We wtorek na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw opracowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Projekt zakłada wprowadzenie nowego narzędzia ochrony przyrody - korytarzy ekologicznych. Chodzi o ochronę stref, przez które następuje migracja zwierząt. Strefy byłyby wyznaczane w formie zarządzenia. W strefie ochrony migracji zabronione byłoby lokalizowanie ogrodzeń, budowli oraz nowych obiektów budowlanych, jednakże RDOŚ mógłby zezwolić na odstąpienie od tego zakazu.

Ministerstwo chce też zwiększyć kary za zaśmiecanie lasu z minimum 500 zł na grzywnę nie niższą niż 1 000 zł, a w przypadku zakopywania, zatapiania, odprowadzania odpadów do gruntu w lasach lub w inny sposób składowaniu w lesie z minimum 1 tys. zł na grzywnę między 5 tys. zł a 10 tys. zł.

Zmiany obejmą też parki narodowe. Resort chce też, by za udostępnianie obszaru parku pobierane były opłaty. Jednocześnie nie przewiduje się zmian w zakresie określania wysokości opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary.

Projekt ma również sprecyzować zakres obowiązków i minimalne wymagania wobec Służby Parku Narodowego. Np. obecnie Straż Parku, która jest częścią Służby nie posiada uprawnień do dostępu do danych osobowych, co utrudnia identyfikację osób popełniających wykroczenia i przestępstwa na terenie parku.

„Funkcjonariusze Straży Parku będą mieli możliwość otrzymania broni palnej lub broni palnej myśliwskiej w celu wykonywania obowiązków służbowych” - dodano w OSR. Ponadto, funkcjonariusze Straży Parku, pracownicy Służby Parku Narodowego i pracownicy Służby Parku Krajobrazowego mają być uznani za funkcjonariuszy publicznych.

Projektowana nowela przewiduje także, że parki narodowe miałyby prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży współwłasności Skarbu Państwa w nieruchomościach znajdujących się w granicach parku.

Dodatkowo Wody Polskie, Lasy Państwowe i samorządy będą dodane do katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o bezprzetargowe rozporządzenie nieruchomością parku narodowego.

Jak wynika z projektu zniknie też możliwość ustanawiania w planie ochrony lub zadaniach ochronnych obszarów zwolnionych z zakazu polowania w danym rezerwacie przyrody. Jednocześnie minister ds. środowiska lub GDOŚ będą mogły wydać zwolnienie z zakazów, np. budowy lub przebudowy obiektów.

Projekt przewiduje też zmiany w wyznaczaniu i likwidacji parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu. Obecnie uchwały sejmików wojewódzkich w tych sprawach muszą być uzgadniane przez rady gmin, co - zdaniem projektodawcy - daje „zbyt duże uprawnienie samorządu lokalnego względem samorządu wojewódzkiego”.

Zaproponowano, by zamiast uzgadniania, uchwały były opiniowane. Jednocześnie rady gmin mają mieć możliwość zaskarżania uchwał sejmiku do sądu administracyjnego.

MKiŚ planuje również zmienić sposób obowiązywania katalogu zakazów na terenie parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu. Dotychczas zakazy obowiązywały tylko w przypadku wprowadzenia ich odpowiednią uchwałą.

„Proponuje się, że w przypadku braku obowiązującej uchwały określającej zakazy, będą obowiązywały na terenie tych form ochrony przyrody wszystkie zakazy z katalogu ustawowego” - napisano w OSR.

Zakaz umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt ma zostać zmodyfikowany, obecnie wyłączony z niego jest amatorski połów ryb oraz wykonywanie gospodarki łowieckiej. W projekcie proponuje się usunięcie części dotyczącej zabijania zwierząt i zmianę tych odstępstw, gdyż „zakaz ten jest usuwany – odstępstwa w tym zakresie nie będą już potrzebne”. Jednocześnie resort zaproponuje dodatkowe odstępstwa dotyczące m.in. budowy lub przebudowy obiektów budowlanych.

Zmienić mają się m.in. zasady wyznaczania obszarów Natura 2000; obecnie odbywa się w to w kilku etapach. W pierwszej kolejności zgodę wydaje rząd akceptując listę tych obszarów, którą opracował GDOŚ. Z tego powodu - jak przekonuje MKiŚ - nie ma potrzeby, by akt kończący ten proces był przyjmowany na poziomie rządowym, a wystarczy jedynie akt prawa miejscowego, wydany przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

Zmiany obejmą też kwestię ochrony gatunkowej. Wprowadzony ma być zakaz dokarmiania i wabienia zwierząt chronionych. Jednocześnie w odniesieniu do niedźwiedzi i żubrów zaproponowano rozszerzenie katalogu środków płoszenia o możliwość oddawania do nich strzałów z broni palnej gładkolufowej z użyciem amunicji niepenetracyjnej (np. gumowych kul).

Dodatkowo rozszerzony ma zostać katalog podmiotów, które mogą dofinansowywać leczenie, rehabilitację zwierząt w ośrodkach rehabilitacji zwierząt, a także funkcjonowanie takich obiektów. Chodzi o to, by umożliwić takie działania m.in. samorządom i wyeliminować ich dotychczasowe wątpliwości w zakresie zasadności takich działań.

Wdrażając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 2013 r. w zakresie szkód wyrządzonych przez żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie i bobry, resort klimatu chce, by były one wypłacane za szkody wyrządzone w mieniu. Obecnie przepisy stanowią, że są one wypłacane za wyrządzone szkody w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim, w uprawach, płodach rolnych, w pogłowiu zwierząt gospodarskich i w pasiekach.

Zmiany mają objąć również katalog sytuacji, w których Skarb Państwa zwolniony jest z wypłaty odszkodowania za takie szkody. Obecnie istnieje przepis, zgodnie z którym Skarb Państwa jest zwolniony z odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez wilki, niedźwiedzie i rysie w pogłowiu zwierząt pozostawionych bez bezpośredniej opieki od zachodu do wschodu słońca.

Ma to być zmodyfikowane tak, by wystarczający był nadzór lub właściwe stosowanie zabezpieczeń podjętych w ramach współdziałania z RDOŚ lub dyrektorem parku narodowego. Jednocześnie Skarb Państwa ma być zwolniony z odpowiedzialności za szkody, gdy poszkodowany nie miał zezwoleń na wykorzystywanie zniszczonego mienia, nie przeciwdziałał wystąpieniu szkód lub przyczynił się do ich wystąpienia.

Projekt zakłada również wprowadzenie możliwości nakładania sankcji administracyjnej w związku z naruszeniem zakazów obowiązujących w formach ochrony przyrody. Projektowane jest również wyłączenie stosowania tych przepisów w odniesieniu do działań naruszających zakazy, jeśli dotyczą działań o krótkotrwałym skutku (np. płoszenie zwierząt, zakłócanie ciszy) albo mają tymczasowy charakter (np. wprowadzanie psów na obszary objęte ochroną ścisłą i czynną, eksploracja jaskiń, biwakowanie).

„Grupa działań związana z pozyskiwaniem czy zabijaniem gatunków wiąże się z kolei ze skutkami, których naprawa byłaby utrudniona, czy wręcz niemożliwa. Mając na uwadze powyższe, uznano, że sankcja o charakterze egzekucyjnym, nie byłaby w przypadku wskazanych zakazów adekwatna” - wyjaśniono w OSR.

Zmiany obejmą też zakres decyzji nakazującej podjęcie niezbędnych działań zapobiegawczych lub działań naprawczych. Ma w niej być określony stan, do jakiego ma zostać przywrócone środowisko, a także zakres i sposób przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub działań naprawczych oraz termin ich rozpoczęcia i zakończenia. Ma to umożliwić kontrolę wykonywania decyzji.

Będzie w niej można m.in. nałożyć obowiązek prowadzenia badań i pomiarów, a także w niektórych przypadkach - monitoringu.

MKiŚ planuje też wprowadzić szereg przepisów regulujących wykonywanie obowiązków związanych z ochroną przyrody na terenie gruntów prywatnych. Na przykład właściciele mają być zobowiązani do ich udostępniania w celu przeprowadzania badań naukowych w zakresie m.in. ochrony przyrody.

Jednocześnie GDOŚ lub RDOŚ nie będzie musiał uzyskiwać opinii zarządcy lub właściciela nieruchomości jeśli jej status prawny jest niejasny. W przypadku ewentualnych szkód wyrządzonych w związku z przeprowadzeniem działań ochronnych, przysługiwać będzie odszkodowanie. Ponadto właściciel nieruchomości ma zyskać możliwość złożenia wniosku o objęcie jego nieruchomości ochroną. Taki wniosek będzie miał trzymiesięczny termin na jego rozpatrzenie.

Ponadto GIOŚ ma być wyznaczony jako organ koordynujący i składający sprawozdania z tzw. dyrektywy ptasiej oraz siedliskowej. Pierwsza dotyczy ochrony dzikich ptaków, a druga siedlisk oraz rzadkich gatunków roślin/zwierząt.

Ostatni katalog zmian dotyczy gatunków zagrożonych wyginięciem, tzw. CITES. Chodzi m.in. o wprowadzenie listy zwierząt zwolnionych z systemu rejestracji zwierząt CITES.

Jednocześnie planuje się umożliwienie RDOŚ prowadzenia kontroli pochodzenia i zgodnego z przepisami wykorzystywania okazów objętych CITES. Mają to być działania doraźne, a nie np. prowadzone okresowo, a RDOŚ wspierać będą inne organy, np. służba celno-skarbowa, PIORiN i Inspekcja Weterynaryjna.

Ponadto w projekcie proponuje się także m.in. umożliwienie stosowania innych metod uśmiercania cierpiącego zwierzęcia niż broń myśliwska; zniesienia odpowiedzialności dyrektora parku krajobrazowego za bezpieczeństwo na obszarach wodnych.

Edycja tekstu: Jacek Rujna