rajstopy, które naciągnięto na mikrofony jako prowizoryczne osłony przeciwwietrzne na zimnym i wietrznym dachu. Kilka lat później ten sam Alan Parsons został jednym z realizatorów albumu 'The Dark Side of the Moon' zespołu Pink Floyd, a następnie stworzył własny projekt The Alan Parsons Project.
Innym muzykiem, który wystąpił na dachu wraz ze Wspaniałą Czwórką był amerykański klawiszowiec Billy Preston. Chyba było mu zimno w tej marynarce.
***GEORGE: Wybraliśmy się na dach w celu rozwiązania problemu koncertu na żywo, i taki wybór był po prostu najprostszym rozwiązaniem; także dlatego, że nikt wcześniej czegoś takiego nie robił, więc byłoby interesującym zobaczyć co się stanie, gdy tam wejdziemy i zagramy. To takie miłe malutkie studium społeczne.
Kamery zainstalowaliśmy w recepcji Apple, tak by nikt ich nie widział, więc filmowaliśmy reakcje ludzi na dole. Policja i inni krzyczeli: 'Nie możecie dłużej tego robić, przestańcie grać!’
****Choć część komentatorów muzycznych podaje, że pierwszym takim występem był koncert Jefferson Airplane na dachu hotelu Schuyler w centrum Manhattanu. Zagrano dwie piosenki na potrzeby filmu „One A.M.” (One American Movie) francuskiego reżysera Jean-Luc'a Godarda.

'Prorock na dachu' jeszcze w sobotę o godzinie 20:00

napisz do autora: papke@radioszczecin.pl

Lądowanie

D-Day | Reko z 2014 roku | Fot. Maciej Papke

D-Day. Na szósty dzień czerwca przypada rocznica Lądowania Aliantów w Normandii. Gdyby napisać, że była to największa operacja desantowa w historii wojen, to i tak nie odda to skali działań. Przyjmijcie te liczby – przerzucono 155 tysięcy żołnierzy (dla porównania - Gorzów ma ok. 110 tysięcy mieszkańców), w akcji brało udział 11 tysięcy samolotów i 1200 okrętów. Gęsto.

W operacji brali udział polscy żołnierze, m.in. lotnicy dywizjonów myśliwskich i bombowych oraz marynarze. Chwała Bohaterom.

Kto lubi kino wojenne ręka do góry!
Proszę bardzo, przypomnijcie sobie te tytuły, a Ci którzy nie przyjęli podanych powyżej liczb, niech ogarną te obrazy:
„Najdłuższy dzień” (1962) – jedna z najbardziej znanych produkcji wojennych w historii. Film zrealizowany z ogromnym rozmachem i gwiazdorską obsadą, przedstawiający operację D-Day z perspektywy zarówno aliantów, jak i niemieckich obrońców.
„Wielka czerwona jedynka” (1980) – klasyczny wojenny dramat filmowy śledzący losy weteranów z 1. Dywizji Piechoty, walczących na plaży Omaha oraz na późniejszych etapach wojny w Europie. Zagrał tam m.in. Mark Hamil.
„Szeregowiec Ryan” (1998) – rewolucyjny film Stevena Spielberga, którego początkowe 20 minut przedstawiające krwawy desant na plaży Omaha stało się najsłynniejszą sceną lądowania w historii kina. Realizm i wytyczenie nowej narracji w filmach wojennych.

„Kompania braci” (2001) – wyprodukowany m.in. przez Stevena Spielberga i Toma Hanksa miniserial wojenny. Drugi odcinek w całości skupia się na lądowaniu oraz działaniach amerykańskich spadochroniarzy w Normandii. Do dziś przeżywam ten serial. Zaliczyłem czterokrotnie.

Wiem, że jest jeszcze raz tyle pozycji filmowych w temacie, ale te powyższe mnie ukształtowały i odcisnęły filmowe piętno tego wojennego zagadnienia.

Zdradzę - tak, w tym wydaniu Prorocka będą utwory związane z D-Day. Tak, to będzie muzyka filmowa. Nie, to nie będzie Prorock o Lądowaniu w Normandii. Nie będzie też to wydanie o tematyce filmów wojennych. Takie audycje były już co najmniej dwukrotnie – choćby dawno, dawno temu program „Muzyka na froncie” i dawno temu „Rudy i inni”. Była też audycja o muzyce wykorzystywanej do filmów o Wietnamie, ale ślad pisany po tej audycji nie pozostał. Dźwiękowy też.*

Do ‘Szeregowca’ Stevena Spielberga muzykę skomponował nikt inny jak John Williams. Duet Spielberg-Williams nie zawodzi jak bita śmietana i truskawki. Osobno są super, Razem smakują wybornie.
Muzyczny majstersztyk poniesie też Was w „Band of Brothers”. Tam Michael Kamen z wyczuciem, jakimś zrozumieniem emocji i relacji międzyludzkich okrasił obrazy muzyką.
Lubię kino wojenne. Często wzruszam się i jestem poruszony tym co oglądam. Nabieram szacunku do historii, do Służby i Munduru. Doceniam jeszcze bardziej spotkania z weteranami, którzy z miesiąca na miesiąc zasilają czwórkami Bataliony Niebiańskie. Cieszę się, że mogłem ich spotkać, otrzeć się o ich historię. Tu ukłon dla Tomasza Sawickiego i jego dzieła: „Paczka dla Bohatera”. To dzięki jego Stowarzyszeniu i miłości do tych ludzi, historii, mogłem i ja ich poznać.
To wydanie audycji, która dobrze rockuje, jest lekko rozczochrane i porusza co najmniej trzy różne wątki, rożne też klimaty muzyczne. Każdy znajdzie coś dla siebie. Jak zawsze.
Włączcie Radio Szczecin w sobotę o 20:00. Ja tam będę.

*I teraz pytanie – a może by tak powtórzyć ten temat? Możecie dać znać co o tym myślicie: papke@radioszczecin.pl

„Wielka czerwona jedynka” (1980) Lądowanie

Samotność długodystansowca*

Samotność długodystansowca | Fot. Maciej Papke

Lubię samotne jazdy na rowerze. Ogólnie, we wrzeszczącym świecie, migających ekranach i ciągle gadających głowach, cenię sobie spokój kanapy, siodełka rowerowego, wcześniej też i motocykla.
Nie boję się ciszy, spoglądania w dal i przestrzeń. Nie uzupełniam - choćby jako pasażer - przestrzeni samochodu konwersacją, czy też radiem i muzyką. Ja mam głośne myśli. I mam ich nadto. Wystarczy.

Z rowerem jest łatwiej w pojedynkę, tak organizacyjnie. Choć doceniam też czyjąś obecność. W 2025 roku podczas ultramaratonu rowerowego, pierwsze 250 km przejechałem z Jakubem z Katowic. Spotkaliśmy się, zapoznaliśmy jeszcze przed startem, to było w Szczecinie. I choć planowałem jechać samotnie, tak jak rok wcześniej, to jednak wizja niełatwej trasy, którą można pokonać w duecie dawała otuchy. Wspieraliśmy się po drodze, pomagaliśmy, a wspólne pogawędki umilały jazdę. Na wspomnianym 250 kilometrze, kompan Jakub robił sobie dłuższą przerwę, ja pojechałem dalej.
W maju 2026 roku kolejny ultramaraton. Jeszcze dłuższy. Też zakładałem w głowie samotną jazdę. Ale już w pierwszych kilkudziesięciu kilometrach dołączyłem do duetu kolarskiego. Jednym z tych dwóch kolarzy był Piotr spod Szczecina. Moja grupa wiekowa, zbliżone tempo. 600 km wspólnego wysiłku. Wsparcie, nawigowanie, przypominanie o posiłkach, piciu, jazda na kole.

Bo we dwoje, w duecie jednak łatwiej. Inaczej też odbieramy rzeczywistość. Nie mam radości pełnej, kiedy jakieś zdarzenie przeżywam sam. To mogą być widoki, koncerty, czy co tam jeszcze. Chyba dlatego do kina chodzimy w większości przypadków razem, z kimś. Podobnie występy, koncerty. I w takim kinie siedzimy i oglądamy razem, ciężko porozmawiać, jesteśmy osobno, ale jednak razem. Współprzeżywamy.

Dwójka to cyfra Boża. Dwie natury Chrystusa. Człowiek – ciało i dusza. Dla innych ciało i rozum, czy też świadomość.**
Parzystość ciała. Dwa koła w rowerze. I ja podczas tej mojej samotności długodystansowca, czasem jednak chcę się podzielić euforią, która często dopada mnie na trasie.
Dziś w Prorocku też podwójnie. Duety. Współpraca i jak to się mówi kolaboracje muzyczne, przedsięwzięcia. Duetami można obłaskawić kilka wydań audycji i to w różnych konfiguracjach – duety męskie, żeńskie, duety mieszane. Duety z różnych galaktyk muzycznych. Tylko koncertowe i niemal przypadkowe. Duety wokalno-instrumentalne.
Dla Was wybrałem garstkę tych muzyków, którzy wręcz pchali się do audycji Prorock, bo takie odniosłem wrażenie. I jedno jest pewne – są tu emocje. Tak jak można emocje wspólnie przeżywać, współodczuwać słuchając tych artystów, tak też się dzieje między nimi kiedy występują, nagrywają.

Jak macie możliwość, to posłuchacie z kimś audycji Prorock. W duecie. Dzisiejszy świat robi fikołki mentalne – a to chwali ‘singielstwo’, a to przeżywa choroby i stany psychiczne do jakich ów styl doprowadza. Rolki, tik-toki, Gazety na Obcasach wciskają nam błogostan Zosi Samosi, zaradnych singli, bo przecież nie samotnych. Skoro jest tak dobrze, to czemu jest tak źle?

Prorock do posłuchania w duecie w sobotę o godzinie 20:00 i na tej stronie tuż po emisji.

papke@radioszczecin.pl
FB: Prorock - Radio Szczecin

*”Samotność długodystansowca” – to brytyjski film z 1962 roku. Przyznam, że nie oglądałem, choć wiem, o czym film opowiada. „The Loneliness of the Long Distance Runner” 1962, reż. Tony Richardson, 104’

**Choć św. Paweł w Liście do Tesaloniczan (Tes 5:23) wyróżnia trzy składowe człowieka: „Sam Bóg pokoju niech was całkowicie uświęca, aby nienaruszony duch wasz, dusza i ciało bez zarzutu zachowały się na przyjście Pana naszego Jezusa Chrystusa”.